Elf on the Shelf: poradnik dla rodziców o elfie, który co noc zmienia miejsce

Skąd się wziął elf Elf on the Shelf?

Wszystko zaczęło się od rodzinnej zabawy. W Stanach Zjednoczonych Carol Aebersold opowiadała swoim bliźniaczkom, Chandzie Bell i Christie Pitts, gdy były małe, o elfie Świętego Mikołaja, który zamieszkał w domu. Jako dorosłe córki zaproponowały, by zrobić z tego książkę. Napisana w 2004 roku z Chandą Bell i zilustrowana przez Coë Steinwart, „The Elf on the Shelf: A Christmas Tradition” ukazuje się w 2005 roku, sprzedawana w pudełku razem z figurką elfa.

Książka jest wydana własnym nakładem. Christa Pitts zajmuje się sprzedażą, a trzy kobiety spędzają kolejne lata na niekończących się spotkaniach autorskich i targach branżowych. Przyspieszenie przychodzi w 2007 roku: krąży zdjęcie aktorki Jennifer Garner z pudełkiem, a program „Today” poświęca elfowi materiał. Sprzedaż rusza z kopyta.

1. 2005Ukazuje się wydana własnym nakładem książka Carol Aebersold i Chandy Bell, sprzedawana z figurką.
2. 2007Zdjęcie Jennifer Garner z pudełkiem prowadzi do reportażu w programie „Today”.
3. 2011Stacja CBS emituje 26 listopada 30-minutową kreskówkę „An Elf’s Story”.
4. 2012Elf zostaje wielkim balonem parady Macy’s z okazji Święta Dziękczynienia w Nowym Jorku, obok Hello Kitty i Papy Smerfa.
5. 2013Książka zajmuje pierwsze miejsce na liście bestsellerów USA Today.

Firma zarządzająca marką, Lumistella Company, ma siedzibę w Atlancie i jest kierowana przez obie siostry. Nie publikuje swoich wyników finansowych. Christa Pitts oświadczyła, że od początku „adoptowano” ponad 22,9 miliona elfów, zwierzątek i towarzyszy. We Francji postać rozpowszechniła się głównie w swobodnej formie, bez książki i oficjalnego pudełka, z elfem kupionym gdziekolwiek.

Jakie są zasady elfa z półki?

Książka ustala kilka zasad, które marka nazywa zasadami „Scout Elf”, elfa zwiadowcy. Mieszczą się na jednej kartce i stanowią sedno zabawy. Resztę wymyślasz sam.

• Święty Mikołaj wysyła elfa do rodziny, żeby obserwował dzieci w okresie świątecznym.
• Elf dostaje swoją świąteczną magię w chwili, gdy rodzina nadaje mu imię. Ostatnia strona książki służy do zapisania tego imienia i daty „adopcji”.
• Każdej nocy leci na Biegun Północny, by zdać raport Mikołajowi, a potem wraca, zanim dzieci się obudzą, często w nowe miejsce.
• Dzieci nie mogą go dotykać, bo może stracić magię. Mogą za to do niego mówić i zwierzać mu się ze swoich życzeń.
• W Wigilię jego misja dobiega końca: wraca na Biegun Północny do następnego sezonu.

Jeśli chodzi o przybycie, oficjalna strona mówi o „Scout Elf Return Week”, tygodniu powrotu, który przypada pod koniec listopada i trwa do początku grudnia. Zaznacza, że niektóre elfy przybywają pod koniec listopada, a inne czekają do drugiego tygodnia grudnia. Nic więc nie zmusza cię, by wyjąć go pierwszego dnia: wiele rodzin sprowadza go 1 grudnia, razem z kalendarzem adwentowym.

Jakie są łatwe pomysły na przestawianie elfa co wieczór?

Elf ma przed sobą dwadzieścia cztery noce, i często to zmęczenie rodziców, a nie brak pomysłów, przykuwa go do miejsca. Od 2024 roku marka sama sprzedaje zestawy pomysłów na 24 dni, co pokazuje, że ta presja jest znana. Poniższe propozycje zajmują mniej niż dwie minuty i wymagają tylko tego, co masz w domu.

Pojawienia w dwie minuty

• Siedzi w misce z płatkami śniadaniowymi, z łyżką w ręce.
• Wisi głową w dół na gałęzi choinki, jakby zasnął podczas wspinaczki.
• Schował się w lodówce, ciepło opatulony, „bo przy kaloryferze było mu za gorąco”.
• Czyta książkę z dziecięcej biblioteczki, z latarką obok.
• Stoi pośród pluszaków jak dyrygent albo nauczyciel.

Wieczory, kiedy masz trochę więcej czasu

• Malutki liścik, zapisany drobnym pismem, z nowinką z Bieguna Północnego, który odsyła dziecko do naszych elfów z wioski.
• Ślady stóp z mąki na blacie, prowadzące do słoika z ciasteczkami.
• Elf, który przynosi papier i kopertę do napisania listu do Świętego Mikołaja.
• Misja życzliwości: rysunek w prezencie dla sąsiadki, pudełko zabawek do oddania.

Bardziej wymyślne wieczory zostaw na weekendy i nie porównuj się z inscenizacjami z mediów społecznościowych. Z biegiem lat te widowiskowe aranżacje stały się dla niektórych rodzin częścią tradycji, ale twoje dziecko nigdy nie zobaczy zdjęć innych. Zobaczy tylko, że elf się przemieścił.

Co zrobić, gdy dziecko dotknie elfa albo elf się nie przesunął?

Oba wypadki zdarzają się niemal w każdym domu, a pierwszy często kończy się płaczem. Cztero- lub pięciolatek, który przytulił elfa, może szczerze uwierzyć, że go „zepsuł”. Oficjalna strona proponuje trzy sposoby, do wyboru zależnie od wieku i nastroju.

• Napisać krótki liścik z przeprosinami do elfa albo do Mikołaja: według marki to najskuteczniejszy sposób.
• Posypać odrobiną cynamonu obok elfa, nie na niego. Marka porównuje go do witamin, które pomagają mu wrócić na Biegun Północny na kontrolę u „lekarzy elfów”.
• Zaśpiewać całą rodziną kolędę, bo elfy uwielbiają muzykę, a dobry humor przywraca im magię.

Następnego ranka elf pojawia się gdzie indziej, w świetnej formie. Możesz dołączyć liścik napisany jego ręką: „Dziękuję za cynamon, jestem jak nowy”. Przesłanie jest proste: wypadek da się naprawić, i nikt nie zostaje ukarany.

A kiedy elf zapomniał się przesunąć?

Oficjalna strona sama podsuwa wymówki dla spóźnionych elfów: śnieżyca, która ich zatrzymała, postój turystyczny w czasie podróży, przedłużony trening lotu albo listy do Mikołaja do posortowania przed wyjazdem. Możesz sięgnąć po te pomysły rano, gdy elf się nie ruszył: „Na drodze na Biegun Północny była zamieć, wrócił za późno, żeby zmienić miejsce”.

Czy elf z półki to dobry pomysł dla dzieci?

Najczęściej cytowana krytyka pochodzi z Kanady. W grudniu 2014 roku Laura Pinto, profesorka wydziału pedagogicznego University of Ontario (UOIT, dziś Ontario Tech), i Selena Nemorin z australijskiego uniwersytetu Monash publikują wraz z Canadian Centre for Policy Alternatives tekst „Who’s the Boss?”. Ich teza: elf przyzwyczaja dzieci do myśli, że są nieustannie obserwowane.

Ich argument opiera się na zasadzie „nie dotykać”. Przy zwykłej lalce to dziecko prowadzi zabawę. Przy elfie musi zaakceptować, że lalka je pilnuje i składa raport, a ono nie może nic z nią zrobić. Autorki widzą w tym przygotowanie do bezkrytycznego akceptowania, a nawet szukania zewnętrznego spojrzenia na własne czyny. Magazyn „The Atlantic” opisywał wówczas dzieci, które dzwoniły do własnych drzwi, by uprzedzić elfa, że wróciły.

Inni odpowiadają, że nie należy widzieć w tym nic więcej niż zabawę. Judith Tellerman, psycholożka z University of Illinois College of Medicine, streszcza stanowisko drugiej strony: „Elf to wizualne przypomnienie, żeby być grzecznym”. Żadne opublikowane badanie nie mierzy jak dotąd wpływu elfa na zachowanie dzieci, ani w jedną, ani w drugą stronę. Spór pozostaje sporem idei.

Krytyka dotyczy też rodziców. Dziennikarka Kate Tuttle nazwała elfa w „The Atlantic” „komercyjnym walcem przebranym za tradycję”, a krytyk Hank Stuever z „Washington Post” zwykłą „kamerą do podglądania niani”. W praktyce sposób, w jaki go używasz, liczy się bardziej niż sam przedmiot.

• Elf, który robi psikusy i zostawia zabawne liściki, przypomina wspólną zabawę w wyobraźnię.
• Elf używany jako groźba („powiem elfowi”) bardziej przypomina narzędzie kontroli, które opisują Pinto i Nemorin.
• Elf, który zachęca do życzliwych gestów, przenosi uwagę z pilnowania na innych ludzi.

Jakie są alternatywy dla elfa z półki?

Wiele rodzin przejęło pomysł postaci, która co rano zmienia miejsce, ale nadało jej inną rolę. Niektóre wersje są komercyjne, inne zupełnie swobodne.

Elf psotnik, wersja francuska i quebecka

We Francji najpowszechniejszą praktyką nie jest firmowy Elf on the Shelf, lecz „lutin farceur”, elf psotnik. Według serwisu Futura, który w grudniu 2024 roku prześledził jego historię, łączy on trzy opowieści: amerykańską książkę z 2005 roku, dziadka z Quebecu, pana Tremblaya, który rysował wnukom ślady stóp na śniegu i wymyślał z nimi pułapki na elfa, oraz islandzkich Jólasveinar. Elf psotnik śpi w dzień, w nocy psoci i nikogo nie pilnuje.

Kindness Elves, elfy życzliwości

Blogerka Anna Ranson, autorka strony The Imagination Tree, opisała w listopadzie 2013 roku swoje „Kindness Elves”, wymyślone dwa albo trzy lata wcześniej. Przybywają na początku grudnia w małym domku z listem powitalnym. Każdego ranka proponują dobry uczynek, ustawione obok potrzebnego przedmiotu: miska do upieczenia ciasteczek dla sąsiadów, pudełko na zabawki do oddania do szpitala dziecięcego. Zachęcają, zamiast pilnować, i czasem zostawiają liścik, by docenić czyjąś życzliwość.

Mensch on a Bench, na Chanukę

Kiedy syn Neala Hoffmana, Jacob, poprosił o Elf on the Shelf, ojciec odpowiedział, że dostanie raczej „mensch on a bench”. W jidysz mensch to człowiek prawy. Hoffman sfinansował projekt przez Kickstartera, a pierwszy 1000 pluszaków, sprzedawanych na Chanukę 2013, rozszedł się w dziesięć dni. Jedna z jego zasad: w jeden wieczór święta daje się prezent komuś w potrzebie, zamiast go dostawać.

Można też obejść się bez postaci. Kalendarz adwentowy z okienkiem na każdy dzień, zajęcie losowane ze słoika albo list z Bieguna Północnego w sobotę dają tę samą radość porannej niespodzianki. Jeśli chcesz poznać grudniowych gości z innych krajów, w tym trzynastu islandzkich chłopców świątecznych, przeczytaj nasz artykuł o świątecznych darczyńcach z całego świata.