Jakie tradycje na wigilijny wieczór w rodzinie? Pomysły z całego świata

Dlaczego wieczór 24 grudnia jest tak ważny?

W dużej części Europy Boże Narodzenie rozgrywa się wieczorem 24 grudnia, a nie rano 25. W Niemczech prezenty otwiera się w wieczór Heiligabend. W Polsce wieczerza wigilijna jest najważniejszym momentem świąt. We Francji réveillon gromadzi rodzinę przed wizytą Świętego Mikołaja, a w Meksyku prezenty często otwiera się o północy. W Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii jest odwrotnie: wielką chwilą jest poranek 25 grudnia, a wigilia służy przygotowaniom na przybycie gościa.

Dla was oznacza to inne pytanie. Nie chodzi o to, by wieczór czymś wypełnić, ale by nadać mu kształt: początek, kilka etapów, na które dzieci czekają, i wyraźny koniec. Opisane niżej tradycje są uporządkowane według krajów, ale każdą można przenieść na pół godziny do dowolnego salonu.

Czym jest Jólabókaflóð, islandzki wieczór z książką?

Na Islandii 24 grudnia to wieczór książek. Rodziny obdarowują się nimi, a potem spędzają resztę wieczoru, a często i następny dzień, na czytaniu. Ta tradycja ma swoją nazwę: Jólabókaflóð, „świąteczna powódź książek”.

Według islandzkiej organizacji turystycznej wiąże się ona z katalogiem Bókatíðindi, wydawanym co roku od 1944 roku i rozsyłanym do wszystkich domów w połowie listopada, w czasie targów książki w Reykjavíku. Islandczycy wybierają z niego książki, które podarują bliskim. Kraj ma czym się pochwalić: Reykjavík jest Miastem Literatury UNESCO od 2011 roku, a pisarz Halldór Laxness otrzymał Nagrodę Nobla w 1955 roku.

Dlaczego Polacy czekają na pierwszą gwiazdkę?

W Polsce wieczerza 24 grudnia, czyli Wigilia, zaczyna się dopiero wtedy, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazdka, przypominająca gwiazdę betlejemską. To dzieci mają jej wypatrywać w oknie, a ten, kto zobaczy ją pierwszy, daje sygnał.

• Przed jedzeniem łamie się i dzieli opłatkiem, cienkim wafelkiem, składając sobie życzenia.
• Pod obrus wkłada się trochę sianka, na pamiątkę żłóbka.
• Przy stole zostawia się jedno wolne miejsce, dla Dzieciątka Jezus albo dla samotnego wędrowca.
• Podaje się dwanaście potraw, na pamiątkę dwunastu apostołów, albo nieparzystą ich liczbę, zależnie od rodziny, bez czerwonego mięsa: najczęściej jada się karpia.
• Prezenty wręcza się po kolacji, a wieczór kończy się Pasterką, mszą o północy.

Wypatrywanie gwiazdki to jeden z rytuałów, które najłatwiej przenieść do domu z małymi dziećmi. W grudniu we Francji noc zapada wcześnie: dziecko postawione przy oknie z latarką, któremu powierzono ogłoszenie początku kolacji, ma misję, chwilę, w której jest bohaterem, i powód, by nie biegać po całym domu, gdy wy nakrywacie do stołu.

Kaczor Donald o 15:00 i pokój bożonarodzeniowy w południe: stałe pory Północy

W Szwecji 24 grudnia ma swój telewizyjny rozkład. Co roku tuż po 15:00 publiczny kanał SVT1 nadaje *Kalle Anka och hans vänner önskar god jul*, czyli „Kaczor Donald i przyjaciele życzą wesołych świąt”. To program Disneya z 1958 roku, *From All of Us to All of You*, prowadzony przez Świerszcza Jiminy'ego, emitowany w Szwecji od 1960 roku.

Według Mental Floss co roku ogląda go ponad trzy miliony Szwedów, mniej więcej jedna trzecia kraju, a w 1997 roku przed ekranem siedziała ponad połowa ludności. Program prawie się nie zmienia. W 1982 roku SVT zastąpiła fragment *Byczka Fernando* *Brzydkim kaczątkiem*: protesty były tak silne, że fragment wrócił w następnym roku.

Finlandia wybrała południe. 24 grudnia w samo południe na starym rynku w Turku odczytuje się z balkonu domu Brinkkala deklarację pokoju bożonarodzeniowego, jak co roku od 1886 roku. Publiczny nadawca YLE transmituje ją w radiu od 1935 roku, a w ogólnokrajowej telewizji od 1983 roku.

Dlaczego w tylu krajach w wieczór 24 grudnia je się ryby?

Polskiego karpia, meksykańskiego dorsza i wielką prowansalską kolację łączy jedna nić: w tradycji katolickiej w wigilię Bożego Narodzenia nie jadało się mięsa. Wieczorny posiłek był więc „postny”, bez mięsa, ale mógł być bardzo obfity, a pierwsze miejsce zajmowały w nim ryby.

Włoskie rodziny nazywają go po prostu La Vigilia, wigilia. Mental Floss przypomina, że nazwa „Feast of the Seven Fishes”, uczta siedmiu ryb, narodziła się w Stanach Zjednoczonych wśród emigrantów z południa Włoch, biednego nadmorskiego regionu, gdzie ryby były tanie. Nikt naprawdę nie wie, skąd wzięła się liczba siedem, a baccalà, solony dorsz, prawie zawsze jest w menu.

W Prowansji gros souper 24 grudnia, postny posiłek z siedmiu dań według France.fr, kieruje się tą samą logiką i kończy trzynastoma deserami, które opisujemy w artykule Boże Narodzenie we Francji. W Meksyku kolacja w Nochebuena pozostaje wierna bacalao, o czym opowiadamy w artykule Boże Narodzenie w Meksyku.

Jak zaznaczyć nadejście prezentów w wigilijny wieczór?

W Niemczech Bescherung ma swój sygnał dźwiękowy. Dzieci czekają poza pokojem, a dzwoneczek ogłasza, że Christkind albo Weihnachtsmann właśnie odjechał. Wtedy odkrywają rozświetloną choinkę i paczki. Opowiadamy o tej chwili w artykule Boże Narodzenie w Niemczech.

W krajach, w których prezenty przychodzą w nocy, wigilia służy przygotowaniu powitania. We Francji dzieci stawiały buty przed kominkiem. W Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii wiesza się skarpety i zostawia przekąskę dla gościa i jego reniferów; menu z każdego kraju znajdziecie w artykule co zostawić Świętemu Mikołajowi. W Katalonii dzieci uderzają kłodę Tió, śpiewając, by „zrobiła” słodycze, a zwyczaj ten opisujemy w artykule kto przynosi prezenty na świecie.

Wiele amerykańskich rodzin czyta też przed snem wiersz *A Visit from St. Nicholas*, wydany w 1823 roku, który zaczyna się od słów „'Twas the night before Christmas”. Jego historię opowiadamy w artykule historia wiersza „Noc przed Bożym Narodzeniem”.

Jaki plan wigilijnego wieczoru z małymi dziećmi?

Pułapką 24 grudnia jest rozjazd między porą kolacji dorosłych a porą snu dzieci. American Academy of Sleep Medicine zaleca od 10 do 13 godzin snu na dobę, łącznie z drzemkami, w wieku od 3 do 5 lat, i od 9 do 12 godzin w wieku od 6 do 12 lat. Dziecko, które 25 grudnia wstanie o 7:00, powinno więc zasnąć między 20:00 a 21:00, bez względu na menu.

1. 15:00Stała pora po szwedzku: krótki film, piosenka, telefon do dziadków.
2. 16:30Warsztaty kulinarne: potrawa albo ciasteczka, które dzieci podadzą wieczorem.
3. 17:30Wypatrywanie pierwszej gwiazdki po polsku, a potem rzut oka na Santa Tracker.
4. 18:30Kolacja dzieci albo pierwsze danie świątecznej kolacji podane wcześnie dla całej rodziny.
5. 19:30Przekąska dla Świętego Mikołaja, skarpety albo buty, ostatnia pozycja sań.
6. 20:00Piżama, książka po islandzku, światło zgaszone. Kolacja dorosłych może się zacząć.

Dla dzieci w wieku od 6 do 8 lat ten plan przesuwa się o godzinę, mogą wtedy zostać do deseru. Od 9 czy 10 lat wiele dzieci woli przejść na drugą stronę dekoracji: samemu położyć prezenty dla młodszych, zadzwonić dzwoneczkiem, nadgryźć marchewkę reniferów. Jak śledzić sanie i nie stracić rachuby czasu, podpowiadamy w artykule jak śledzić Świętego Mikołaja w Wigilię.