Skąd Święty Mikołaj wie, czy byliśmy grzeczni? Lista, rejestr i wielka czerwona księga

Skąd Święty Mikołaj wie, czy byliśmy grzeczni?

Opowieści dają kilka odpowiedzi, które się uzupełniają. Pierwszą jest rejestr: Mikołaj zapisuje zachowanie dzieci w wielkiej księdze, jak pokazuje Thomas Nast już w 1866 roku. Drugą jest bardzo czułe ucho. W 1927 roku prezenter fińskiego radia Markus Rautio ogłasza, że Mikołaj mieszka na Korvatunturi w Laponii, „górze-uchu”, której kształt miałby mu pozwalać słyszeć życzenia każdego dziecka na Ziemi.

Trzecią odpowiedzią są pomocnicy. W krajach, które odwiedza święty Mikołaj, przez cały rok prowadzi się wielką czerwoną księgę, a święty zagląda do niej, zanim napełni buty. Bliżej naszych czasów, od 2005 roku, elf posadzony na półce ma co noc wracać na Biegun Północny, by zdać raport: to zasada elfa psotnika, opisana w naszym poradniku dla rodziców.

Zostaje najbardziej bezpośrednie źródło: same dzieci. W baśni L. Franka Bauma z 1902 roku, „The Life and Adventures of Santa Claus”, pomocnik o imieniu Kilter, „cichy i szybki”, ma za zadanie zbierać listy dzieci. Każdy list opowiada trochę o roku tego, kto go pisze, a Mikołaj czyta je wszystkie.

Żaden z tych tekstów nie twierdzi, że Mikołaj liczy psoty jedną po drugiej. Wszystkie mówią o ogólnym wrażeniu, o całym roku. Dlatego jeden zły dzień nie oznacza złego roku, jak zobaczymy na końcu tej teczki.

Od kiedy Święty Mikołaj prowadzi rejestr zachowania?

Najstarszy znany nam obraz pochodzi z 29 grudnia 1866 roku. Tego dnia „Harper's Weekly” publikuje na rozkładówce rycinę Thomasa Nasta „Santa Claus and His Works”. Picker Art Gallery Uniwersytetu Colgate przechowuje jej egzemplarz, dar Thomasa Nasta III, potomka rysownika. Kiedy w 1890 roku Nast zbiera swoje świąteczne rysunki w tomie, podpisy zostają przedrukowane.

• „On the look out for good children”: Mikołaj wypatruje grzecznych dzieci.
• „Account book, record of behaviour”: księga rachunkowa, rejestr zachowania.
• „Work-shop”: warsztat, w którym przygotowuje się zabawki.
• „Santa Claus stable”: stajnia jego zwierząt.

Ten sam zbiór zawiera inny smakowity rysunek, „Santa Claus's Rebuke”, czyli upomnienie od Mikołaja. Widać na nim chłopczyka, który obiecuje „I'll never do it again”, już nigdy tego nie zrobię, i liścik do Mikołaja: „Tommy has been such a naughty boy”, Tommy był bardzo niegrzeczny, podpisany „Papa and Mama”. Scena pokazuje, że już w XIX wieku rodzice uchodzili za znakomitych informatorów.

Rejestr Nasta wpisuje się w miasto, Nowy Jork, w którym postać Mikołaja budowała się krok po kroku. Resztę historii, od biskupa Miry po „Harper's Weekly”, opowiada prawdziwa historia Świętego Mikołaja.

Co dostawały niegrzeczne dzieci w 1821 roku?

Czterdzieści pięć lat przed Nastem podział na grzecznych i mniej grzecznych już istnieje. W 1821 roku nowojorski drukarz William B. Gilley wydaje „The Children's Friend”, małą książeczkę z ośmioma kolorowymi rycinami, przeznaczoną dla dzieci „od pięciu do dwunastu lat”. Jej wiersz, „Old Santeclaus with Much Delight”, sprowadza gościa w Wigilię, a nie już 6 grudnia.

Grzecznym dzieciom Santeclaus przynosi „nagrody”, jak mówi podpis pod pierwszą ryciną: ładne książki, lalki, piłki, jabłka. Tam, gdzie zastaje dzieci, które źle się zachowywały, zostawia coś innego: długą czarną brzozową rózgę, której rodzice mają użyć.

Najsłynniejszy wiersz, dwa lata później, w ogóle nie mówi już o karze. Gość z „A Visit from St. Nicholas”, opublikowanego w 1823 roku, napełnia pończochy, nikogo nie osądzając, i odlatuje, życząc „Happy Christmas to all”, wesołych świąt wszystkim. Brzozowa rózga stopniowo zniknęła z opowieści o Mikołaju.

Skąd się wzięła lista, którą „sprawdza dwa razy”?

Z piosenki „Santa Claus Is Comin' to Town”, napisanej w 1934 roku przez kompozytora J. Freda Cootsa i autora tekstów Havena Gillespiego, wydanej przez oficynę Leo Feist. Dowiadujemy się z niej, że Mikołaj sporządza listę, sprawdza ją dwa razy, by wiedzieć, kto był grzeczny, i wie nawet, kiedy śpimy, a kiedy nie. Słowa wciąż są chronione prawem autorskim, więc ich tu nie cytujemy, ale każdy może je zanucić.

Pierwsze znane nagranie to wersja Harry'ego Resera i jego orkiestry z 24 października 1934 roku, z Tomem Stacksem jako wokalistą. Sukces przychodzi w następnym miesiącu: Eddie Cantor śpiewa ją w swojej audycji radiowej w listopadzie 1934 roku. Według Wikipedii w ciągu doby od emisji sprzedaje się ponad 30 000 płyt i 500 000 egzemplarzy nut. Inne źródła podają skromniejsze liczby, ale wszystkie mówią o natychmiastowym sukcesie.

Od tamtej pory lista „sprawdzana dwa razy” stała się najbardziej znanym obrazem rejestru Mikołaja. 13 grudnia 1970 roku stacja ABC emituje animowany film telewizyjny Rankin/Bass o tym samym tytule. Listonosz opowiada w nim o młodości Mikołaja, wychowanego przez rodzinę elfów wytwarzających zabawki, Kringle'ów, i o spotkaniu z nauczycielką Jessicą, o której piszemy w artykule czy Święty Mikołaj ma żonę.

Co jest w wielkiej księdze świętego Mikołaja?

W Holandii i w Belgii Sinterklaas nigdy nie rusza się bez wielkiej czerwonej księgi. Tradycja mówi, że przez cały rok zapisuje w niej, czy każde dziecko było grzeczne. Przypływa parowcem w połowie listopada, w pierwszą sobotę po 11 listopada, a prezenty rozdaje się wieczorem 5 grudnia, w *pakjesavond*, „wieczór paczek”.

Dawne piosenki były groźniejsze. Opowiadały, że nieposłuszne dzieci można włożyć do worka i zabrać do Hiszpanii, a towarzysz świętego nosił rózgę, *roe*, żeby je zbić. Współczesne wersje porzuciły obie te groźby. Została księga i buty postawione przy kominku, które święty napełnia cukierkami albo drobnym prezentem.

Święty Mikołaj od dawna pełni rolę życzliwego sędziego, a jego święto 6 grudnia zachowuje ten ślad w całej Europie. Kim był biskup Miry i dlaczego czuwa nad dziećmi, opowiada artykuł kim był święty Mikołaj.

Kto karze niegrzeczne dzieci?

We Francji ta rola przypada Père Fouettard, czyli „Ojcu Biczownikowi”. Ubrany na czarno i obładowany wielką wiązką gałęzi, towarzyszy świętemu Mikołajowi w nocy z 5 na 6 grudnia, podaje przewodnik Routard. Oficjalna strona francuskiej turystyki precyzuje, że towarzyszy mu w dużej części kraju, w Alzacji nazywa się Hans Trapp, w Lotaryngii Ruppelz, a nie ma go w Boulogne-sur-Mer, gdzie święty paraduje sam.

W Lotaryngii święty Mikołaj jest patronem regionu od 1477 roku. Rankiem 6 grudnia dzieci znajdują łakocie albo węgiel, zależnie od zachowania, a jego zwykłe prezenty to pomarańcza i piernik z jego wizerunkiem. W Nancy wielka parada wiezie na platformie świętego, Père Fouettard, rzeźnika i troje dzieci z legendy.

W Alpach austriackich i bawarskich towarzysz nazywa się Krampus. Rogaty i włochaty, z brzozową rózgą w ręce, wychodzi na ulice wieczorem 5 grudnia, w Krampusnacht. We Włoszech Befana przychodzi w nocy z 5 stycznia i zostawia dzieciom, które źle się zachowywały, węgiel, najczęściej czarno barwiony cukier kandyzowany. Wszystkich tych gości przedstawiamy w artykule świąteczni darczyńcy z całego świata.

Co się dzieje, jeśli trafisz na listę niegrzecznych?

Dawne historie mówią o węglu i brzozowych rózgach. Dzisiejsze opowieści są znacznie łagodniejsze, podobnie jak rejestr Bieguna Północnego. Listę prowadzi się przez cały rok, a nie przez jeden zły dzień. Dziecko, które we wtorek pokłóci się z bratem, a w środę pomoże mu sprzątać, przeszło już połowę drogi z powrotem.

• Naprawić: szczere „przepraszam” się liczy, zwłaszcza jeśli przychodzi samo.
• Pomagać: nakryć do stołu, pocieszyć kolegę, podzielić się zabawką.
• Powiedzieć o tym: list do Świętego Mikołaja to idealne miejsce, by opowiedzieć o swoich staraniach.
• Sprawdzić: detektor grzecznych dzieci daje pojęcie o tendencji, a lista grzecznych dzieci pokazuje, kto już został zapisany.

Gość z wiersza z 1823 roku daje zresztą przykład: napełnia wszystkie pończochy bez wybierania i życzy „Happy Christmas to all”. O jego pozostałych talentach, od lotu reniferów po komin, przez który wraca się jednym skinieniem głowy, przeczytasz w artykule moce Świętego Mikołaja.