คริสต์มาสในสหราชอาณาจักร: ฟาเธอร์คริสต์มาส แคร็กเกอร์ พระราชดำรัส และบ็อกซิงเดย์

ฟาเธอร์คริสต์มาสหรือซานต้า ใครกันที่มาหาเด็ก ๆ ชาวอังกฤษ?

เด็ก ๆ ชาวอังกฤษเรียกทั้ง ฟาเธอร์คริสต์มาส (Father Christmas) และ ซานต้า (Santa) สลับกันได้ไม่ต่างกัน ชื่อแรกเป็นตัวละครเก่าแก่ของอังกฤษ ที่เป็นตัวแทนของเทศกาลมากกว่าเป็นผู้นำของขวัญ และเบน จอนสันเคยให้ตัวละครนี้พูดบนเวทีมาตั้งแต่ปี 1616 ส่วนชื่อหลังมาจากอเมริกาพร้อมเลื่อนและกวางเรนเดียร์ในทศวรรษ 1860 แล้วทั้งสองก็หลอมรวมกันในทศวรรษ 1870 การเปลี่ยนจากเสื้อคลุมสีเขียวมาเป็นชุดสีแดงเล่าไว้ในบทความเรื่องชุดของซานตาคลอสของเรา

เป็นเวลานานที่จดหมายไม่ได้ส่งทางไปรษณีย์ แต่ส่งผ่านเตาผิง คนจะถือจดหมายไว้เหนือเปลวไฟ แล้วลมร้อนก็พามันลอยขึ้นไปทางขั้วโลกเหนือ บรรณารักษ์คนหนึ่งของมหาวิทยาลัยออกซฟอร์ดเล่าว่าตอนเด็ก ๆ เธอทำแบบนี้ทุกปี จดหมายบางฉบับไปไม่ถึงฟ้า ในปี 1996 คนงานพบจดหมายฉบับหนึ่งติดอยู่ในปล่องไฟของห้องนอน ลงวันที่ 8 ธันวาคม 1911 ในจดหมาย เด็กหญิงชื่อเมเบิลขอหนังสือนิทาน อัลบั้มโปสการ์ด ช็อกโกแลตหนึ่งกล่อง และของเล่นเขย่าสำหรับน้องสาว

ในช่วงระหว่างสงครามโลกทั้งสองครั้ง ที่ออกซฟอร์ด ลูก ๆ ของเจ. อาร์. อาร์. โทลคีนวางจดหมายไว้ข้างเตาผิง ตลอดยี่สิบปี พวกเขาได้รับจดหมายตอบพร้อมภาพประกอบ ลงชื่อฟาเธอร์คริสต์มาสและส่งมาจากขั้วโลกเหนือ ซึ่งภายหลังตีพิมพ์ในชื่อ *The Father Christmas Letters* ทุกวันนี้เด็ก ๆ มักเขียนถึงที่อยู่ไปรษณีย์ที่ใช้กันมานาน คือ Santa's Grotto, Reindeerland, XM4 5HQ คุณยังเขียนถึงเขาได้จากหน้าจดหมายของเราด้วย

ในค่ำวันที่ 24 ผู้คนจะวางของว่างไว้ให้เขา ตามผลสำรวจที่ HelloFresh เผยแพร่ในเดือนธันวาคม 2025 ครัวเรือนที่วางของไว้ 53% เลือกมินซ์พาย ราว 1.68 ล้านครัวเรือนเพิ่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หนึ่งแก้ว ส่วนใหญ่เป็นเชอร์รี และ 36% วางแครอตไว้ให้รูดอล์ฟ ธรรมเนียมแบบอื่น ๆ ของประเทศต่าง ๆ รวบรวมไว้ในบทความเรื่องสิ่งที่วางไว้ให้ซานตาคลอสของเรา

ใครเป็นผู้คิดค้นแคร็กเกอร์คริสต์มาส?

แคร็กเกอร์ (cracker) คือหลอดกระดาษมันวาวที่ปิดหัวท้ายเหมือนลูกอม คนสองคนจับดึงคนละข้าง หลอดจะฉีกออกพร้อมเสียงป๊อกเบา ๆ และคนที่ได้ชิ้นใหญ่กว่าจะได้ของข้างใน ได้แก่ มงกุฎกระดาษ มุกตลก และของชิ้นเล็ก ๆ คนจะดึงแคร็กเกอร์กันตอนเริ่มมื้อคริสต์มาส และสวมมงกุฎไว้บนหัวไปจนถึงตอนกินพุดดิ้ง

ผู้ที่เชื่อกันว่าเป็นผู้คิดค้นคือ ทอม สมิธ (Tom Smith, 1823-1869) คนทำขนมหวานและขนมอบที่เปิดร้านบนถนนกอสเวลล์ ย่านเคลอร์เคนเวลล์ ในทศวรรษ 1840 ตามข้อมูลของพิพิธภัณฑ์วิกตอเรียแอนด์อัลเบิร์ต เขาได้เห็นลูกอมห่อกระดาษบิดหัวท้ายที่ปารีส แล้วสอดข้อความรักเล็ก ๆ ไว้ข้างใน เพื่อขายขนมนอกฤดูกาล ว่ากันว่าความคิดเรื่องเสียงป๊อกมาจากฟืนที่ปะทุอยู่ในเตาผิง พจนานุกรมออกซฟอร์ดบันทึกการดึงแคร็กเกอร์ไว้ตั้งแต่ปี 1847 ซึ่งเป็นปีที่ธรรมเนียมยึดถือว่าเป็นปีที่คิดค้น

กลไกถูกพัฒนาจนสมบูรณ์ในทศวรรษ 1860 ประกอบด้วยแถบกระดาษสองแถบ แถบหนึ่งเคลือบซิลเวอร์ฟุลมิเนต อีกแถบหนึ่งผิวหยาบ เมื่อเสียดสีกันก็จะดังป๊อก วอลเตอร์ ลูกชายของทอม เพิ่มหมวกกระดาษแฟนซี และไปหาของขวัญชิ้นเล็ก ๆ จากยุโรป อเมริกา และญี่ปุ่น บริษัทซึ่งตั้งอยู่ที่จัตุรัสฟินส์เบอรีในย่านซิตี้ มีพนักงานราว 2,000 คนในทศวรรษ 1890 ส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง ซึ่งติดกาวและพับทุกอย่างด้วยมือ

แคร็กเกอร์เปลี่ยนไปตามกระแสนิยมทุกยุค ทั้งดนตรีแจ๊ส ตุตันคาเมน รถยนต์ ชาร์ลี แชปลิน และวิทยุ แบรนด์นี้ยังผลิตแคร็กเกอร์หรูให้ราชสำนัก ซึ่งลวดลายและของข้างในยังคงเป็นความลับ แคร็กเกอร์ที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยสร้างยาว 63.1 เมตร ถูกดึงเมื่อวันที่ 20 ธันวาคม 2001 ที่โรงเรียนแห่งหนึ่งในเมืองเชสแฮม มณฑลบักกิงแฮมเชอร์

ทำไมชาวอังกฤษจึงฟังพระราชดำรัสในวันที่ 25 ธันวาคม เวลา 15.00 น.?

พระราชสาส์นวันคริสต์มาสเกิดจากความคิดของ BBC ผู้อำนวยการ จอห์น รีธ เสนอครั้งแรกในปี 1922 แต่พระเจ้าจอร์จที่ 5 ทรงปฏิเสธ สิบปีต่อมา พระองค์ทรงตอบรับ ในวันคริสต์มาสปี 1932 พระองค์ตรัสทางวิทยุจากห้องทำงานเล็ก ๆ ที่แซนดริงแฮม พระตำหนักในมณฑลนอร์ฟอล์ก เพื่อเปิดบริการวิทยุของจักรวรรดิ ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของ BBC World Service เชื่อกันว่ารัดยาร์ด คิปลิงเป็นผู้เขียนบท พระราชดำรัสยาวสองนาทีครึ่ง และมีผู้ฟังราว 20 ล้านคน

ธรรมเนียมนี้ไม่ได้มีทุกปีในทันที ไม่มีพระราชสาส์นในปี 1936 และ 1938 สงครามคือสิ่งที่ทำให้ธรรมเนียมนี้มั่นคง ด้วยพระราชดำรัสของพระเจ้าจอร์จที่ 6 ในปี 1939 สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 มีพระราชสาส์นครั้งแรกในปี 1952 จากแซนดริงแฮมเช่นกัน สิบเดือนหลังพระราชบิดาสวรรคต ในปี 1957 พระราชสาส์นออกอากาศทางโทรทัศน์เป็นครั้งแรก แบบถ่ายทอดสด ตั้งแต่ปี 1960 มีการบันทึกล่วงหน้าเพื่อส่งไปยังประเทศในเครือจักรภพ

นับตั้งแต่สงคราม มีเพียงปีเดียวที่ไม่มีพระราชสาส์น คือปี 1969 ซึ่งมีการฉายสารคดี *Royal Family* ซ้ำแทน ในปี 2003 เป็นครั้งแรกที่ถ่ายทำนอกสถานที่ทั้งหมด ที่ค่ายทหารคอมเบอร์เมียร์ เมืองวินด์เซอร์ สมเด็จพระเจ้าชาลส์ที่ 3 ทรงบันทึกพระราชสาส์นครั้งแรกในเดือนธันวาคม 2022 สามเดือนหลังพระราชมารดาสวรรคต ที่โบสถ์เซนต์จอร์จ เมืองวินด์เซอร์ และกลายเป็นพระราชสาส์นวันคริสต์มาสที่มีผู้ชมมากที่สุดเท่าที่เคยวัดได้ พระราชสาส์นออกอากาศทุกปีเวลา 15.00 น. ตามเวลาลอนดอน ซึ่งในหลายครอบครัวตรงกับช่วงระหว่างอาหารจานหลักกับของหวาน

ใครนำต้นคริสต์มาสและการ์ดคริสต์มาสมาสู่อังกฤษ?

คนมักยกให้เจ้าชายอัลเบิร์ต พระสวามีชาวเยอรมันของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย เป็นผู้นำต้นคริสต์มาสเข้ามา แต่ที่จริงพระองค์เป็นผู้ทำให้แพร่หลายมากกว่า ตามข้อมูลของ English Heritage ต้นคริสต์มาสต้นแรกที่รู้จักในอังกฤษเป็นของสมเด็จพระราชินีชาร์ล็อต พระมเหสีชาวเยอรมันของพระเจ้าจอร์จที่ 3 ตั้งขึ้นที่ควีนส์ลอดจ์ เมืองวินด์เซอร์ ในเดือนธันวาคม 1800 เจ้าชายอัลเบิร์ตให้นำต้นสนสปรูซหลายต้นมาจากโคบูร์กในเดือนธันวาคม 1840 แต่สิ่งที่เปลี่ยนทุกอย่างคือภาพพิมพ์ภาพหนึ่ง ในปี 1848 หนังสือพิมพ์ *Illustrated London News* ลงภาพราชวงศ์ล้อมรอบต้นไม้ที่ประดับเต็มไปด้วยของตกแต่ง ในปี 1853 โฆษณาเครื่องประดับต้นคริสต์มาสชิ้นแรก ๆ ก็ปรากฏ และราวปี 1860 ต้นคริสต์มาสก็แพร่หลายมากในหมู่ชนชั้นกลาง

การ์ดอวยพรเกิดขึ้นในทศวรรษเดียวกันที่ลอนดอน ในปี 1843 เฮนรี โคล (Henry Cole) ซึ่งต่อมาเป็นผู้อำนวยการคนแรกของพิพิธภัณฑ์วิกตอเรียแอนด์อัลเบิร์ต ขอให้เพื่อนจิตรกร จอห์น คอลล์คอตต์ ฮอร์สลีย์ วาดการ์ดใบหนึ่ง บันทึกประจำวันของเขาระบุว่าได้รับภาพวาดในวันที่ 17 ธันวาคม การ์ดถูกพิมพ์ออกมาหนึ่งพันใบ ขายใบละหนึ่งชิลลิง ซึ่งแพงมากสำหรับยุคนั้น และถือว่าล้มเหลวทางการค้า การ์ดรุ่นแรกใบหนึ่งถูกประมูลขายไปในราคา 22,000 ปอนด์ในปี 2013

ต้นคริสต์มาสที่มีชื่อเสียงที่สุดของประเทศมาจากนอร์เวย์ ตั้งแต่ปี 1947 นอร์เวย์มอบต้นสนสปรูซให้ชาวลอนดอนทุกปี เพื่อขอบคุณสหราชอาณาจักรที่ให้การสนับสนุนในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง ต้นไม้อายุ 50 ถึง 60 ปี สูงกว่า 20 เมตร ถูกคัดเลือกจากป่ารอบกรุงออสโล ซึ่งเจ้าหน้าที่ป่าไม้เรียกมันว่า “ราชินีแห่งผืนป่า” ต้นไม้ข้ามทะเลเหนือมาทางเรือ ตั้งตระหง่านที่จัตุรัสทราฟัลการ์พร้อมไฟประดับแนวตั้งแบบนอร์เวย์ และมีคณะนักร้องประสานเสียงมาร้องเพลงที่โคนต้นตลอดเดือนธันวาคม ต้นไม้จะถูกรื้อลงก่อนคืนที่สิบสองเล็กน้อย แล้วนำไปบดเป็นวัสดุคลุมดิน

มินซ์พายและคริสต์มาสพุดดิ้ง: ชาวอังกฤษกินอะไรในวันคริสต์มาส?

มินซ์พาย (mince pie) คือทาร์ตเล็ก ๆ แบบปิดฝา สอดไส้ *mincemeat* ซึ่งประกอบด้วยลูกเกด เปลือกผลไม้เชื่อม แอปเปิล เครื่องเทศ และไขมัน คำนี้แปลว่า “เนื้อสับ” และเดิมทีไส้ก็เป็นเช่นนั้นจริง ตำราอาหารปี 1390 ชื่อ *The Forme of Cury* ให้สูตร “tartes of flesshe” ที่ใช้หมูสับ มะเดื่อ ลูกเกด และเครื่องเทศ ในปี 1615 เกอร์เวส มาร์คัมตีพิมพ์สูตร “minc't pies” ไส้เนื้อแกะกับไขมันไต อบในเปลือกแป้งหนาที่เรียกว่า *coffyn* เนื้อค่อย ๆ หายไป แต่เครื่องเทศยังคงอยู่

มีตำนานหนึ่งที่เล่าต่อกันไม่หยุดว่าโอลิเวอร์ ครอมเวลล์เคยสั่งห้ามมินซ์พาย ความจริงคือ กฤษฎีกาปี 1647 ยกเลิกเทศกาลทางศาสนา รวมถึงคริสต์มาส แต่ไม่ได้ห้ามอาหารชนิดใดเลย แซม บิลตัน นักประวัติศาสตร์ด้านอาหาร กล่าวว่าเป็นเพียงตำนาน อีกธรรมเนียมหนึ่งแนะนำให้กินวันละชิ้นตลอดสิบสองวันของคริสต์มาส โดยพายแต่ละชิ้นจะนำความสุขมาหนึ่งเดือนในปีถัดไป ชาวอังกฤษกินมินซ์พายไปราว 175 ล้านชิ้นในปี 2025

คริสต์มาสพุดดิ้ง (Christmas pudding) สืบทอดมาจาก *plum pottage* ซึ่งเป็นข้าวต้มข้นใส่เนื้อและผลไม้แห้ง ที่กลายเป็นของหวานในศตวรรษที่ 18 เค้กต้มที่ทำจากแป้ง ผลไม้ ไขมัน น้ำตาล และเครื่องเทศ ประดับด้วยใบฮอลลี ปรากฏชัดเจนในทศวรรษ 1830 ชาลส์ ดิกเกนส์ให้มันถูกราดคอนยัคแล้วจุดไฟใน *A Christmas Carol* ปี 1843 และเอไลซา แอกตันเป็นคนแรกที่เรียกมันว่า “Christmas pudding” ในตำราอาหาร เมื่อปี 1845 ส่วนเรื่องที่ว่ามันมีส่วนผสมสิบสามอย่าง แทนพระเยซูและอัครสาวกสิบสองคน เป็นตำนานที่ไม่มีอะไรยืนยัน

พุดดิ้งต้องเตรียมล่วงหน้าหลายสัปดาห์ ในวัน *Stir-up Sunday* ซึ่งเป็นวันอาทิตย์ที่ห้าก่อนคริสต์มาส ชื่อนี้มาจากบทภาวนาประจำวันในหนังสือสวดมนต์ของนิกายแองกลิกัน ซึ่งขึ้นต้นด้วย “Stir up” หรือ “ปลุกให้ตื่น” ยุควิกตอเรียทำให้วันนี้กลายเป็นวันที่ทั้งครอบครัวช่วยกันคนส่วนผสม คนมักสอดเหรียญเงินเล็ก ๆ ไว้ข้างใน เช่นเหรียญทรีเพนซ์หรือซิกซ์เพนซ์ ซึ่งว่ากันว่าจะนำความร่ำรวยมาให้ผู้ที่พบ หากอยากได้สูตรที่ทำกับเด็ก ๆ ได้ ดูสูตรอาหารของเรา

ทำไมวันที่ 26 ธันวาคมจึงเรียกว่าบ็อกซิงเดย์?

บ็อกซิงเดย์ (Boxing Day) ไม่เกี่ยวอะไรกับมวยเลย ชื่อนี้มาจาก *Christmas box* ซึ่งเป็นกล่องหรือของขวัญปีใหม่ที่มีหลักฐานมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 17 ในวันทำการแรกหลังคริสต์มาส พ่อค้าและลูกจ้างจะไปหาลูกค้าเพื่อรับเงินทิปเป็นการขอบคุณตลอดปีที่ผ่านมา แซมมวล เปปีส์ เขียนถึงเรื่องนี้ในบันทึกประจำวันเมื่อวันที่ 19 ธันวาคม 1663 ในบ้านหลังใหญ่ คนรับใช้ที่ทำงานในวันที่ 25 จะได้รับกล่องของขวัญหรืออาหารที่เหลือในวันรุ่งขึ้น และได้หยุดหนึ่งวันเพื่อไปเยี่ยมครอบครัว

อีกคำอธิบายหนึ่งโยงไปถึงกล่องรับบริจาคเพื่อคนยากจนของโบสถ์ ซึ่งบางครั้งจะเปิดออกและแจกจ่ายในวันที่ 26 วันนักบุญสเทเฟน ในไอร์แลนด์ คนจึงมักเรียกวันนี้ว่า St Stephen's Day มากกว่า พระราชบัญญัติวันหยุดธนาคารปี 1871 กำหนดให้วันที่ 26 ธันวาคมเป็นวันหยุดราชการในสหราชอาณาจักร ยกเว้นสกอตแลนด์ ปัจจุบันเป็นวันแห่งฟุตบอล มีการแข่งขันเต็มโปรแกรม โดยตามธรรมเนียมจะจับคู่ทีมที่อยู่ใกล้กันเพื่อลดการเดินทาง และเป็นวันลดราคา ในปี 2009 ชาวอังกฤษมากถึง 12 ล้านคนออกไปช้อปปิ้งในวันนั้น

แล้วสกอตแลนด์ล่ะ?

สกอตแลนด์เว้นระยะห่างจากคริสต์มาสมานาน ในปี 1640 รัฐสภาสกอตแลนด์ทำให้การฉลองยูล (Yule) ผิดกฎหมาย คำสั่งห้ามถูกยกเลิกในปี 1712 แต่คริสตจักรเพรสไบทีเรียนยังคงไม่เห็นด้วยกับเทศกาลนี้ และคริสต์มาสเพิ่งกลายเป็นวันหยุดราชการที่นั่นในปี 1958 ชาวสกอตจึงย้ายการเฉลิมฉลองไปไว้ที่วันสิ้นปีและสองวันถัดมา ซึ่งอธิบายว่าทำไม ฮอกมาเนย์ (Hogmanay) วันขึ้นปีใหม่ของพวกเขา จึงสำคัญมาก

1. 1640รัฐสภาสกอตแลนด์ห้ามการฉลองยูล
2. 1843เฮนรี โคลสั่งพิมพ์การ์ดคริสต์มาสใบแรก
3. 1847การกล่าวถึงการดึงแคร็กเกอร์ที่โต๊ะอาหารครั้งแรกที่รู้จัก
4. 1848Illustrated London News ลงภาพต้นคริสต์มาสของราชวงศ์
5. 1871บ็อกซิงเดย์กลายเป็นวันหยุดราชการ
6. 1932พระเจ้าจอร์จที่ 5 มีพระราชสาส์นวันคริสต์มาสครั้งแรก
7. 1947นอร์เวย์มอบต้นคริสต์มาสต้นแรกให้จัตุรัสทราฟัลการ์
8. 1958คริสต์มาสกลายเป็นวันหยุดราชการในสกอตแลนด์