Ông già Noel được gọi là gì trên thế giới? Tên của ông ở từng nước

Vì sao Ông già Noel có nhiều tên đến vậy?

Gần như mọi tên gọi của Ông già Noel đều thuộc về bốn nhóm. Nhóm thứ nhất là tên vị thánh: Sinterklaas ở Hà Lan, Święty Mikołaj ở Ba Lan, Άγιος Βασίλης ở Hy Lạp. Nhóm thứ hai gọi ông là “cha” hay “người” của Giáng sinh: Père Noël, Father Christmas, Babbo Natale, Weihnachtsmann, Kerstman. Nhóm thứ ba gắn ông với mùa đông, như Дед Мороз, “ông Băng Giá” của Nga, hay Télapó, “cha Mùa Đông” của Hungary. Nhóm thứ tư đến từ những tín ngưỡng Bắc Âu xưa: một con dê ở Phần Lan, một chú lùn trang trại ở Na Uy và Thụy Điển.

Chính tên tiếng Anh cũng thuộc nhóm thứ nhất. Santa Claus là cách đọc chệch của Sinterklaas, tên tiếng Hà Lan của Thánh Nicolas, giám mục thành Myra vào thế kỷ IV. Một dạng của tên này, “St. A Claus”, đã xuất hiện trên báo chí New York từ năm 1773, và một bài thơ tiếng Hà Lan do John Pintard xuất bản ở New York năm 1810 vẫn còn viết “Sancte Claus”. Toàn bộ câu chuyện về sự biến đổi này được kể trong câu chuyện có thật về Ông già Noel.

Cái tên cũng thường cho biết ngày đến. Một vị thánh đến vào ngày lễ của mình: ngày 6 tháng 12 với Nicolas, ngày 1 tháng 1 với Basil. Một “người của Giáng sinh” ghé qua vào tối 24. Còn ông Băng Giá thì phục vụ dịp Năm mới. Biết một nước gọi Ông già Noel thế nào, gần như lúc nào cũng là biết trẻ em nước ấy mở quà khi nào.

Père Noël, Babbo Natale, Papá Noel: những cái tên “cha” của Giáng sinh

Ở Pháp, vùng nói tiếng Pháp của Bỉ, vùng Romandie của Thụy Sĩ và Québec, người ta gọi là Père Noël. Cái tên này còn có cả địa chỉ chính thức: từ năm 1962, Bưu điện Pháp trả lời thư của trẻ em. Dịch vụ ra đời dưới thời Bộ trưởng Bưu điện Jacques Marette, với sự giúp đỡ của chị gái ông, bác sĩ nhi khoa kiêm nhà phân tâm học Françoise Dolto. Văn phòng Thư ký của Père Noël đặt tại Libourne, tỉnh Gironde, và ngày nay nhận hơn một triệu lá thư mỗi năm. Để viết thư của riêng bạn, hãy vào trang viết thư của chúng tôi.

Nước Anh có nhân vật riêng, lâu đời hơn cả Santa Claus: Father Christmas. Năm 1616, trong vở *Christmas, His Masque*, Ben Jonson để ông nói năng như một ông lão lỗi thời, cứ nhắc đi nhắc lại “I am old Gregorie Christmas still”. Thời Victoria, ông trở thành biểu tượng của những bữa ăn thịnh soạn, rồi dần hòa vào Santa Claus của Mỹ. Ngày nay, trẻ em Anh dùng cả hai tên mà không phân biệt.

Tiếng Ý gọi là Babbo Natale. Từ điển Treccani nói rõ *babbo* là một từ thân mật, trìu mến để gọi “bố”, đặc biệt phổ biến ở Toscana, và tả Babbo Natale là một ông lão râu rậm mặc đồ đỏ viền trắng, mang quà đến cho trẻ em. Tiếng Bồ Đào Nha gọi là Pai Natal, tiếng Tây Ban Nha ở Tây Ban Nha và Argentina gọi là Papá Noel, tiếng Catalan gọi là Pare Noel. Ở Brazil, người ta viết Papai Noel, còn gọi thân mật là Bom Velhinho, “ông lão hiền lành”.

• Xứ Wales: Siôn Corn, nghĩa đen là “John của ống khói”
• Ireland (tiếng Ireland): Daidí na Nollag, “bố Giáng sinh”
• Đan Mạch: Julemanden, “người của Giáng sinh”
• Croatia: Djed Božićnjak, “ông nội Giáng sinh”
• Chile: Viejito Pascuero, nghĩa đen là “ông lão Phục sinh”
• Trung Quốc: 圣诞老人 (Shèngdàn Lǎorén), “ông lão Giáng sinh”
• Nhật Bản: サンタクロース (Santa Kurōsu), trẻ em thường gọi là サンタさん (Santa-san)

Ở Nhật Bản, người ta giữ gần như nguyên tên tiếng Anh, phiên âm bằng katakana, hệ chữ dành cho từ ngoại lai. Hậu tố *-san*, thêm vào tên của một người lớn mà mình kính trọng, đủ để biến vị khách thành người thân quen.

Ông già Noel trong tiếng Đức và tiếng Hà Lan gọi là gì?

Trong tiếng Đức, Ông già Noel tên là der Weihnachtsmann, “người của Giáng sinh”. Ông có mặt chủ yếu ở miền Bắc, miền Trung và miền Đông nước Đức. Bài hát *Morgen kommt der Weihnachtsmann* của August Heinrich Hoffmann von Fallersleben, viết khoảng từ năm 1835 đến 1840, đã làm ông nổi tiếng. Năm 1848, họa sĩ Moritz von Schwind đăng trên *Münchener Bilderbogen* hình ảnh một “Herr Winter” (ông Mùa Đông), một nhân vật nghiêm khắc mà mọi người giữ khoảng cách, thường được nhắc đến như một trong những tổ tiên của nhân vật này.

Ở những vùng Công giáo của thế giới nói tiếng Đức, như miền Nam nước Đức, Áo, một phần Thụy Sĩ, người mang quà không phải là ông, mà là Christkind, Chúa Hài Đồng. Ở Áo, bưu điện Christkindl, một khu phố của thành phố Steyr, nhận thư gửi Chúa Hài Đồng từ năm 1950. Người Mỹ đã biến tên gọi thân mật *Christkindl* thành Kris Kringle, và từ năm 1845 cái tên này đã trở thành một tên gọi phổ biến khác của Santa Claus ở một số vùng của Hoa Kỳ.

Ở Hà Lan và vùng Flanders, ngôn ngữ phân biệt hai nhân vật. Kerstman, “người của Giáng sinh”, là Ông già Noel kiểu Mỹ. Sinterklaas là Thánh Nicolas, và chính ông mới là người tặng quà lớn: tối mở quà, *pakjesavond*, rơi vào ngày 5 tháng 12. Ông đến bằng tàu hơi nước vào giữa tháng 11, ngày thứ Bảy đầu tiên sau ngày 11 tháng 11, tại một bến cảng thay đổi mỗi năm. Chú ngựa trắng Amerigo của ông đã nghỉ hưu năm 2019 và được thay bằng Ozosnel.

Cuốn sách đã định hình hình ảnh Sinterklaas là một cuốn truyện tranh thiếu nhi năm 1850, *Sint-Nicolaas en zijn knecht* (“Thánh Nicolas và người hầu”), do thầy giáo Jan Schenkman viết; có lẽ nó đã góp phần biến ngày lễ Thánh Nicolas thành ngày hội của trẻ em. Người hầu, Zwarte Piet, gây tranh cãi từ những năm 2010, và nhiều cơ quan truyền thông nay chỉ vẽ anh với vài vệt bồ hóng: khi đó người ta gọi anh là *roetveegpiet*.

Joulupukki, Julenissen, Jultomten: vì sao lại là một con dê và một chú lùn?

Cái tên Phần Lan lúc nào cũng gây ngạc nhiên: Joulupukki nghĩa là “dê Giáng sinh” hay “dê Yule”. Tên này đến từ một phong tục dân gian, *nuuttipukki*: một người đàn ông, thường đã có tuổi, hóa trang thành con dê, đi từ nhà này sang nhà khác và nhận phần thức ăn còn lại của bữa tiệc Giáng sinh. Rồi nhân vật mất đi cặp sừng và có bộ râu trắng, nhưng cái tên vẫn còn. Người ta gán cho ông một người vợ, Joulumuori, “bà lão Giáng sinh”, mà truyền thống kể rất ít về bà.

Chính đài phát thanh đã cho ông một địa chỉ. Năm 1927, người dẫn chương trình Markus Rautio của đài phát thanh Phần Lan Yle thông báo rằng Joulupukki sống trên Korvatunturi, một ngọn núi ở Lapland có tên nghĩa là “núi Tai”. Ngày nay Korvatunturi nằm trên đường biên giới giữa Phần Lan và Nga. Để biết tiếp phần địa lý này, từ Rovaniemi đến Bắc Cực, mời bạn xem Ông già Noel sống ở đâu.

Ở Na Uy, người ta chờ Julenissen, còn ở Thụy Điển là Jultomten. Hai cái tên này đến từ *nisse* hay *tomte*, linh hồn nhỏ bé trông nom trang trại: *tomte* tạm hiểu là “người của khu đất”. Thuở ban đầu, người ta không xin gì ở họ, người ta cho họ ăn: một bát cháo với một miếng bơ bên trên, ở Na Uy được thay bằng cháo gạo nấu sữa. Ở Đan Mạch, vào những năm 1840, các họa sĩ như Lorenz Frølich và Johan Thomas Lundbye biến họ thành những *julenisser*, người mang quà.

Gương mặt của tomte Thụy Điển đến từ một nữ họa sĩ minh họa. Năm 1881, Jenny Nyström vẽ *Tomten* của nhà thơ Viktor Rydberg với bộ râu trắng và chiếc mũ đỏ, lấy cảm hứng từ chính cha mình. Trước ông, Thụy Điển cũng từng có một người tặng quà khác: julbock, con dê Giáng sinh, vẫn là người mang quà cho đến thế kỷ XIX.

Ông già Noel ở Nga và Đông Âu được gọi là gì?

Ở Nga, ông tên là Дед Мороз (Ded Moroz), nghĩa đen là “ông Băng Giá”. Ông không đến vào Giáng sinh mà vào dịp Năm mới, và đi cùng cô cháu gái Снегурочка (Snegurochka), Nàng Tuyết, trong chiếc váy dài màu xanh bạc. Nhân vật này đã trải qua một cuộc đời đầy biến động: năm 1928, chính quyền Xô viết tuyên bố ông là “đồng minh của thầy tu và phú nông”. Ngày 28 tháng 12 năm 1935, một lá thư của Pavel Postyshev đăng trên báo *Pravda* mở lại cánh cửa cho những ngày hội Năm mới, và Ded Moroz trở lại.

Ngày nay ông có một địa chỉ: năm 1998, thị trưởng Moskva Yuri Luzhkov tuyên bố thành phố Veliky Ustyug, tỉnh Vologda, là nơi ở chính thức của Ded Moroz nước Nga. Belarus thì dành cho ông một ngôi nhà khác, trong vườn quốc gia Belovezhskaya Pushcha.

Cái tên đi theo bản đồ chính trị của thế kỷ XX. Sau năm 1948, Romania cộng sản đưa vào Moș Gerilă, phỏng theo trực tiếp Ded Moroz, bên cạnh Moș Crăciun truyền thống, “ông lão Giáng sinh”. Ở Bulgaria, Дядо Мраз (Dyado Mraz) du nhập từ Nga sống cạnh Дядо Коледа (Dyado Koleda), ông nội Giáng sinh truyền thống.

• Ukraina: Дід Мороз (Did Moroz)
• Belarus (Bạch Nga): Дзед Мароз (Dzied Maroz)
• Ba Lan: Dziadek Mróz, bên cạnh Święty Mikołaj (Thánh Nicolas) và Gwiazdor
• Séc: Děda Mráz, nhưng người mang quà là Ježíšek, Chúa Hài Đồng, và Svatý Mikuláš
• Croatia: Djed Mraz; Serbia: Деда Мраз (Deda Mraz); Bosna: Djeda Mraz; Slovenia: Dedek Mraz
• Hungary: Télapó, “cha Mùa Đông”, và Mikulás, Thánh Nicolas, vào đầu tháng 12

Vì sao Ông già Noel Hy Lạp lại tên là Basil?

Ở Hy Lạp, người mang quà tên là Άγιος Βασίλης (Agios Vasilis), cách gọi thông dụng của Άγιος Βασίλειος ο Μέγας, Thánh Basil Cả. Basil là giám mục thành Caesarea, xứ Cappadocia, và qua đời tại Caesarea vào khoảng ngày 1 hoặc 2 tháng 1 năm 379. Ngày lễ của ông rơi vào ngày 1 tháng 1: vì thế, chính vào ngày này chứ không phải ngày 25 tháng 12, người Hy Lạp đã tặng quà cho nhau trong một thời gian dài.

Chiếc bánh Năm mới mang tên ông: vasilopita. Truyền thuyết kể rằng những kẻ thu thuế đã lấy đồ trang sức của người dân Caesarea. Basil buộc họ trả lại vàng, nhưng không ai còn biết món nào là của ai. Ông bèn nướng một chiếc bánh lớn có vàng bên trong rồi chia từng phần: ai cũng tìm lại được của mình. Đến nay người ta vẫn giấu một đồng xu vào bột trước khi nướng. Bánh vasilopita được cắt vào tối 31 tháng 12 hoặc ngày 1 tháng 1, mỗi thành viên trong gia đình một phần, thường thêm một phần cho Chúa Kitô và một phần cho Thánh Basil, và ai tìm thấy đồng xu sẽ gặp may suốt cả năm.

Người Mexico và người Canada gọi Ông già Noel là gì?

Ở Mexico, người ta gọi đơn giản là Santa Claus, giữ nguyên tên tiếng Anh. Nhưng ông không đơn độc: trẻ em còn chờ El Niño Dios, Chúa Hài Đồng, và nhất là los Tres Reyes Magos, Ba Vua, những người đến vào đêm 5 rạng sáng 6 tháng 1. Tối hôm ấy, nhiều em để một chiếc giày cạnh cửa. Có em gửi một lá thư vào quả bóng bơm khí heli rồi thả lên trời. Một học giả được UNAM phỏng vấn nói đơn giản: ở Mexico, “chúng tôi cũng có truyền thống Santa Claus của người Anglo-Saxon”, nhưng lễ Ba Vua vẫn tiếp tục khép lại mùa lễ hội.

Bưu điện Mexico chiều lòng cả hai phía. Mỗi tháng Mười Hai, Palacio Postal ở Thành phố Mexico, trên phố Tacuba, trở thành “Palacio de los Deseos” (Cung điện Ước mơ) và những hòm thư Giáng sinh được đặt tại 337 bưu cục trên cả nước. Santa Claus có một địa chỉ kèm mã bưu chính, Calle Regalo số 5, Colonia Nieve, Alcaldía Polo Norte, C.P. 00695, còn Ba Vua có một địa chỉ khác. Correos de México nhận trung bình 22.000 lá thư mỗi năm, và 19.365 thư trả lời đã được gửi đi năm 2019.

Ở Canada, cái tên tùy thuộc vào ngôn ngữ: Santa Claus trong tiếng Anh, Père Noël trong tiếng Pháp. Hai nhân vật dùng chung một địa chỉ, có lẽ là địa chỉ nổi tiếng nhất thế giới: Santa Claus, North Pole, H0H 0H0, Canada. Bưu điện Canada trả lời trẻ em từ hơn bốn mươi năm nay, bằng ngôn ngữ của lá thư các em gửi. Chương trình nhận hơn một triệu lá thư mỗi năm và dựa vào các tình nguyện viên, là nhân viên và người về hưu của ngành bưu điện; đến năm 2012, chương trình đã trả lời hơn 20 triệu lá thư trong ba mươi năm.

Canada còn đi xa hơn các nước khác: ngày 23 tháng 12 năm 2008, chính phủ liên bang đã cấp quốc tịch Canada cho Ông già Noel. Cuối cùng, ở Hoa Kỳ, người ta gọi Santa Claus, Santa hoặc Saint Nick, và cái tên cũ Kris Kringle vẫn sống trong phim ảnh và bài hát. Trong tiếng Hawaii, ông trở thành Kanakaloka.