Jak powiedzieć dziecku prawdę o Świętym Mikołaju, nie gasząc magii

Kiedy powiedzieć dziecku prawdę o Świętym Mikołaju?

Badania nie wyznaczają konkretnego wieku. Średni wiek końca wiary wynosi w najnowszych badaniach około 8 lat, z dużymi różnicami. Candice Mills, psycholożka z Uniwersytetu Teksańskiego w Dallas, radzi rodzicom „podążać za dzieckiem”, kiedy zbliża się ono do wieku, w którym pojawia się sceptycyzm, zamiast z góry ustalać datę.

Sami rodzice są podzieleni. Spośród 39 rodziców ankietowanych w 2012 roku przez zespół Karla Rosengrena 46% uważało, że dziecko powinno odkryć prawdę samo, 39%, że to rodzice powinni ją wyjawić, a 13%, że trzeba połączyć jedno i drugie. Dziesięcioro rodziców, którzy zaplanowali wiek zakończenia podtrzymywania mitu, wskazywało średnio 7,3 roku, w przedziale od 5 do 10 lat.

Według badania Mills i Goldstein opublikowanego w Developmental Psychology najważniejsze jest unikanie trzech okoliczności. Dorośli, którzy zachowali wyłącznie negatywne wspomnienie odkrycia, poznali prawdę później niż inni, w brutalny sposób i od osoby trzeciej, a nie sami. Stopniowe ujawnienie, w wieku zbliżonym do średniej, od was albo dzięki własnemu rozumowaniu dziecka, spełnia wszystkie dobre warunki.

Co odpowiedzieć, gdy dziecko pyta: „Czy Święty Mikołaj istnieje?”

Waszą pierwszą odpowiedzią może być pytanie. To najczęstsza rada badaczy: zapytać dziecko, co samo o tym myśli, albo wspomnieć, w co wierzą „niektórzy ludzie”. Dowiadujecie się w ten sposób, czy dziecko szuka zapewnienia, czy chce prawdy, i dajecie mu czas na wyciągnięcie własnych wniosków.

Dla wielu rodzin to prawdziwy dylemat. W badaniu Uniwersytetu w Exeter opublikowanym w 2018 roku 31% rodziców mówiło, że zaprzeczyło, iż Mikołaj nie istnieje, gdy dziecko zapytało ich wprost, a 40% tego nie zrobiło. Mills proponuje, żebyście najpierw zadali sobie pytanie o swój cel: czy chcecie, żeby wierzyło jak najdłużej, za wszelką cenę?

• „A ty co o tym myślisz?” pozwala dziecku przedstawić swój tok rozumowania.
• „Dlaczego o to pytasz?” pokazuje, czy coś usłyszało w szkole.
• „Niektórzy myślą, że… inni myślą, że…” otwiera drzwi, ale ich nie popycha.
• „Naprawdę chcesz wiedzieć?” daje dziecku ostatnie słowo w danej chwili.

Jeśli odpowiedź brzmi „tak, chcę wiedzieć”, powiedzcie to po prostu, bez wykrętów i długich przemów. Dziecko, które dwa razy zadaje to samo bezpośrednie pytanie, patrząc wam w oczy, często już zrozumiało. Sprawdza przede wszystkim, czy może liczyć na to, że powiecie mu prawdę.

Co powiedzieć w zależności od wieku dziecka

Poniższe zdania nie pochodzą z żadnego badania: to przykłady do dopasowania, oparte na wskazówkach z badań (podążać za dzieckiem, unikać brutalności, doceniać jego rozumowanie). Mills przypomina, że niektóre dzieci bardziej przeżywają poczucie, że zostały oszukane. Wy znacie swoje dziecko lepiej niż ktokolwiek.

Około 6 lub 7 lat: odpowiadać, nie rozstrzygając

W tym wieku wiele dzieci zadaje to pytanie, nie chcąc tak naprawdę ostatecznej odpowiedzi. Możecie powiedzieć: „To bardzo dobre pytanie. A ty w co wierzysz?”. A potem: „Niektóre dzieci z twojej klasy w niego nie wierzą, inne tak. Święty Mikołaj to opowieść, którą wiele rodzin lubi opowiadać”. Jeśli dziecko odchodzi uspokojone i zajmuje się czymś innym, dało wam swoją odpowiedź.

Około 8 lub 9 lat: docenić detektywa

To wiek obliczeń i poszlak. Doceńcie sposób myślenia: „Zauważyłeś, że pismo na bileciku przypomina moje? Masz umysł prawdziwego detektywa”. A potem, jeśli nalega: „Tak, to rodzice kładą prezenty. Święty Mikołaj to duch świąt, a starsi podtrzymują go dla młodszych”. W badaniu Mills niektóre dzieci mówiły, że są dumne, że doszły do tego same. Dajcie dziecku tę dumę.

Od 10 lat: rozmowa jak równy z równym

Starsze dziecko potrzebuje, żeby uznać, że wie, i to czasem od dawna. Możecie powiedzieć: „Myślę, że zrozumiałeś to już jakiś czas temu. Dziękuję, że grałeś dalej, to było wspaniałomyślne”. Wyjaśnijcie też, dlaczego to robiliście: „Chcieliśmy, żebyś przeżył tę samą magię co my w twoim wieku”. Dorośli badani przez Mills i Goldstein, którzy dowiedzieli się późno i brutalnie, mieli najgorsze wspomnienia: szczerość co do waszych powodów rozbraja to ryzyko.

Jak zachować magię: przyjąć dziecko do drużyny Świętego Mikołaja

Wiele rodzin zamienia wyjawienie prawdy w awans. Dziecko dowiaduje się nie tylko, że Mikołaj nie schodzi przez komin: dowiaduje się, że od teraz przechodzi na drugą stronę, do tych, którzy tworzą magię. W 1952 roku, w eseju „Le Père Noël supplicié”, etnolog Claude Lévi-Strauss zauważał już, że dorośli nie wierzą w Mikołaja, ale zachęcają dzieci, by w niego wierzyły. Dołączenie do dorosłych w tej roli ma w sobie coś z obrzędu przejścia.

Ten pomysł ma sens z prostego powodu: większość ludzi jest przywiązana do tradycji, kiedy już zna prawdę. U Mills i Goldstein od 87% do 95% dorosłych chciało świętować Mikołaja z własnymi dziećmi albo już to robiło. Wasze dziecko nie traci świąt, tylko zmienia w nich miejsce.

• Wybrać razem z nim anonimowy prezent dla kogoś z rodziny albo na zbiórkę zabawek, nigdy nie mówiąc, że jest od niego.
• Powierzyć mu misję „elfa”: napełnić skarpety, schować prezenty, nadgryźć marchewkę zostawioną dla reniferów.
• Pomóc mu napisać odpowiedź od Mikołaja dla młodszego kuzyna albo towarzyszyć młodszemu dziecku na naszej stronie list do Świętego Mikołaja.
• Pokazać mu kulisy: nasze strony o elfach i o Santa Trackerze stają się narzędziami, których używa dla innych.

Co zrobić z młodszym rodzeństwem?

To często prawdziwy niepokój rodziców: że starsze dziecko wygada się przed młodszym. Dane raczej uspokajają co do zdolności dzieci do dochowania tajemnicy. W badaniu z Exeter 65% respondentów opowiada, że dalej grało w tę grę, choć znało już prawdę. Starsze dziecko, które potrafi milczeć dla siebie, potrafi też milczeć dla kogoś innego.

Najskuteczniej jest dać starszemu wyraźną rolę zamiast samego zakazu. „Jesteś teraz w drużynie, a twój młodszy brat na ciebie liczy” działa lepiej niż „Tylko nic nie mów”. Przygotujcie z nim zdania na wypadek, gdyby młodsze dziecko zaczęło go wypytywać: „Zapytaj tatę i mamę” to uczciwe wyjście, które nikogo nie zdradza.

Co zrobić z elfem na półce (Elf on the Shelf), kiedy dziecko już wie?

Elf na półce pochodzi z amerykańskiej książki wydanej własnym nakładem w 2005 roku przez Carol Aebersold i jej córkę Chandę Bell, „The Elf on the Shelf”. Zasada: elf wysłany przez Mikołaja obserwuje dzieci w adwencie, co noc odlatuje na Biegun Północny, żeby złożyć raport, i nie wolno go dotykać, bo straci swoją magię. W Wigilię odlatuje.

Ten pomysł ma swoich krytyków. W 2014 roku badaczka Laura Pinto uznała, że przyzwyczaja on dzieci do myśli, że bycie obserwowanym jest normalne. Inni, jak psycholożka Judith Tellerman, widzą w nim przeciwnie zwykłe wizualne przypomnienie, żeby dobrze się zachowywać. Kiedy wasze dziecko odkrywa prawdę o Mikołaju, od razu pojawia się pytanie: kto co noc przestawiał elfa?

• Powierzyć go starszemu dziecku: to ono od teraz co wieczór przestawia go dla młodszego, w ramach pierwszej misji w drużynie Mikołaja.
• Zachować go jako rodzinną dekorację, bez roli strażnika, postawioną w tym samym miejscu przez cały grudzień.
• Wysłać go na „emeryturę”: ostatni list od elfa, który dziękuje dziecku i oznajmia, że na dobre wraca na Biegun Północny.

Jeśli elf służył głównie do pilnowania grzeczności, wyjawienie prawdy to okazja, żeby zmienić sposób. Mówcie dziecku wprost, czego od niego oczekujecie, bez pośredników. Nasz detektor grzecznych dzieci pozostaje zabawą do dzielenia się, a nie narzędziem kontroli.

A jeśli dziecko jest smutne albo złe?

Przygotujcie się na taką możliwość, ale się jej nie bójcie. Mniej więcej jedna trzecia dzieci i połowa dorosłych badanych przez Mills i Goldstein pamiętała co najmniej jedną negatywną emocję w chwili odkrycia. W badaniu z Exeter 15% respondentów czuło się zdradzonych przez rodziców, a 10% było złych.

Te emocje najczęściej szybko mijają. Mniej niż jedna trzecia uczestników badania Mills i Goldstein opisywała przykre uczucia trwające ponad dwa tygodnie, a badanie nie stwierdza „drastycznej utraty zaufania” do rodziców. W 1994 roku 52 dzieci z Teksasu badanych przez Andersona i Prentice’a opisywało wręcz raczej pozytywne reakcje, podczas gdy ich rodzice byli smutni. Możliwe, że to wy przeżyjecie tę chwilę trudniej niż wasze dziecko.

• Przyjąć emocję, nie poprawiając jej: „Jesteś rozczarowany, rozumiem. Mnie też było smutno, kiedy się o tym dowiedziałem”.
• Wyjaśnić intencję: „Nie chcieliśmy cię oszukać, chcieliśmy dać ci coś radosnego”.
• Uspokoić co do dalszego ciągu: prezenty, skarpety, świąteczny posiłek i tradycje zostają.
• Dać czas: wrócić do tematu dzień lub dwa później, kiedy dziecko to przetrawi.