Người Mexico đón Giáng sinh thế nào? Posada, piñata, Nochebuena và Ba Vua

Giáng sinh ở Mexico bắt đầu và kết thúc khi nào?

Mùa lễ mở đầu bằng lễ Đức Mẹ Guadalupe ngày 12 tháng 12, trước đó là một tuần cửu nhật cầu nguyện bắt đầu từ ngày 3. Thường vào hôm ấy, các gia đình dựng nacimiento, tức hang đá, để nguyên đến ngày 2 tháng 2. Hang đá Mexico hay thêm những chi tiết địa phương: xương rồng nopal, gà tây, một người phụ nữ đang làm bánh tortilla.

1. 12/12Lễ Đức Mẹ Guadalupe, dựng hang đá.
2. 16-24/12Chín tối posada, với bài hát, rượu ponche và piñata.
3. 23/12Noche de Rábanos ở Oaxaca, cuộc thi chạm khắc củ cải.
4. 24/12Nochebuena: Misa de Gallo, bữa tối muộn, tượng Chúa Hài Đồng được đặt vào hang đá.
5. 28/12Día de los Santos Inocentes, phiên bản Mexico của ngày Cá tháng Tư.
6. 6/1Día de Reyes: quà của Ba Vua và bánh rosca.
7. 2/2Día de la Candelaria: làm phép tượng Chúa Hài Đồng và ăn bánh tamal.

Lịch này thay đổi mọi thứ với trẻ em. Một em nhỏ Mexico có thể nhận một món quà tối ngày 24, một món khác ngày 6 tháng Giêng, và cùng cả nhà ăn bánh tamal ngày 2 tháng 2.

Las Posadas ở Mexico là gì?

*Posada* có nghĩa là “quán trọ” hay “chỗ ở”. Các buổi posada tái hiện cảnh Đức Maria và thánh Giuse ở Bêlem đi gõ cửa từng nhà mà không tìm được chỗ ngủ. Chúng diễn ra mỗi tối từ ngày 16 đến 24 tháng 12, tức chín tối: theo truyền thống, mỗi tối tượng trưng cho một tháng Đức Maria mang thai.

Nguồn gốc của chúng khá rõ ràng. Các tài liệu cho rằng nó bắt đầu ở tu viện dòng Augustinô San Agustín de Acolman, gần Thành phố Mexico. Vào năm 1586 hoặc 1587 tùy tác giả, bề trên tu viện là fray Diego de Soria được Giáo hoàng Sixtô V cho phép cử hành các *misas de aguinaldo*, những “thánh lễ quà Tết”, từ ngày 16 đến 24 tháng 12. Theo thời gian, lễ hội rời khỏi khuôn viên nhà thờ để đi từ nhà này sang nhà khác, ra phố và vào sân.

Một buổi posada diễn ra như thế nào?

• Hai người, thường là trẻ em, đóng vai Đức Maria và thánh Giuse; đôi khi Đức Maria cưỡi một chú lừa thật. Những đoàn khác chỉ đơn giản mang theo tượng nhỏ.
• Người dẫn đầu cầm một ngọn nến được che bằng chụp giấy, và mọi người theo sau với ngọn đèn của riêng mình.
• Cả nhóm chia làm hai: một nửa hát bên ngoài để pedir posada, xin được tá túc, nửa kia đáp lại từ bên trong và từ chối.
• Đến cánh cửa cuối cùng, những “chủ quán trọ” nhận ra đôi khách hành hương và mở cửa. Mọi người cầu nguyện trước hang đá, thường là lần chuỗi Mân Côi.
• Rồi đến phần lễ hội: hát villancico, ăn tamal, atole, buñuelo, uống ponche, và đập piñata.

Khách thường ra về với một aguinaldo, một túi kẹo nhỏ. Phong tục này đã đi xa: ở San Antonio, bang Texas, từ năm 1966 mỗi năm có một buổi posada lớn đi dọc River Walk đến nhà thờ chính tòa San Fernando, còn Philippines thì phát triển thành màn trình diễn riêng, gọi là *Panunulúyan*.

Vì sao piñata Giáng sinh có bảy cánh?

Piñata Giáng sinh không phải hình con lừa hay nhân vật hoạt hình: đó là một ngôi sao bảy cánh, theo truyền thống được làm trên một chiếc nồi đất nung. Mỗi cánh tượng trưng cho một trong bảy mối tội đầu. Khi đập vỡ nó, người ta “tiêu diệt” tội lỗi một cách tượng trưng, và trái cây cùng kẹo rơi xuống được chia cho mọi người.

Nó có mặt trong mỗi tối posada, và đó là khoảnh khắc bọn trẻ chờ đợi suốt cả buổi. Các cánh sao được bọc giấy màu và những tua rua dài tung bay theo mỗi cú đập.

Ngày nay, piñata ngôi sao đứng cạnh những chiếc hình nhân vật, và nhiều chiếc làm bằng bìa cứng thay vì đất nung. Còn cách chơi thì vẫn là một thử thách chung: mỗi em lần lượt đập, trong khi người lớn hát và kéo dây cho ngôi sao lên xuống.

Nochebuena, tối ngày 24 tháng 12, diễn ra như thế nào?

Ngày 24 tháng 12 được gọi là Nochebuena, “đêm lành”. Các gia đình dự Misa de Gallo, “thánh lễ gà gáy”, cử hành vào lúc khuya, rồi quây quần bên một bữa tối thịnh soạn. Chính tối hôm đó, người ta mới đặt tượng Chúa Hài Đồng, Niño Dios, vào hang đá vốn để trống chờ Ngài từ ngày 12 tháng 12.

Trên bàn có bacalao, cá tuyết muối nấu thành món hầm, romeritos, một loại cây lá mọng được nấu chín rồi dọn trong sốt mole, thường kèm bánh tôm chiên, và gà tây hoặc giăm bông. Bọn trẻ chơi pháo que, *luces de Belén*, “ánh sáng Bêlem”. Theo El Universal, những ngọn rau này đã được ăn từ trước cuộc chinh phục, và vì món ăn không có thịt nên nó trở thành món quen thuộc trong các bữa canh thức, mà ngày 24 tháng 12 chính là một ngày như vậy. Quà thường được mở lúc nửa đêm, còn bản thân ngày Giáng sinh thì khá yên ả.

Hoa Nochebuena

Loài cây mà cả thế giới gọi là trạng nguyên (poinsettia) ở Mexico mang tên của ngày lễ: flor de Nochebuena. Trước cuộc chinh phục, nó được gọi là *cuetlaxochitl* trong tiếng Nahuatl, mà Gaceta UNAM dịch là “bông hoa héo tàn”. Nó được dùng trong các nghi lễ, và các vị vua trồng nó trong vườn của mình.

Tên tiếng Anh của nó đến từ Joel R. Poinsett, được bổ nhiệm làm phái viên đầu tiên của Hoa Kỳ tại Mexico năm 1825. Ông rời đất nước năm 1828, và vườn Bartram ở Philadelphia giới thiệu cây “Poinsettia” vào cuối năm 1829. Năm 2018, theo Gaceta UNAM, châu Âu sản xuất khoảng 110 triệu cây, Hoa Kỳ 50 triệu và Mexico 19 triệu.

Noche de Rábanos ở Oaxaca là gì?

Mỗi ngày 23 tháng 12, quảng trường lớn của Oaxaca, ở miền nam đất nước, đầy ắp những củ cải được chạm khắc. Hang đá, vũ công, nhà thờ, con vật: hơn một trăm người tham gia khắc cả những cảnh hoàn chỉnh trên những củ cải khổng lồ. Thành phố tổ chức cuộc thi này từ năm 1897.

Theo Mexico News Daily, tất cả củ cải đều đến từ cùng một cánh đồng ở Santa Cruz Xoxocotlán. Chúng được gieo làm ba đợt để có kích cỡ khác nhau, bằng những kỹ thuật khiến chúng không còn ăn được, và được thu hoạch ngày 19 tháng 12. Màn trình diễn chỉ kéo dài vài giờ: sau khi chạm khắc, củ cải héo đi và mất dáng. Những hạng mục khác dùng hoa khô và lá ngô.

Một truyền thuyết kể rằng vào thế kỷ 18, các tu sĩ tìm thấy những củ cải bị bỏ quên vào tháng Mười Hai và mang chúng ra chợ như một vật lạ. Điều chắc chắn là trước khi có cuộc thi, những người trồng rau đã khắc những củ cải quá to để thu hút khách ở phiên chợ Giáng sinh.

Pastorela và Santos Inocentes

Trên khắp cả nước, đây cũng là mùa của pastorela, những vở kịch mục đồng có tổng lãnh thiên thần Micae, con quỷ Luzbel và một ẩn sĩ hài hước trên đường đến Bêlem. Ngày 28 tháng 12, ngày Santos Inocentes, mọi người trêu chọc nhau, giống như ở Pháp ngày 1 tháng 4: trò kinh điển nhất là mượn một món đồ với một cái cớ giả.

Ai mang quà đến ở Mexico: Santa Claus, Niño Dios hay Ba Vua?

Cả ba, tùy từng gia đình. Ở Mexico, người ta gọi đơn giản là Santa Claus, giữ nguyên tên tiếng Anh, và ông đến vào tối ngày 24. Ở nhiều nhà, chính Niño Dios, Chúa Hài Đồng, mang quà Giáng sinh đến. Và ngày 6 tháng Giêng, đến lượt Reyes Magos, Ba Vua, ghé thăm, và thường chính họ là người mang nhiều quà nhất. Tên của họ được kể chi tiết trong bài tên gọi của Ông già Noel trên khắp thế giới.

Những thói quen này không lâu đời như ta tưởng. Một bài viết của UNAM Global, kênh truyền thông của Đại học Quốc gia Tự trị Mexico, nhắc rằng tặng quà cho trẻ em vào ngày lễ Ba Vua không phải là truyền thống thời thuộc địa: nó hình thành vào thế kỷ 19. Một học giả trong bài gọi Santa Claus là “truyền thống Anglo-Saxon”.

Đêm ngày 5 tháng Giêng, trẻ em đặt một chiếc giày gần cửa và đôi khi buộc lá thư gửi Ba Vua vào một quả bóng bay bơm khí heli. Ngày 6, cả nhà cùng chia rosca de Reyes, một chiếc bánh mì ngọt hình vòng giấu bên trong một tượng Chúa Hài Đồng nhỏ. Ai tìm thấy tượng sẽ đãi bánh tamal vào ngày 2 tháng 2, lễ Candelaria, ngày người ta mang tượng Chúa Hài Đồng trong hang đá đến nhà thờ làm phép, thường được mặc đồ mới cho dịp này. Chi tiết về Ba Vua có trong bài ai mang quà đến trên khắp thế giới.

Còn cây thông thì đến muộn hơn, trước tiên ở nhà những người nước ngoài sống tại Mexico, rồi mới lan sang các gia đình Mexico. Cuối cùng nó còn lập kỷ lục: năm 2009, Thành phố Mexico dựng một cây thông cao 110,35 mét, được Guinness công nhận là cây thông lớn nhất thế giới vào thời điểm đó. Để viết thư cho Ông già Noel trước khi ông ghé qua vào ngày 24, hãy dùng trang thư của chúng tôi.