Kim są elfy Świętego Mikołaja? Ich historia, zawody i najsłynniejsi z nich

Kim są elfy Świętego Mikołaja?

To pomocnicy Świętego Mikołaja. Według tradycji robią zabawki w warsztacie na Biegunie Północnym i opiekują się jego reniferami. Przedstawia się je jako małe postacie ubrane na zielono albo na czerwono, ze spiczastymi uszami i spiczastą czapką. Opowieści przypisują im długie życie: kilkaset lat, a czasem i tysiące.

To bardzo stara rodzina. Angielskie słowo „elf” pochodzi od staronordyckiego *álfar*, istot z mitologii germańskiej znacznie starszych niż Boże Narodzenie. Francuskie słowo „lutin” wywodzi się natomiast, według słownika Trésor de la langue française, od łacińskiego *Neptunus* i w średniowieczu oznaczało małego nocnego demona, bardziej psotnego niż złośliwego. W Skandynawii świąteczni pomocnicy mają inną nazwę: *nisse* w Danii i Norwegii, *tomte* w Szwecji. Te duchy gospodarstwa, którym w Wigilię zostawia się miskę kaszy, mają swoją historię, opowiedzianą w artykule czy Święty Mikołaj jest elfem.

Ich strój wiele zawdzięcza telewizji. W 1964 roku film „Rudolf, czerwononosy renifer”, wyprodukowany przez Rankin/Bass, ubiera elfy w kolorowe stroje i stożkowe czapki. Film „Elf” z 2003 roku kopiuje ten kostium co do joty, a aktorów filmuje w wymuszonej perspektywie, by wyglądali na mniejszych.

Nie wszystkie elfy to robotnicy z warsztatu. Na Islandii trzynastu gości schodzi z gór jeden po drugim w ciągu trzynastu dni przed świętami, a dzieci stawiają but na parapecie, żeby dostać smakołyk. Przedstawiamy ich w artykule o tych, którzy przynoszą prezenty na całym świecie.

Od kiedy Święty Mikołaj ma elfy?

Wiersz z 1823 roku, „A Visit from St. Nicholas”, nazywa samego Świętego Mikołaja „a right jolly old elf”, czyli wesołym starym elfem, ale nie daje mu żadnego pomocnika. Elfy robotnicy pojawiają się pokolenie później. Najstarsza opowieść, jaką udało nam się odnaleźć, ukazała się w świątecznym numerze Harper's Weekly z 1857 roku pod tytułem „The Wonders of Santa Claus”. Serwis historii lokalnej Morristown Green, który korzysta ze zbiorów North Jersey History & Genealogy Center, widzi w niej pierwszy szczegółowy opis codziennego życia świętego Mikołaja.

W tym tekście święty mieszka na szczycie wzgórza, w domu, w którym elfy przygotowują „ciastka, drażetki i zabawki, by napełnić pończochy”: wózki i lalki, gwizdki, ptaszki i słonie. Tabliczka przy wejściu ostrzega: nie wejdzie tu nikt, kto zbyt długo wyleguje się w łóżku. A jeśli dzieci przychodzą podglądać warsztat, elfy natychmiast przerywają pracę i rozpływają się „w mroźnej mgle”. Ciekawy szczegół: w 1857 roku święty nie mieszka jeszcze na Biegunie Północnym, a opowieść każe mu się urodzić w Niemczech.

1. 1812Bracia Grimm publikują „Krasnoludki i szewca”: dwóch małych ludzików pracuje nocą tuż przed Bożym Narodzeniem.
2. około 1855Louisa May Alcott pisze zbiór „Christmas Elves”, nigdy nieopublikowany i dziś zaginiony.
3. 1857Harper's Weekly opisuje elfy, które robią zabawki i słodycze w domu świętego.
4. 1866Thomas Nast rysuje warsztat Świętego Mikołaja w „Santa Claus and His Works”.
5. 1873Świąteczna okładka Godey's Lady's Book pokazuje Świętego Mikołaja wśród zabawek i elfów.
6. 1902L. Frank Baum daje Świętemu Mikołajowi czterech magicznych pomocników.
7. 1932Walt Disney wypuszcza krótkometrażowy film „Santa's Workshop”.

Historię Alcott i okładki z 1873 roku opisujemy w artykule czy Święty Mikołaj jest elfem. Tu liczy się data: około 1860 roku w Nowym Jorku pomysł drużyny pomocników jest już ugruntowany.

Czym zajmują się elfy Świętego Mikołaja?

Pierwszy zawód to praca w warsztacie. 29 grudnia 1866 roku Thomas Nast publikuje w Harper's Weekly rozkładówkę „Santa Claus and His Works”. Gdy w 1890 roku jego rysunki zebrano w tomie, przedrukowano także podpisy: czytamy w nich „Work-shop”, czyli warsztat, ale też „Santa Claus stable”, stajnia, i „Account book, record of behaviour”, rejestr zachowania. Trzy działy nowoczesnego warsztatu są już na miejscu: produkcja, opieka nad zwierzętami i prowadzenie rachunków.

Siedem lat później okładka Godey's Lady's Book z grudnia 1873 roku pokazuje warsztat w pełnym ruchu, z podpisem, który mówi, że oto mamy wyobrażenie o przygotowaniach, jakie się czyni, by zaopatrzyć młodzież w zabawki na Boże Narodzenie. Elfy są tam wyspecjalizowanymi robotnikami. Filmy XX wieku dodadzą kolejne stanowiska, od elektronicznych zabawek po pilotów eskorty.

Wielkie warsztaty wioski

• Wytwórnia: koniki na biegunach, lalki, kolejki i gry, według listy ustalonej z dziećmi. Nasza lista zabawek daje o niej pojęcie.
• Stajnia: karmienie reniferów, sprawdzanie uprzęży, przygotowanie sań na noc z 24 grudnia.
• Poczta: otwieranie, sortowanie i układanie każdego listu do Świętego Mikołaja.
• Rejestr: zapisywanie dobrych uczynków z całego roku, z pomocą detektora grzecznych dzieci.
• Pakowalnia: papier, wstążki i etykiety, ostatnie stanowisko przed wyjazdem.

Możesz obejść wszystkie warsztaty na mapie wioski, a potem pozdrowić całą drużynę na stronie elfów.

Jak nazywają się pomocnicy Świętego Mikołaja w baśni Bauma?

W 1902 roku L. Frank Baum, autor „Czarnoksiężnika z Krainy Oz”, wydał „The Life and Adventures of Santa Claus” z ilustracjami Mary Cowles Clark. W tej baśni Claus jest podrzutkiem wychowanym przez nimfę Necile w lesie Burzee. Przy jego pierwszych zabawkach pomaga cały magiczny lud: Rylowie dostarczają mu farb, Knookowie wybierają dla niego miękkie drewno, a Wróżki przynoszą piły, dłuta i inne narzędzia.

Pod koniec książki Święty Mikołaj dostaje czterech stałych pomocników, po jednym z każdego ludu. Baum nie nazywa ich elfami, ale to właśnie przodkowie dzisiejszej drużyny, z podziałem obowiązków już na miejscu.

• Kilter, chochlik, podarowany przez Aka, Mistrza Leśnika świata. Baum nazywa go „cichym i szybkim” i to on zbiera listy od dzieci.
• Peter, Knook, przysłany przez księcia Knooków, opiekunów dzikich zwierząt.
• Nuter, Ryl, przysłany przez księcia Rylów, opiekunów kwiatów.
• Wisk, wróżka, przysłana przez Królową Wróżek. To ona proponuje przechodzenie przez ściany domów bez komina.

Baśń zachowuje nawet ślad pomysłu na zabawkę, który podsunęła magiczna istota: to Necile proponuje, by lalki mówiły „tata” i „mama”. Inne talenty, które Baum przypisuje Świętemu Mikołajowi, zebraliśmy w artykule jakie moce ma Święty Mikołaj.

Czy elfy Świętego Mikołaja istnieją naprawdę?

Niektóre dostają nawet wypłatę. We Francji poczta La Poste co jesień otwiera Sekretariat Świętego Mikołaja w Libourne, w departamencie Żyronda. W 2025 roku, według komunikatu z 18 listopada, Święty Mikołaj i jego 60 elfów wrócili do pracy 19 listopada, by odpowiedzieć na setki tysięcy listów z całego świata. Dzieci miały czas do 20 grudnia, żeby napisać. Elfy odpowiadają także po angielsku.

W Kanadzie drużyna jest znacznie liczniejsza. W 2013 roku Poczta Kanadyjska informowała o 9000 pocztowych elfów, pracowników i emerytów wolontariuszy, którzy poświęcili programowi już ponad 226 000 godzin. Od 1982 roku otrzymali ponad 21,8 miliona listów i potrafią odpowiadać w ponad 30 językach, także alfabetem Braille'a.

W Stanach Zjednoczonych miasteczko Santa Claus w stanie Indiana ma własny urząd pocztowy od 1856 roku. Wolontariusze zwani „Santa's Elves” odpowiadają tam każdemu dziecku, które napisze, a tradycja ta sięga co najmniej 1914 roku. Całą historię tej korespondencji opowiadamy w artykule o historii listów do Świętego Mikołaja.

Które elfy są najsłynniejsze?

Najbardziej ujmujący jest chyba Hermey. W „Rudolfie, czerwononosym reniferze”, filmie animacji lalkowej pokazanym po raz pierwszy w NBC 6 grudnia 1964 roku w ramach General Electric Fantasy Hour, ten elf odchodzi z warsztatu, bo marzy o tym, by zostać dentystą. Scenariusze piszą „Hermey”, choć niektóre książki nazywają go „Herbie”.

W kinie główny elf nazywa się Bernard w filmie „Śnięty Mikołaj” („The Santa Clause”) z 1994 roku. Gra go David Krumholtz, wtedy szesnastoletni, bo ta seria filmów powierza role elfów dzieciom i nastolatkom. W 2003 roku film „Elf” opowiada historię Buddy'ego, człowieka wychowanego wśród elfów. Jego losy opisujemy w artykule czy Święty Mikołaj jest elfem.

Najmłodszy z nich mieszka w domach. Psotny elf, w Stanach Zjednoczonych „Elf on the Shelf”, narodził się w 2005 roku: wtedy Carol Aebersold wydała książkę sprzedawaną razem z figurką, w której elf obserwuje dzieci i składa raporty Świętemu Mikołajowi. Serwis Futura zauważa, że w tym samym roku w Quebecu pewien dziadek rysował ślady na śniegu, żeby wnuki uwierzyły, że przechodził tamtędy elf. Rodzice znajdą zasady i pomysły w naszym poradniku o psotnym elfie.