Çfarë fuqish ka Babagjyshi i Krishtlindjeve? Çfarë tregojnë rrëfimet e vjetra, nga 1821 deri sot

Çfarë fuqish ka Babagjyshi?

Nëse i mbledhim rrëfimet, marrim një listë mjaft të saktë. Çdo fuqi ka një tekst burimor, shpesh një datë, ndonjëherë një autor. Asnjë nga këto tekste nuk pretendon t’i shpjegojë të gjitha: ato e tregojnë Babagjyshin duke vepruar, pa thënë si e bën. Kjo është pikërisht ajo që i bën kaq të këndshëm për t’u rilexuar.

• Fluturon natën me një sajë dhe me renë: një ren që në 1821, tetë në 1823.
• Hyn dhe del nga oxhaku me një tundje të thjeshtë koke, e përshkruar në 1823.
• Kalon nëpër muret e shtëpive pa oxhak, në përrallën e Baum-it në 1902.
• E di kush ka qenë i mirë, falë një regjistri sjelljeje që Thomas Nast e vizaton në 1866.
• I dëgjon dëshirat e fëmijëve nga Korvatunturi, mali në formë veshi në Laponinë finlandez.
• Nuk vdes kurrë, falë mantelit të pavdekësisë në përrallën e 1902.

Kësaj liste duhet t’i shtohet një talent më i vjetër, i trashëguar nga Shën Nikolla, peshkopi i Mirës prej të cilit vjen emri Santa Claus: ai i shfaqjes aty ku ka nevojë dikush për të. Do t’i kthehemi në fund, sepse ndoshta është më i rëndësishmi nga të gjithë.

Si ngjitet Babagjyshi nëpër oxhak?

Përgjigjja përmblidhet në dy vargje. Te “A Visit from St. Nicholas”, e botuar pa emër autori më 23 dhjetor 1823 në Sentinel të Troy-t, në shtetin e Nju Jorkut, vizitori fillimisht zbret “me një kërcim” nëpër oxhak. Pasi mbaron punën, vë një gisht anash hundës, bën një shenjë me kokë dhe ngjitet nëpër tub. As shkallë, as litar: mjafton një gjest.

E njëjta poemë përshkruan një vizitor që nuk thotë asnjë fjalë dhe shkon drejt e te puna e tij. Mbush çorapet, kthehet me një lëvizje të prerë, bën një shkelje syri dhe një lëvizje koke që e qetësojnë rrëfimtarin. Babagjyshi i 1823 është i vogël, i shkathët, thuajse një elf, gjë që pa dyshim e ndihmon në tubat e ngushtë. Clement Clarke Moore e pretendon poemën trembëdhjetë vjet më vonë, një atribuim që disa studiues e kundërshtojnë në favor të Henry Livingston-it.

Po shtëpitë pa oxhak? Në 1902, L. Frank Baum e shtroi këtë pyetje te “The Life and Adventures of Santa Claus”. Në përrallën e tij, Claus kalon fillimisht nga oxhaqet, deri ditën kur sobat zënë vendin e vatrave dhe tubat bëhen tepër të ngushtë. Zana Wisk propozon atëherë të kalojnë nëpër mure, dhe, me të e shokët e saj, Claus nuk e ka më aspak të vështirë të hyjë në shtëpitë moderne. Baum shton se prindërit mund të shërbejnë si “zëvendës” dhe t’i mbushin çorapet në vend të tij. Historia e plotë e oxhakut tregohet te pse Babagjyshi zbret nga oxhaku.

Si mund të fluturojë Babagjyshi?

Ai nuk fluturon vetëm: janë renët e tij që e mbajnë sajën. Teksti i parë që i tregon daton nga viti 1821. Atë vit, shtypshkronjësi nju-jorkez William B. Gilley boton një broshurë të vogël, “The Children’s Friend”, të zbukuruar me tetë gravura me ngjyra. Poema e saj, “Old Santeclaus with Much Delight”, e kalon një ren të vetëm mbi çatitë dhe mbi fushat me borë, natën e Krishtlindjes.

Dy vjet më vonë, poema e Troy-t kalon te “një sajë miniaturë dhe tetë renë të vockël”. Baum, në 1902, shpik një rregull që shpjegon gjithçka: renë i përkasin pyllit të Burzee-t, dhe rojtarët e tyre, Knook-ët, ia japin hua Claus-it vetëm një natë në vit, natën e Krishtlindjes, me kusht që të jenë kthyer para agimit. Ai mund të zgjedhë më së shumti dhjetë. Dy të parët quhen Glossie dhe Flossie, dhe ekipi i plotë ka edhe Racer, Pacer, Reckless, Speckless, Fearless, Peerless, Ready dhe Steady.

Babagjyshi nuk është i vetmi që fluturon mbi çati. Në Holandë, Sinterklaas kalëron kalin e tij të bardhë mbi shtëpitë gjatë javëve para 5 dhjetorit, dhe lë dhurata nëpër oxhak. Nga vijnë renët, si quhen dhe pse Rudolph e ka hundën të kuqe: gjithçka gjendet te nga vijnë renët e Babagjyshit dhe emrat e renëve.

Si i bën të gjitha në një natë të vetme?

Këtu, tekstet e vjetra mbeten të përmbajtura. Poema e 1823 mjaftohet të thotë se vizitori mbërrin, punon pa folur asnjë fjalë dhe largohet “si pupla e një gjembaçi” e marrë nga era. Ajo e 1821 cakton datën: “Each Christmas eve”, çdo natë Krishtlindjesh, dhe jo më 6 dhjetor, dita e Shën Nikollës. Askush, në shekullin XIX, nuk përpiqet të llogarisë sa shtëpi duhen vizituar në sekondë.

Përralla e Baum-it jep dy të dhëna. Së pari, Claus nuk është vetëm: në fund të librit, ai ka katër ndihmës, Kilter, Peter, Nuter dhe Wisk, të ardhur nga katër popuj magjikë të ndryshëm. Kilter, “i heshturi dhe i shpejti”, mbledh madje edhe letrat e fëmijëve. Së dyti, prindërit e ndihmojnë. Në rrëfimin e 1902, Babagjyshi është tashmë një ekip.

Ekziston edhe një shpjegim më praktik, që lidhet me rrotullimin e Tokës: nata e Krishtlindjes nuk bie në të njëjtën kohë kudo, dhe udhëtari ka shumë më tepër se njëzet e katër orë duke ndjekur zonat orare. Këtë llogari e shpjegojmë në hollësi te si i shpërndan Babagjyshi të gjitha dhuratat në një natë.

Si e di Babagjyshi kush ka qenë i mirë?

Fuqia nga e cila fëmijët druhen më shumë ka edhe ajo një datë. Më 29 dhjetor 1866, Thomas Nast boton në Harper’s Weekly një faqe të dyfishtë me titull “Santa Claus and His Works”. Në vinjeta, Babagjyshi përgjon fëmijët e mirë, punon në punishten e tij dhe shfleton një libër të madh llogarish. Kur Nast i mbledh vizatimet e tij në një vëllim në 1890, mbishkrimet riprodhohen: “On the look out for good children” dhe “Account book, record of behaviour”.

Për të dëgjuar, Babagjyshi ka edhe një adresë të zgjedhur mirë. Në 1927, drejtuesi i radios finlandeze Markus Rautio njofton se ai banon në Korvatunturi, në Laponi. Emri do të thotë “mali vesh”, dhe tregohet se forma e tij i lejon Babagjyshit të dëgjojë dëshirat e çdo fëmije në Tokë. Adresat e tjera të Babagjyshit janë mbledhur te ku jeton Babagjyshi.

Lista, regjistri, libri i madh i kuq i Sinterklaas-it dhe këngët që flasin për to kanë një histori më vete, që e tregojmë te si e di Babagjyshi nëse ke qenë i mirë. Për një mendim të parë, detektori ynë i fëmijës së mirë jep një vendim brenda pak sekondash.

A është i pavdekshëm Babagjyshi?

Në përrallën e Baum-it, po, dhe dihet madje si ndodhi. Claus u rrit në pyllin e Burzee-t, i marrë në mbrojtje nga nimfa Necile. Ai është i vdekshëm, dhe plaket. Kur Shpirti i Vdekjes i afrohet, Ak, Mjeshtri pyjor i botës, mbledh këshillin e të gjithë të pavdekshmëve. Secili voton po, dhe Claus merr Mantelin e pavdekësisë. Ak shpall atëherë se Claus është “shenjti mbrojtës i fëmijëve”.

Pesë vjet më parë, një gazetë nju-jorkeze kishte dhënë përgjigjen e saj. Më 21 shtator 1897, The Sun boton një editorial pa firmë, si përgjigje ndaj një letre të Virginia O’Hanlon-it, tetë vjeçe, që pyeste nëse Babagjyshi ekzistonte. Autori i tij, Francis Pharcellus Church, do të bëhej i njohur vetëm pas vdekjes së tij, në 1906. Teksti është bërë editoriali më i ribotuar në historinë e shtypit.

I njëjti editorial premton se, pas një mijë vjetësh, ai do të vazhdojë t’ua gëzojë zemrën fëmijëve. Peshkopi Nikolla, nga ana e tij, vdiq në Mira në vitin 343 sipas traditës. Llogaritja e moshës së Babagjyshit, duke u nisur nga kjo datë, gjendet te sa vjeç është Babagjyshi.

Nga vjen magjia e Babagjyshit?

Shumë kohë para renëve, Shën Nikolla kishte famën se mbërrinte në kohën e duhur. St. Nicholas Center, një qendër dokumentimi amerikane kushtuar shenjtit, tregon historinë e detarëve të Mirës. Të zënë nga një stuhi në Mesdheun lindor, anija e tyre ngec në cekëtina. Detarët i luten peshkopit Nikolla, edhe pse ai është larg tyre. Ai shfaqet në kuvertë, i ndihmon të forcojnë litarët e direkut, dhe anija lirohet para se vegimi të zhduket.

Kur mbërrijnë në port, detarët shkojnë ta falënderojnë Zotin në katedralen e Mirës dhe aty njohin peshkopin që kishin parë në bord. Kur e pyesin si i kishte dëgjuar, ai përgjigjet se një jetë e kushtuar të tjerëve të lejon të shohësh dhe të dëgjosh ata që janë në rrezik. Të shohësh larg, të dëgjosh thirrjet, të mbërrish në kohë: këto janë, pesëmbëdhjetë shekuj më herët, talentet që fëmijët ia atribuojnë Babagjyshit.

Legjendat e tjera të peshkopit, tri vajzat e reja dhe paja e hedhur nga dritarja, tre fëmijët e shpëtuar nga kasapi, tregohen te kush ishte Shën Nikolla. Dhe për t’ia bërë pyetjen drejtpërdrejt të interesuarit kryesor, mbeten letra për Babagjyshin ose një bisedë me të.