Người Đức đón Giáng sinh thế nào? Mùa Vọng, chợ phiên, Nikolaus và Christkind

Ai đã sáng tạo ra vòng hoa và lịch Mùa Vọng?

Ở Đức, tháng Mười Hai được đếm bằng các ngày Chủ nhật. Vào Chủ nhật thứ nhất Mùa Vọng, người ta thắp ngọn nến đầu tiên trên Adventskranz, tức vòng hoa Mùa Vọng, rồi mỗi Chủ nhật thắp thêm một ngọn cho đến Giáng sinh. Vật này có hẳn ngày ra đời và tác giả: Johann Hinrich Wichern, người sáng lập và điều hành Rauhes Haus ở Hamburg-Horn, đã thắp vòng hoa đầu tiên năm 1839, dưới trần phòng cầu nguyện.

Vòng hoa của Wichern chẳng giống chút nào những vòng hoa ngày nay. Nó làm bằng gỗ, to cỡ một bánh xe bò, và có một ngọn nến cho mỗi ngày từ Chủ nhật thứ nhất Mùa Vọng đến đêm Giáng sinh. Nhờ vậy, bọn trẻ thấy Giáng sinh đến gần từng ngày một. Cành thông và ruy băng trắng chỉ xuất hiện từ năm 1860. Kiểu vòng hoa bốn nến là một sự dung hòa, để vòng hoa vừa vặn trong phòng khách.

Lịch Mùa Vọng cũng có một câu chuyện gia đình. Mẹ của Gerhard Lang (1881-1974) là bà Selma, vợ một mục sư, đã gắn lên tấm bìa cứng cho con trai 24 chiếc bánh trứng đường nhỏ vùng Hohenlohe, gọi là *Wiebele*: mỗi ngày ăn một chiếc. Khi trở thành nhà xuất bản ở München, sau nhiều lần thử, năm 1908 Lang cho ra một tấm lịch in mang tên *Im Lande des Christkindes*, “Ở xứ sở của Chúa Hài Đồng”. Những tấm lịch 24 ô ngày nay chính là hậu duệ của nó. Lịch của chúng tôi ở trang lịch Mùa Vọng.

Ngày 6 tháng 12 ở Đức có gì đặc biệt?

Tối ngày 5 tháng 12, trẻ em Đức đặt giày hoặc ủng trước cửa. Trong đêm, Nikolaus bỏ đầy vào đó hạt óc chó, quýt, sô-cô-la và bánh gừng. Sáng ngày 6, các em thường còn thấy một hình người nhỏ bằng bột bánh mì ngọt, ở vài vùng gọi là Stutenkerl. Đó là món quà đầu tiên của mùa lễ, nhiều tuần trước Giáng sinh.

Ở nhiều gia đình, Nikolaus còn đến tận nơi, trong trang phục giám mục: một tình nguyện viên hoặc một diễn viên được mời riêng cho dịp này. Ông nhẹ nhàng răn dạy bọn trẻ, đôi khi bằng cách đọc một Goldenes Buch, “cuốn sổ vàng” ghi lại những việc tốt và việc chưa ngoan trong năm, rồi để lại một món quà nhỏ.

Ở miền Bắc và miền Trung, và nói chung ở các vùng theo đạo Tin Lành, đi cùng ông là Knecht Ruprecht, một người hầu u ám chuyên dọa những đứa trẻ không vâng lời, thậm chí đôi khi còn đến thay ông. Ở Bremen, trẻ em hóa trang đi *Sunnerklauslaufen*: các em ghé từng cửa hàng, đọc một bài thơ ngắn bằng tiếng Hạ Đức và xin kẹo bánh. Những người anh em họ của Knecht Ruprecht, từ Krampus đến Père Fouettard, được giới thiệu trong bài ai mang quà đến trên khắp thế giới, còn chính vị giám mục thì ở bài Thánh Nicolas là ai.

Chợ Giáng sinh cổ nhất nước Đức là chợ nào?

Danh hiệu này thường thuộc về Striezelmarkt ở Dresden. Chợ được nhắc đến lần đầu năm 1434, dưới thời tuyển hầu xứ Sachsen Friedrich II, như một phiên chợ họp một ngày trên quảng trường Altmarkt, vào thứ Hai trước Giáng sinh. Tên chợ bắt nguồn từ *Strüzel* hay *Stroczel*, tên cũ của loại bánh mà ngày nay gọi là Stollen.

Ngày nay chợ có khoảng 240 gian hàng. Ở đó có một tháp Giáng sinh vùng núi Erzgebirge cao 14 mét, loại vòng quay bằng gỗ nhiều tầng quay được nhờ hơi nóng của nến, và những Pflaumentoffel, các hình nhân nhỏ làm bằng mận khô tượng trưng cho thợ cạo ống khói. Thế nhưng tên của chúng lại có nghĩa là “quỷ mận”.

Cái tên lớn còn lại là Christkindlesmarkt ở Nürnberg, có ghi chép từ năm 1628. Mỗi năm, chợ khai mạc khi Christkind của thành phố, được bầu hai năm một lần, đọc lời mở đầu từ ban công nhà thờ Frauenkirche. Chợ Nürnberg và chợ Dresden mỗi nơi đón khoảng hai triệu lượt khách mỗi năm. Chúng tôi kể chuyện bầu chọn Christkind trong bài ai mang quà đến trên khắp thế giới.

Chợ ở các thành phố khá giống nhau: những căn nhà gỗ nhỏ, rượu vang nóng, bánh Lebkuchen, đồ trang trí bằng thủy tinh và gỗ. Bên kia sông Rhein, Strasbourg vẫn giữ cùng truyền thống ấy từ năm 1570, như bài viết của chúng tôi về Giáng sinh ở Pháp kể lại.

Người Đức ăn gì dịp Giáng sinh: Stollen và Lebkuchen?

Bánh Stollen Dresden, xưa gọi là Striezel, xuất hiện trong một văn bản chính thức từ năm 1474. Bơ từng là chuyện rắc rối với loại bánh này suốt một thời gian dài. Năm 1490, Giáo hoàng Innôcentê VIII gửi người kế vị tuyển hầu xứ Sachsen một bức thư nổi tiếng với tên gọi *Butterbrief*, “thư về bơ”: thư cho phép hoàng thân và gia quyến dùng bơ, còn những người khác thì được dùng nếu đóng một khoản đóng góp hằng năm cho nhà thờ chính tòa Freiberg.

Vua August II Hùng mạnh đã mang lại cho bánh Stollen khoảnh khắc vinh quang. Năm 1730, ông đặt phường hội thợ làm bánh Dresden làm một chiếc Stollen khổng lồ cho khoảng 24.000 khách mời. Mỗi năm thành phố lại tái hiện cảnh ấy với lễ hội Stollenfest: một chiếc bánh nặng ba đến bốn tấn được rước đến chợ, nơi người ta cắt nó bằng một con dao dài 1,6 mét, bản sao của con dao năm 1730 đã bị thất lạc. Bánh Dresdner Stollen chính hiệu mang con dấu in hình August Hùng mạnh và chỉ do 110 tiệm bánh trong thành phố làm ra.

Bánh Lebkuchen là trụ cột còn lại của mùa lễ. Thợ làm bánh gừng được nhắc đến ở Ulm từ năm 1296 và ở Nürnberg năm 1395, và ở Nürnberg chỉ thành viên phường hội mới được phép nướng loại bánh này. Từ năm 1996, Nürnberger Lebkuchen là tên gọi được bảo hộ: bánh phải được làm trong phạm vi thành phố. Loại hảo hạng nhất, Elisenlebkuchen, chứa dưới 10% bột mì và ít nhất 25% các loại hạt, đặt trên một lớp bánh tráng mỏng không men gọi là *Oblate*.

Ai mang quà đến ở Đức: Weihnachtsmann hay Christkind?

Điều đó tùy vùng. Ở miền Bắc, miền Trung và miền Đông, đó là Weihnachtsmann, “người đàn ông Giáng sinh”, một Ông già Noel râu trắng trở nên phổ biến vào thế kỷ 19 nhờ bài hát *Morgen kommt der Weihnachtsmann*. Ở miền Nam nước Đức, ở Áo và Thụy Sĩ, đó là Christkind, Chúa Hài Đồng, một hình ảnh thiên thần mặc áo trắng, tóc xoăn. Nguồn gốc của hai cái tên được kể chi tiết trong bài tên gọi của Ông già Noel trên khắp thế giới.

Khoảnh khắc quan trọng nhất là Heiligabend, tối ngày 24 tháng 12. Cây thông thường được dựng và trang trí ngay chiều hôm đó, và để nguyên đến tháng Giêng: cây thông thật được mang ra cho xe thu gom sau tuần thứ hai của tháng. Bọn trẻ chờ ngoài phòng cho đến khi một chiếc chuông nhỏ reo lên: tiếng chuông báo rằng người mang quà vừa mới rời đi. Lúc ấy các em mới được thấy cây thông sáng đèn và những gói quà. Khoảnh khắc này gọi là Bescherung.

Bữa tối ngày 24 thường đơn giản. Trong các cuộc khảo sát, người Đức xếp xúc xích ăn kèm salad khoai tây ở vị trí đầu, trước cá chép, lẩu fondue hay raclette. Bữa tiệc lớn đến vào hôm sau, với ngỗng hoặc vịt quay. Ngày 25 và 26 tháng 12 là ngày nghỉ lễ, ngày thứ hai gọi là *Zweiter Weihnachtstag*, nhưng ngày 24 thì không.

O Tannenbaum và những quả châu thủy tinh từ đâu mà có?

*O Tannenbaum* vốn không phải là bài hát Giáng sinh. Ban đầu, đó là một bài dân ca trong đó cây thông, lúc nào cũng xanh, tượng trưng cho lòng chung thủy. Một trong các giai điệu của nó đã được trích dẫn từ năm 1605 trong một liên khúc mang tên *Nun fanget an*. Năm 1820, August Zarnack xuất bản một phiên bản trong đó một chàng trai than phiền về sự phụ bạc của người yêu. Năm 1824, Ernst Anschütz, thầy giáo kiêm người chơi đàn organ ở Leipzig, xuất bản phiên bản quen thuộc ngày nay trong một tuyển tập dành cho học sinh. Ngay cả khi đó, lời bài hát cũng không nói rõ về cây thông Giáng sinh: chính thói quen của mọi người đã gắn nó với ngày lễ.

Quả châu thủy tinh đến từ vùng Thüringen. Theo Bảo tàng Lịch sử Đức, đồ trang trí cây thông bằng thủy tinh thổi được làm ra từ khoảng năm 1850 ở Lauscha và các làng lân cận. Những quả châu đầu tiên được tráng bạc bên trong bằng chì nóng chảy, để phản chiếu ánh nến. Vào những năm 1860 và 1870, bạc nitrat dần thay thế chì.

Ngược lại, có một món trang trí chẳng có gì là Đức cả: quả dưa chuột Giáng sinh. Ở Mỹ, người ta kể rằng các gia đình Đức giấu một quả dưa chuột bằng thủy tinh trong cây thông, và đứa trẻ nào tìm thấy sẽ được thêm một món quà. Theo một cuộc khảo sát của YouGov được tờ *New York Times* đưa tin, 91% trong số 2.057 người Đức được hỏi chưa từng nghe nói về “truyền thống” này.