Noel Baba uslu olup olmadığımızı nasıl bilir? Liste, defter ve büyük kırmızı kitap

Noel Baba uslu olup olmadığımızı nasıl bilir?

Anlatılar birbirini tamamlayan birkaç yanıt veriyor. Birincisi bir defter: Thomas Nast'ın daha 1866'da gösterdiği gibi Noel Baba çocukların davranışlarını büyük bir deftere not eder. İkincisi çok keskin bir kulak. 1927'de Fin radyosunun sunucusu Markus Rautio, Noel Baba'nın Laponya'da, biçimi sayesinde Dünya'daki her çocuğun dileklerini duymasını sağlayan “kulak dağı” Korvatunturi'de yaşadığını duyurur.

Üçüncü yanıt yardımcılar. Aziz Nikolaos'un uğradığı ülkelerde büyük kırmızı kitap yıl boyunca tutulur ve aziz ayakkabıları doldurmadan önce ona bakar. Bize daha yakın bir tarihte, 2005'ten beri, bir rafa konmuş bir cücenin rapor vermek için her gece Kuzey Kutbu'na döndüğü varsayılıyor: bu, ebeveyn rehberimizde ayrıntılı anlatılan raftaki cüce ilkesi.

Geriye en doğrudan kaynak kalıyor: çocukların kendisi. L. Frank Baum'un 1902'de yayımlanan “The Life and Adventures of Santa Claus” masalında, “sessiz ve hızlı” Kilter adlı bir yardımcı çocukların mektuplarını toplamakla görevlidir. Her mektup yazanın yılını biraz anlatır ve Noel Baba hepsini okur.

Bu metinlerin hiçbiri Noel Baba'nın yaramazlıkları tek tek saydığını iddia etmez. Hepsi bütün bir yıla dair genel bir izlenimden söz eder. Bu dosyanın sonunda göreceğimiz gibi, kötü bir günün kötü bir yıl yapmamasının nedeni de bu.

Noel Baba ne zamandan beri bir davranış defteri tutuyor?

Bildiğimiz en eski görsel 29 Aralık 1866 tarihli. O gün Harper's Weekly, çift sayfaya yayılmış bir Thomas Nast gravürü yayımlar: “Santa Claus and His Works”. Colgate Üniversitesi'nin Picker Art Gallery'si, çizerin torunlarından Thomas Nast III'ün bağışladığı bir nüshasını saklıyor. Nast 1890'da Noel çizimlerini bir kitapta topladığında altyazılar da yeniden basılır.

• “On the look out for good children”: Noel Baba uslu çocukları gözetliyor.
• “Account book, record of behaviour”: hesap defteri, davranış kaydı.
• “Work-shop”: oyuncakların hazırlandığı atölye.
• “Santa Claus stable”: hayvanlarının ahırı.

Aynı derlemede çok tatlı bir çizim daha var: “Santa Claus's Rebuke”, yani Noel Baba'nın azarı. Küçük bir oğlan “I'll never do it again”, yani bir daha asla yapmayacağım diye söz verir; bir de Noel Baba'ya yazılmış, “Papa and Mama” imzalı bir not görülür: “Tommy has been such a naughty boy”, Tommy çok yaramazlık yaptı. Sahne, 19. yüzyıldan beri ebeveynlerin mükemmel muhbirler olarak görüldüğünü gösteriyor.

Nast'ın defteri, Noel Baba karakterinin adım adım inşa edildiği bir kentte, New York'ta yer alıyor. Myra piskoposundan Harper's Weekly'ye kadar hikâyenin geri kalanı Noel Baba'nın gerçek hikâyesi yazısında anlatılıyor.

1821'de yaramaz çocuklar ne alırdı?

Nast'tan kırk beş yıl önce, uslu çocuklarla daha az uslu olanlar arasındaki ayrım zaten var. 1821'de New Yorklu matbaacı William B. Gilley, “beş ile on iki yaş arası” çocuklara yönelik, sekiz renkli gravürle resimlenmiş küçük bir kitapçık olan “The Children's Friend”i yayımlar. Kitapçığın şiiri “Old Santeclaus with Much Delight”, ziyaretçiyi artık 6 aralıkta değil, Noel arifesinde getirir.

Santeclaus, ilk gravürün altyazısının dediği gibi uslu çocuklara “ödüller” getirir: güzel kitaplar, oyuncak bebekler, toplar, elmalar. Kötü davranmış çocuklar bulduğu yerde ise başka bir şey bırakır: ebeveynlerin kullanmaya davet edildiği uzun, siyah bir huş değneği.

İki yıl sonraki en ünlü şiir ise cezadan hiç söz etmez. 1823'te yayımlanan “A Visit from St. Nicholas”ın ziyaretçisi kimseyi yargılamadan çorapları doldurur ve “Happy Christmas to all”, yani herkese mutlu Noeller dileyerek yola çıkar. Huş değneği Noel Baba hikâyelerinden yavaş yavaş çekildi.

“İki kez kontrol ettiği” liste nereden geliyor?

Besteci J. Fred Coots ile söz yazarı Haven Gillespie'nin 1934'te yazdığı ve Leo Feist yayınevinin yayımladığı “Santa Claus Is Comin’ to Town” şarkısından. Şarkıdan, Noel Baba'nın bir liste hazırladığını, kimin uslu olduğunu bilmek için onu iki kez kontrol ettiğini, hatta ne zaman uyuduğumuzu ve ne zaman uyanık olduğumuzu bile bildiğini öğreniriz. Sözler hâlâ telif koruması altında olduğu için burada alıntılamıyoruz ama herkes mırıldanabilir.

Bilinen ilk kayıt, 24 Ekim 1934'te Tom Stacks'in seslendirdiği, Harry Reser ve orkestrasının kaydıdır. Başarı ertesi ay gelir: Eddie Cantor, Kasım 1934'te radyo programında şarkıyı söyler. Wikipedia'ya göre yayını izleyen yirmi dört saatte 30.000'den fazla plak ve 500.000 nota satılır. Başka kaynaklar daha mütevazı rakamlar veriyor ama hepsi anında gelen bir başarıdan söz ediyor.

O zamandan beri “iki kez kontrol edilen” liste, Noel Baba'nın defterinin en bilinen imgesi oldu. 13 Aralık 1970'te ABC kanalı, Rankin/Bass'ın aynı adı taşıyan animasyon televizyon filmini yayımlar. Filmde bir postacı, oyuncakçı bir cüce ailesi olan Kringle'ların büyüttüğü Noel Baba'nın gençliğini ve öğretmen Jessica ile tanışmasını anlatır; Jessica'yı Noel Baba'nın karısı var mı yazısında yeniden buluyoruz.

Aziz Nikolaos'un büyük kitabında ne var?

Hollanda'da ve Belçika'da Sinterklaas, yanında büyük kırmızı bir kitap olmadan asla yola çıkmaz. Geleneğe göre yıl boyunca her çocuğun uslu olup olmadığını buraya not eder. Kasım ortasında, 11 kasımdan sonraki ilk cumartesi buharlı bir gemiyle gelir ve hediyeler 5 Aralık akşamı, *pakjesavond*'da, yani “paketler akşamında” dağıtılır.

Eski şarkılar daha tehditkârdı. Söz dinlemeyen çocukların bir çuvala konup İspanya'ya götürülebileceğini anlatırlardı ve azizin yol arkadaşı onlara vurmak için bir değnek, *roe* taşırdı. Modern versiyonlar bu iki tehdidi de bıraktı. Geriye kitap ve azizin şekerle ya da küçük bir hediyeyle doldurduğu, şöminenin yanına konmuş ayakkabılar kaldı.

Aziz Nikolaos uzun zamandır bu iyi yürekli yargıç rolünü üstleniyor ve 6 aralıktaki bayramı bütün Avrupa'da bunun izini taşıyor. Myra piskoposunun kim olduğunu ve neden çocukları gözettiğini Aziz Nikolaos kimdi yazısı anlatıyor.

Yaramaz çocukları kim cezalandırır?

Fransa'da bu rol Père Fouettard'a, yani Kırbaççı Baba'ya düşer. Le Routard'ın aktardığına göre siyahlar giyinmiş ve kocaman bir çalı demeti taşıyan bu karakter, 5'ini 6 aralığa bağlayan gece Aziz Nikolaos'a eşlik eder. Fransız turizminin resmî sitesi, ülkenin büyük bölümünde ona eşlik ettiğini, Alsas'ta Hans Trapp, Lorraine'de Ruppelz diye anıldığını ve azizin tek başına yürüdüğü Boulogne-sur-Mer'de bulunmadığını belirtiyor.

Lorraine'de Aziz Nikolaos 1477'den beri bölgenin koruyucu azizidir. 6 Aralık sabahı çocuklar davranışlarına göre şekerleme ya da kömür bulur; azizin alışılmış hediyeleri bir portakal ve onun suretinde bir zencefilli ekmektir. Nancy'de büyük geçit töreninde bir arabanın üzerinde aziz, Père Fouettard, kasap ve efsanedeki üç çocuk geçer.

Avusturya ve Bavyera Alpleri'nde yol arkadaşının adı Krampus'tur. Boynuzlu ve kıllı, elinde bir huş değneğiyle 5 Aralık akşamı, Krampusnacht'ta sokaklara çıkar. İtalya'da Befana 5 Ocak gecesi uğrar ve kötü davranmış çocuklara kömür bırakır; bu kömür çoğu zaman siyaha boyanmış bir akide şekeridir. Bütün bu ziyaretçiler dünyanın dört bir yanındaki hediye getirenler yazısında tanıtılıyor.

Yaramazlar listesindeysek ne olur?

Eski hikâyeler kömürden ve huş değneklerinden söz eder. Bugünün anlatıları çok daha yumuşak, Kuzey Kutbu'nun defteri de öyle. Bir liste tek bir kötü gün üzerine değil, bütün bir yıl üzerine tutulur. Salı günü kardeşiyle kavga edip çarşamba günü toplanmasına yardım eden bir çocuk yolun yarısını çoktan telafi etmiştir.

• Telafi etmek: içten bir “özür dilerim” sayılır, hele kendiliğinden geliyorsa.
• Yardım etmek: sofrayı kurmak, bir arkadaşı teselli etmek, bir oyuncağı paylaşmak.
• Anlatmak: Noel Baba'ya mektup, çabalarınızı anlatmak için ideal yerdir.
• Kontrol etmek: uslu çocuk dedektörü gidişat hakkında bir fikir verir, uslu çocuklar listesi de kimin şimdiden kaydedildiğini gösterir.

1823 tarihli şiirin ziyaretçisi de örnek olur: hiçbir ayrım yapmadan bütün çorapları doldurur ve “Happy Christmas to all” diye dileğini bildirir. Ren geyiklerinin uçuşundan bir baş işaretiyle çıkılan bacaya kadar öteki yetenekleri için Noel Baba'nın güçleri yazısına bakın.