यही प्रश्नले गर्दा पूरै डिसेम्बर महिना खाना खाँदा बालबालिका सोझो भएर बस्छन्। उत्तरी ध्रुवबाट सान्ता क्लजले कसले आफ्नो कोठा मिलायो र कसले आफ्नी दिदीबहिनीको कपाल तान्यो भनेर कसरी थाहा पाउँछन्? बालबालिकाका आफ्नै अनुमान छन्: लुकेर बसेका बौनाहरू, दूरबिन, जादुई कापी।
उत्तरी ध्रुवका अभिलेखहरूले कम्तीमा एउटा कुरा पुष्टि गर्न सक्छन्: त्यो कापी साँच्चै छ, र छापामा पहिलो पटक कहिले देखियो भन्ने पनि थाहा छ। त्यो सन् १८६६ डिसेम्बर २९ मा प्रकाशित थोमस नास्टको एउटा चित्रमा देखिन्छ। उनीभन्दा अघि सन् १८२१ को न्युयोर्कको एउटा पुस्तिकाले नै असल र अरू बालबालिकाको कुरा गरेको थियो। उनीपछि सन् १९३४ को एउटा गीतले सूचीलाई सारा संसारले जानेको भाकामा बदलिदियो। पूरा फाइल यहाँ छ।
हामी असल भयौं कि भएनौं, सान्ता क्लजलाई कसरी थाहा हुन्छ?
कथाहरूले धेरै जवाफ दिन्छन्, जसले एकअर्कालाई पूरा गर्छन्। पहिलो हो दर्ता पुस्तिका: सान्ता क्लजले बालबालिकाको आचरण एउटा ठूलो किताबमा टिप्छन्, जस्तो थोमस नास्टले सन् १८६६ मै देखाएका थिए। दोस्रो हो एकदमै तेज कान। सन् १९२७ मा फिनल्यान्डको रेडियोका प्रस्तोता मार्कुस राउटियोले सान्ता क्लज लाप्लान्डको कोर्भातुन्तुरी, अर्थात् “कान पहाड” मा बस्छन् भनी घोषणा गरे, जसको आकारले उनलाई पृथ्वीका हरेक बालबालिकाको इच्छा सुन्न दिन्छ भनिन्छ।
तेस्रो जवाफ हो सहयोगीहरू। सेन्ट निकोलस आउने देशहरूमा ठूलो रातो किताब वर्षभरि लेखिन्छ, र सन्तले जुत्ता भर्नुअघि त्यसलाई हेर्छन्। हाम्रो समयमा, सन् २००५ देखि, दराजमा राखिएको एउटा बौना हरेक रात आफ्नो प्रतिवेदन दिन उत्तरी ध्रुव फर्किन्छ भन्ने मानिन्छ: यो ठट्यौलो बौनाको सिद्धान्त हो, जसबारे अभिभावकका लागि हाम्रो मार्गदर्शन मा विस्तारमा लेखिएको छ।
अब सबैभन्दा सिधा स्रोत बाँकी रह्यो: बालबालिका आफैं। सन् १९०२ मा प्रकाशित एल. फ्रान्क बमको कथा “The Life and Adventures of Santa Claus” मा “चुपचाप र छिटो” भनिने किल्टर नामका सहयोगीलाई बालबालिकाका पत्र बटुल्ने जिम्मा दिइएको छ। हरेक पत्रले लेख्नेको वर्षबारे केही कुरा बताउँछ, र सान्ता क्लज ती सबै पढ्छन्।
यीमध्ये कुनै पनि लेखले सान्ता क्लजले एक एक गरी बदमासी गन्छन् भनेर दाबी गर्दैन। सबैले पूरै वर्षको समग्र छापको कुरा गर्छन्। त्यसैले एउटा नराम्रो दिनले नराम्रो वर्ष बनाउँदैन, जुन कुरा हामी यो फाइलको अन्त्यमा हेर्नेछौं।
सान्ता क्लजले कहिलेदेखि आचरणको दर्ता पुस्तिका राख्छन्?
हामीलाई थाहा भएको सबैभन्दा पुरानो चित्र सन् १८६६ डिसेम्बर २९ को हो। त्यस दिन हार्पर्स वीक्लीले दुई पृष्ठभरि थोमस नास्टको “Santa Claus and His Works” नामक चित्र छाप्यो। कोलगेट विश्वविद्यालयको पिकर आर्ट ग्यालरीमा त्यसको एउटा प्रति सुरक्षित छ, जुन चित्रकारका सन्तान थोमस नास्ट तेस्रोले दान दिएका हुन्। सन् १८९० मा नास्टले आफ्ना क्रिसमस चित्रहरू एउटा पुस्तकमा सङ्कलन गर्दा चित्रका शीर्षकहरू पनि छापिएका थिए।
- “On the look out for good children”: सान्ता क्लज असल बालबालिकालाई खोज्दै चियाइरहेका छन्।
- “Account book, record of behaviour”: हिसाबकिताबको पुस्तिका, अर्थात् आचरणको दर्ता पुस्तिका।
- “Work-shop”: खेलौना तयार पारिने कारखाना।
- “Santa Claus stable”: उनका जनावरहरू बस्ने तबेला।
उही सङ्ग्रहमा अर्को रमाइलो चित्र छ, “Santa Claus's Rebuke”, अर्थात् सान्ता क्लजको गाली। त्यसमा एउटा सानो केटाले “I'll never do it again”, अर्थात् म फेरि कहिल्यै यस्तो गर्दिनँ भनेर वाचा गरिरहेको छ, र सान्ता क्लजलाई लेखिएको एउटा चिट छ: “Tommy has been such a naughty boy”, जसमा “Papa and Mama” भनी हस्ताक्षर छ। यो दृश्यले देखाउँछ कि उन्नाइसौं शताब्दीदेखि नै आमाबुबालाई उत्कृष्ट सूचनादाता मानिन्थ्यो।
नास्टको दर्ता पुस्तिका न्युयोर्क सहरमा जन्मिएको हो, जहाँ सान्ता क्लजको पात्र बिस्तारै बनेको थियो। माइराका बिशपदेखि हार्पर्स वीक्लीसम्मको बाँकी इतिहास सान्ता क्लजको वास्तविक कथा मा बताइएको छ।
सन् १८२१ मा असल नभएका बालबालिकाले के पाउँथे?
नास्टभन्दा पैंतालीस वर्षअघि नै असल र कम असलबीचको छुट्याइ थियो। सन् १८२१ मा न्युयोर्कका मुद्रक विलियम बी. गिलीले “The Children's Friend” प्रकाशित गरे, आठवटा रङ्गीन चित्र भएको सानो पुस्तिका, जुन “पाँचदेखि बाह्र वर्ष” का बालबालिकाका लागि थियो। यसको कविता “Old Santeclaus with Much Delight” ले पाहुनालाई ६ डिसेम्बरमा होइन, क्रिसमस इभमा ल्याउँछ।
असल बालबालिकाका लागि सान्तेक्लजले “पुरस्कार” ल्याउँछन्, जस्तो पहिलो चित्रको शीर्षकले भन्छ: राम्रा किताब, पुतली, बल, स्याउ। जहाँ उनले नराम्रो व्यवहार गरेका बालबालिका भेट्छन्, त्यहाँ अर्कै कुरा छोड्छन्: भोजपत्र रूखको लामो कालो छडी, जसलाई आमाबुबालाई प्रयोग गर्न आग्रह गरिन्छ।
मैले भोजपत्रको लामो कालो छडी छोडें, जस्तो ईश्वरको डरलाग्दो आदेशले आमाबुबाको हातलाई प्रयोग गर्न निर्देशन दिन्छ।
दुई वर्षपछिको सबैभन्दा प्रसिद्ध कविताले सजायको कुरा गर्दै गर्दैन। सन् १८२३ मा प्रकाशित “A Visit from St. Nicholas” का पाहुनाले कसैको न्याय नगरी मोजाहरू भर्छन् र “Happy Christmas to all” भन्दै फर्किन्छन्। भोजपत्रको छडी बिस्तारै सान्ता क्लजका कथाहरूबाट हराउँदै गयो।
उनले “दुई पटक जाँच्ने” सूची कहाँबाट आयो?
यो सन् १९३४ मा सङ्गीतकार जे. फ्रेड कुट्स र गीतकार हेभन गिलेस्पीले लेखेको र लियो फाइस्ट कम्पनीले प्रकाशित गरेको गीत “Santa Claus Is Comin' to Town” बाट आयो। त्यसमा सान्ता क्लजले एउटा सूची बनाउँछन्, को असल भयो भनेर जान्न त्यसलाई दुई पटक जाँच्छन्, र हामी कहिले सुतेका छौं र कहिले ब्युँझेका छौं भन्ने पनि उनलाई थाहा हुन्छ भनिएको छ। गीतका शब्दहरू अझै प्रतिलिपि अधिकारले सुरक्षित भएकाले हामी यहाँ उद्धृत गर्दैनौं, तर सबैले त्यसलाई गुनगुनाउन सक्छन्।
थाहा भएको पहिलो रेकर्डिङ ह्यारी रेजर र उनको अर्केस्ट्राको हो, सन् १९३४ अक्टोबर २४ मा, टम स्ट्याक्सको स्वरमा। सफलता अर्को महिना आयो: एडी क्यान्टरले सन् १९३४ नोभेम्बरमा आफ्नो रेडियो कार्यक्रममा यो गाए। विकिपिडियाअनुसार प्रसारणपछिको चौबीस घण्टाभित्र ३०,००० भन्दा बढी रेकर्ड र ५,००,००० सङ्गीत पाना बिक्री भए। अरू स्रोतहरूले अलि सानो सङ्ख्या दिन्छन्, तर सबैले तत्कालै सफलता मिलेको कुरा गर्छन्।
त्यसयता “दुई पटक जाँचिएको” सूची सान्ता क्लजको दर्ता पुस्तिकाको सबैभन्दा चर्चित छवि बनेको छ। सन् १९७० डिसेम्बर १३ मा एबीसी च्यानलले उही शीर्षकको र्यान्किन/बास एनिमेटेड टेलिफिल्म प्रसारण गर्यो। त्यसमा एक जना हुलाकीले खेलौना बनाउने बौना परिवार क्रिङ्गलले हुर्काएका सान्ता क्लजको बाल्यकाल र शिक्षिका जेसिकासँग उनको भेटको कथा सुनाउँछन्, जसलाई हामी के सान्ता क्लजकी श्रीमती छिन्? मा फेरि भेट्छौं।
सेन्ट निकोलसको ठूलो किताबमा के हुन्छ?
नेदरल्यान्ड्स र बेल्जियममा सिन्टरक्लास ठूलो रातो किताब बिना कहीं जाँदैनन्। परम्पराअनुसार उनी वर्षभरि हरेक बालबालिका असल भयो कि भएन भनेर त्यसमा टिप्छन्। उनी नोभेम्बरको बीचतिर, नोभेम्बर ११ पछिको पहिलो शनिबार, वाफे जहाजमा आइपुग्छन्, र उपहारहरू डिसेम्बर ५ को साँझ, *pakjesavond* अर्थात् “पोकाहरूको साँझ” मा बाँडिन्छन्।
पुराना गीतहरू अझ डरलाग्दा थिए। तिनले अटेरी बालबालिकालाई बोरामा हालेर स्पेन लगिन सक्छ भन्थे, र सन्तका साथीले उनीहरूलाई पिट्न *roe* भनिने छडी बोक्थे। आधुनिक संस्करणहरूले यी दुवै धम्की त्यागेका छन्। अब किताब बाँकी छ, र चिम्नीनजिक राखिएका जुत्ताहरू, जसलाई सन्तले मिठाई वा सानो उपहारले भर्छन्।
सेन्ट निकोलसले लामो समयदेखि यो दयालु न्यायाधीशको भूमिका निभाउँदै आएका छन्, र डिसेम्बर ६ को उनको चाडले पूरै युरोपमा त्यसको छाप राखेको छ। माइराका बिशप को थिए र उनी किन बालबालिकाको रक्षा गर्छन् भन्ने कुरा सेन्ट निकोलस को थिए? मा बताइएको छ।
असल नभएका बालबालिकालाई कसले सजाय दिन्छ?
फ्रान्समा यो भूमिका पेर फुएतार को हो। रुटार गाइडका अनुसार कालो लुगा लगाएका र हाँगाहरूको ठूलो बिटो बोकेका उनी डिसेम्बर ५ देखि ६ को रातमा सेन्ट निकोलससँगै आउँछन्। फ्रान्सको आधिकारिक पर्यटन वेबसाइटले उनी देशको ठूलो भागमा सन्तसँगै आउने, अल्सासमा उनलाई हान्स ट्राप र लोरेनमा रुपेल्ज भनिने, र बोलोन्य सुर मेरमा भने उनी नहुने, जहाँ सन्त एक्लै परेडमा हिँड्छन् भनी स्पष्ट पार्छ।
लोरेनमा सेन्ट निकोलस सन् १४७७ देखि यस क्षेत्रका संरक्षक सन्त हुन्। डिसेम्बर ६ को बिहान बालबालिकाले आफ्नो आचरणअनुसार मिठाई वा कोइला पाउँछन्, र उनका सामान्य उपहार एउटा सुन्तला र उनकै आकृतिको जिन्जरब्रेड हुन्। नान्सीमा ठूलो परेडमा एउटा रथमा सन्त, पेर फुएतार, कसाई र किंवदन्तीका तीन बालबालिका सवार हुन्छन्।
अस्ट्रिया र बभेरियाका आल्प्समा उनका साथीलाई क्राम्पुस भनिन्छ। सिङ र रौं भएका, हातमा भोजपत्रको छडी लिएका उनी डिसेम्बर ५ को साँझ, क्राम्पुसनाख्टमा सडकमा निस्किन्छन्। इटालीमा बेफाना जनवरी ५ को रातमा आउँछिन् र नराम्रो व्यवहार गरेका बालबालिकालाई कोइला छोड्छिन्, जुन प्रायः कालो रङ लगाइएको मिश्री हुन्छ। यी सबै पाहुनाहरूको परिचय संसारभरका उपहार ल्याउनेहरू मा दिइएको छ।
असल नभएकाहरूको सूचीमा परियो भने के हुन्छ?
पुराना कथाहरू कोइला र भोजपत्रका छडीको कुरा गर्छन्। आजका कथाहरू धेरै कोमल छन्, र उत्तरी ध्रुवको दर्ता पुस्तिका पनि। सूची एउटा नराम्रो दिनमा होइन, पूरै वर्षभरि लेखिन्छ। मङ्गलबार दाजुभाइसँग झगडा गरेर बुधबार उसलाई सामान मिलाउन सघाउने बालबालिकाले आधा बाटो त सुधारिसकेको हुन्छ।
- सच्याउनुहोस्: मनैदेखि भनिएको “माफ गर” ले अर्थ राख्छ, खास गरी आफैं भनिएको भए।
- सघाउनुहोस्: खाना पस्कने टेबल मिलाउने, साथीलाई सान्त्वना दिने, खेलौना बाँड्ने।
- भन्नुहोस्: आफ्ना प्रयासबारे बताउन सान्ता क्लजलाई पत्र सबैभन्दा राम्रो ठाउँ हो।
- जाँच्नुहोस्: असल बालबालिका डिटेक्टर ले झुकाव कता छ भन्ने अनुमान दिन्छ, र असल बालबालिकाको सूची ले कसलाई पहिले नै टिपिसकिएको छ भनेर देखाउँछ।
सन् १८२३ को कविताका पाहुनाले नै उदाहरण दिन्छन्: उनी कुनै छुट्याइ नगरी सबै मोजा भर्छन् र “Happy Christmas to all” भन्छन्। रेनडियरको उडानदेखि टाउको हल्लाएरै चिम्नी चढ्नेसम्मका उनका बाँकी क्षमताबारे सान्ता क्लजका शक्तिहरू हेर्नुहोस्।
स्रोतहरू
- Colgate University, Picker Art Gallery, Thomas Nast, “Santa Claus and His Works”, Harper's Weekly, २९ डिसेम्बर १८६६
- Project Gutenberg, Thomas Nast, “Thomas Nast's Christmas Drawings for the Human Race”, Harper & Brothers, १८९०
- विकिपिडिया, “Old Santeclaus with Much Delight” (The Children's Friend, १८२१)
- Academy of American Poets, Poets.org, “A Visit from St. Nicholas” (१८२३)
- विकिपिडिया, “Santa Claus Is Comin' to Town” (गीत, १९३४)
- विकिपिडिया, “Sinterklaas”
- Le Routard, “Saint-Nicolas et Noël en Lorraine”
- France.fr (Atout France), “Où fêter la Saint-Nicolas en France?”
- विकिपिडिया, “Korvatunturi”
- Yle News, “Christmas special: How Santa became Finnish”, २०१९
- विकिपिडिया, “Santa Claus Is Comin' to Town” (टेलिफिल्म, १९७०)
- विकिपिडिया, “Krampus”
- विकिपिडिया, “Befana”
- Project Gutenberg, L. Frank Baum, “The Life and Adventures of Santa Claus” (१९०२, पूर्ण पाठ)
