ชาวเยอรมันฉลองคริสต์มาสอย่างไร? แอดเวนต์ ตลาดคริสต์มาส นิโคเลาส์ และคริสต์คินด์

ใครเป็นผู้คิดพวงมาลัยและปฏิทินแอดเวนต์?

ในเยอรมนี เดือนธันวาคมนับกันเป็นวันอาทิตย์ ในวันอาทิตย์แรกของแอดเวนต์ ผู้คนจะจุดเทียนเล่มแรกบน Adventskranz หรือพวงมาลัยแอดเวนต์ แล้วจุดเพิ่มทีละเล่มทุกวันอาทิตย์จนถึงคริสต์มาส สิ่งนี้มีทั้งวันที่และผู้สร้างที่ชัดเจน: โยฮันน์ ฮินริช วิเชิร์น ผู้ก่อตั้งและผู้อำนวยการเราเฮส เฮาส์ (Rauhes Haus) ที่ฮัมบวร์ค-ฮอร์น จุดเทียนเล่มแรกในปี 1839 ใต้เพดานห้องสวดมนต์

พวงมาลัยของวิเชิร์นไม่เหมือนกับพวงมาลัยในทุกวันนี้เลย มันทำจากไม้ ขนาดราวกับล้อเกวียน และมีเทียนหนึ่งเล่มสำหรับทุกวันตั้งแต่วันอาทิตย์แรกของแอดเวนต์จนถึงคืนก่อนวันคริสต์มาส เด็ก ๆ จึงได้เห็นคริสต์มาสใกล้เข้ามาทีละวัน กิ่งสนและริบบิ้นสีขาวเพิ่งเข้ามาตั้งแต่ปี 1860 ส่วนแบบที่มีเทียนสี่เล่มเป็นการประนีประนอม เพื่อให้พวงมาลัยวางในห้องนั่งเล่นได้

ปฏิทินแอดเวนต์ ก็มีเรื่องราวในครอบครัวเช่นกัน เซลมา แม่ของ แกร์ฮาร์ด ลัง (1881-1974) ซึ่งเป็นภรรยาของบาทหลวง ติดขนมเมอแรงก์เล็ก ๆ แบบโฮเอินโลเออที่เรียกว่า *Wiebele* จำนวน 24 ชิ้นไว้บนกระดาษแข็งให้ลูกชาย ให้กินวันละชิ้น เมื่อลังเติบโตขึ้นเป็นผู้จัดพิมพ์ในมิวนิก หลังจากทดลองอยู่หลายครั้ง เขาก็ตีพิมพ์ปฏิทินชื่อ *Im Lande des Christkindes* หรือ “ในแดนของพระกุมารเยซู” ในปี 1908 ปฏิทินแบบ 24 ช่องในทุกวันนี้สืบทอดมาจากปฏิทินของเขา ส่วนปฏิทินของเราอยู่ที่หน้า ปฏิทินแอดเวนต์

เกิดอะไรขึ้นในเยอรมนีวันที่ 6 ธันวาคม?

ในค่ำวันที่ 5 ธันวาคม เด็ก ๆ ชาวเยอรมันจะวางรองเท้าหรือรองเท้าบูตไว้หน้าประตู ระหว่างคืนนั้น นิโคเลาส์ จะใส่ถั่ว ส้มแมนดาริน ช็อกโกแลต และขนมปังขิงลงไปจนเต็ม เช้าวันที่ 6 มักจะพบตุ๊กตาขนมปังบริยอชตัวเล็ก ๆ ด้วย ซึ่งบางภูมิภาคเรียกว่าชตูเทินแคร์ล นี่คือของขวัญชิ้นแรกของเทศกาล ก่อนคริสต์มาสหลายสัปดาห์

ในหลายครอบครัว นิโคเลาส์ยังมาเยี่ยมด้วยตัวเองในชุดบิชอป โดยเป็นอาสาสมัครหรือนักแสดงที่จ้างมาในโอกาสนี้ เขาจะตักเตือนเด็ก ๆ อย่างอ่อนโยน บางครั้งก็อ่านจาก Goldenes Buch หรือ “สมุดทองคำ” ที่จดความดีและความซนของปีนั้นไว้ แล้วจึงทิ้งของขวัญชิ้นเล็กไว้ให้

ทางเหนือและตอนกลางของประเทศ และโดยทั่วไปในภูมิภาคที่นับถือนิกายโปรเตสแตนต์ นิโคเลาส์จะมาพร้อมกับ คเนชท์ รูเพรชท์ ผู้รับใช้ในชุดมืดที่ขู่เด็กที่ไม่เชื่อฟัง และบางครั้งก็มาแทนนิโคเลาส์เลยด้วย ที่เมืองเบรเมิน เด็ก ๆ ที่แต่งตัวเป็นตัวละครจะออก *Sunnerklauslaufen* โดยเดินจากร้านหนึ่งไปอีกร้านหนึ่ง ท่องกลอนสั้น ๆ เป็นภาษาเยอรมันต่ำ แล้วขอขนม ญาติ ๆ ของคเนชท์ รูเพรชท์ ตั้งแต่ครัมปุสไปจนถึงแปร์ฟูเอ็ตตาร์ มีแนะนำไว้ใน ใครนำของขวัญมาให้ทั่วโลก ส่วนตัวบิชอปเองอยู่ใน นักบุญนิโคลัสคือใคร

ตลาดคริสต์มาสที่เก่าแก่ที่สุดในเยอรมนีคือที่ไหน?

ตำแหน่งนี้มักยกให้ ชตรีทเซิลมาร์คท์ (Striezelmarkt) แห่งเมืองเดรสเดิน ตลาดนี้ถูกกล่าวถึงครั้งแรกในปี 1434 ในสมัยเจ้าผู้คัดเลือกแห่งซัคเซิน ฟรีดริชที่ 2 ในฐานะตลาดหนึ่งวันที่ลานอัลท์มาร์คท์ ในวันจันทร์ก่อนคริสต์มาส ชื่อตลาดมาจากคำว่า *Strüzel* หรือ *Stroczel* ซึ่งเป็นชื่อเก่าของเค้กที่ปัจจุบันเรียกว่าสโตลเลิน

ปัจจุบันตลาดแห่งนี้มีร้านราว 240 ร้าน ที่นี่มีพีระมิดคริสต์มาสจากเทือกเขาแอร์ซสูง 14 เมตร ซึ่งเป็นม้าหมุนไม้หลายชั้นที่หมุนด้วยไอร้อนจากเทียน และยังมี Pflaumentoffel ตุ๊กตาตัวเล็กที่ทำจากลูกพรุนแทนคนกวาดปล่องไฟ ทั้งที่ชื่อของมันแปลว่า “ปีศาจลูกพลัม”

อีกชื่อใหญ่คือ คริสต์คินด์เลสมาร์คท์ (Christkindlesmarkt) แห่งเมืองนือร์นแบร์ค ซึ่งมีหลักฐานตั้งแต่ปี 1628 ทุกปีตลาดจะเปิดเมื่อคริสต์คินด์ประจำเมือง ซึ่งเลือกตั้งกันทุกสองปี กล่าวบทนำจากระเบียงของโบสถ์เฟราเอินเคียร์เชอ ตลาดของนือร์นแบร์คและเดรสเดินต่างก็ดึงดูดผู้มาเยือนราวสองล้านคนต่อปี เราเล่าเรื่องการเลือกตั้งคริสต์คินด์ไว้ใน ใครนำของขวัญมาให้ทั่วโลก

ตลาดในแต่ละเมืองคล้ายกัน: บ้านไม้หลังเล็ก ไวน์อุ่น ขนมเลบคูเคิน และของประดับจากแก้วและไม้ อีกฝั่งของแม่น้ำไรน์ เมืองสตราสบูร์กก็รักษาประเพณีเดียวกันมาตั้งแต่ปี 1570 ดังที่เล่าไว้ในบทความ คริสต์มาสในฝรั่งเศส ของเรา

ชาวเยอรมันกินอะไรในวันคริสต์มาส: สโตลเลินและเลบคูเคิน?

สโตลเลิน แห่งเดรสเดิน ซึ่งเดิมเรียกว่าชตรีทเซิล ปรากฏในเอกสารทางการตั้งแต่ปี 1474 เนยเคยเป็นปัญหาของขนมนี้อยู่นาน ในปี 1490 สมเด็จพระสันตะปาปาอินโนเซนต์ที่ 8 ทรงส่งจดหมายถึงผู้สืบตำแหน่งเจ้าผู้คัดเลือกแห่งซัคเซิน ซึ่งเป็นที่รู้จักในชื่อ *Butterbrief* หรือ “จดหมายเนย”: จดหมายนี้อนุญาตให้เจ้าชายและครัวเรือนของพระองค์ใช้เนยได้ ส่วนคนอื่นก็ใช้ได้หากจ่ายเงินบริจาครายปีให้มหาวิหารไฟรแบร์ค

พระเจ้าเอากุสต์ที่ 2 ผู้แข็งแกร่งทำให้สโตลเลินมีช่วงเวลาแห่งความรุ่งโรจน์ ในปี 1730 พระองค์สั่งให้สมาคมคนทำขนมปังแห่งเดรสเดินอบสโตลเลินยักษ์สำหรับแขกราว 24,000 คน เมืองนี้จำลองเหตุการณ์ทุกปีด้วยงาน Stollenfest: ขนมหนักสามถึงสี่ตันถูกแห่ไปยังตลาด แล้วตัดด้วยมีดยาว 1.60 เมตร ซึ่งจำลองจากมีดของปี 1730 ที่สูญหายไปแล้ว เดรสด์เนอร์สโตลเลินแท้จะมีตราประทับรูปเอากุสต์ผู้แข็งแกร่ง และผลิตโดยร้านเบเกอรี่ในเมืองเพียง 110 ร้านเท่านั้น

เลบคูเคิน คืออีกหนึ่งเสาหลักของเทศกาล มีการกล่าวถึงคนอบขนมปังขิงที่เมืองอุล์มตั้งแต่ปี 1296 และที่นือร์นแบร์คในปี 1395 และที่นือร์นแบร์คนั้น มีเพียงสมาชิกสมาคมเท่านั้นที่มีสิทธิ์อบขนมนี้ ตั้งแต่ปี 1996 Nürnberger Lebkuchen เป็นชื่อที่ได้รับการคุ้มครอง: ต้องผลิตภายในเขตเมืองเท่านั้น เกรดที่ประณีตที่สุดคือ Elisenlebkuchen มีแป้งสาลีน้อยกว่า 10% และมีถั่วกับผลไม้แห้งอย่างน้อย 25% วางบนแผ่นขนมปังไร้เชื้อบาง ๆ ที่เรียกว่า *Oblate*

ใครนำของขวัญมาให้ในเยอรมนี: ไวห์นัคท์สมันน์หรือคริสต์คินด์?

ขึ้นอยู่กับภูมิภาค ทางเหนือ ตอนกลาง และทางตะวันออกของประเทศ คือ ไวห์นัคท์สมันน์ (Weihnachtsmann) หรือ “ชายแห่งคริสต์มาส” ซานตาคลอสเคราขาวที่เป็นที่นิยมในศตวรรษที่ 19 จากเพลง *Morgen kommt der Weihnachtsmann* ส่วนทางใต้ของเยอรมนี ออสเตรีย และสวิตเซอร์แลนด์ คือ คริสต์คินด์ (Christkind) หรือพระกุมารเยซู ในรูปลักษณ์คล้ายเทวดาสวมชุดขาวผมหยิก ที่มาของทั้งสองชื่ออธิบายไว้ใน ชื่อของซานตาคลอสทั่วโลก

ช่วงเวลาสำคัญคือ ไฮลิกาเบนท์ (Heiligabend) ค่ำวันที่ 24 ธันวาคม ต้นคริสต์มาสมักตั้งและตกแต่งในบ่ายวันนั้นเอง และจะอยู่ไปจนถึงเดือนมกราคม: ต้นสนจริงจะถูกนำไปวางไว้ให้เก็บหลังสัปดาห์ที่สองของเดือน เด็ก ๆ จะรออยู่นอกห้องจนกว่ากระดิ่งจะดัง ซึ่งเป็นสัญญาณว่าผู้นำของขวัญเพิ่งจากไป จากนั้นพวกเขาก็จะได้พบต้นคริสต์มาสที่จุดไฟสว่างและกล่องของขวัญ ช่วงเวลานี้เรียกว่า เบเชรุง (Bescherung)

อาหารมื้อค่ำวันที่ 24 มักเรียบง่าย ในผลสำรวจ ชาวเยอรมันเลือกไส้กรอกกับสลัดมันฝรั่งเป็นอันดับแรก นำหน้าปลาคาร์ป ฟองดูว์ หรือราแคลตต์ งานเลี้ยงใหญ่จะมาในวันถัดไป พร้อมห่านหรือเป็ดอบ วันที่ 25 และ 26 ธันวาคมเป็นวันหยุด โดยวันหลังเรียกว่า *Zweiter Weihnachtstag* แต่วันที่ 24 ไม่ใช่วันหยุด

เพลง O Tannenbaum และลูกบอลแก้วคริสต์มาสมาจากไหน?

*O Tannenbaum* ไม่ได้เป็นเพลงคริสต์มาสมาแต่แรก เดิมเป็นเพลงพื้นบ้านที่ต้นสนซึ่งเขียวอยู่เสมอเป็นสัญลักษณ์ของความซื่อสัตย์ ทำนองหนึ่งของเพลงนี้ถูกอ้างถึงตั้งแต่ปี 1605 ในเพลงรวมทำนองชื่อ *Nun fanget an* ในปี 1820 เอากุสต์ ซาร์นัค ตีพิมพ์เวอร์ชันที่ชายหนุ่มคร่ำครวญถึงความไม่ซื่อสัตย์ของคนรัก ในปี 1824 แอร์นสท์ อันชึทซ์ ครูและนักออร์แกนแห่งไลพ์ซิช ตีพิมพ์เวอร์ชันที่เรารู้จักกันในหนังสือเพลงของโรงเรียน ถึงตอนนั้น เนื้อเพลงก็ยังไม่ได้พูดถึงต้นคริสต์มาสโดยตรง ธรรมเนียมการร้องต่างหากที่ผูกเพลงนี้เข้ากับเทศกาล

ลูกบอลแก้ว มาจากแคว้นทือริงเงิน ตามข้อมูลของพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์เยอรมัน ของประดับต้นคริสต์มาสจากแก้วเป่าเริ่มผลิตตั้งแต่ราวปี 1850 ที่เมืองเลาชาและหมู่บ้านใกล้เคียง ลูกบอลรุ่นแรกเคลือบเงินด้านในด้วยตะกั่วหลอมเพื่อสะท้อนแสงเทียน ในช่วงทศวรรษ 1860 และ 1870 ซิลเวอร์ไนเตรตค่อย ๆ เข้ามาแทนที่ตะกั่ว

แต่ของประดับชิ้นหนึ่งไม่ได้มาจากเยอรมนีเลย นั่นคือ แตงกวาดองคริสต์มาส ในสหรัฐอเมริกา มีเรื่องเล่าว่าครอบครัวชาวเยอรมันซ่อนแตงกวาดองที่ทำจากแก้วไว้ในต้นคริสต์มาส และเด็กที่หาเจอจะได้ของขวัญเพิ่มอีกชิ้น ตามผลสำรวจของ YouGov ที่ *New York Times* รายงาน ชาวเยอรมัน 91% จากผู้ตอบ 2,057 คน ไม่เคยได้ยิน “ประเพณี” นี้มาก่อนเลย