Χριστούγεννα στο Ηνωμένο Βασίλειο: Father Christmas, crackers, ο λόγος του βασιλιά και το Boxing Day

Father Christmas ή Santa: ποιος επισκέπτεται τα παιδιά στη Βρετανία;

Τα βρετανικά παιδιά λένε αδιάφορα Father Christmas και Santa. Ο πρώτος είναι ένας παλιός αγγλικός χαρακτήρας, περισσότερο σύμβολο της γιορτής παρά κομιστής δώρων, που ο Ben Jonson τον έβαζε ήδη να μιλά στη σκηνή το 1616. Ο δεύτερος ήρθε από την Αμερική με το έλκηθρο και τους ταράνδους τη δεκαετία του 1860, και οι δύο ταυτίστηκαν τη δεκαετία του 1870. Το πέρασμα από το πράσινο πανωφόρι στην κόκκινη στολή το διηγούμαστε στο άρθρο μας για τη στολή του Άγιου Βασίλη.

Για πολύ καιρό, το γράμμα δεν πήγαινε στο ταχυδρομείο αλλά στο τζάκι. Το άφηναν πάνω από τις φλόγες και ο ελκυσμός το σήκωνε ψηλά, προς τον Βόρειο Πόλο. Μια βιβλιοθηκονόμος του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης λέει ότι έτσι έκανε κάθε χρόνο όταν ήταν παιδί. Κάποια γράμματα δεν έφτασαν ποτέ στον ουρανό: το 1996, εργάτες βρήκαν ένα σφηνωμένο στην καμινάδα ενός υπνοδωματίου, με ημερομηνία 8 Δεκεμβρίου 1911. Μια μικρή Mabel ζητούσε ένα βιβλίο με ιστορίες, ένα άλμπουμ για καρτ ποστάλ, ένα κουτί σοκολατάκια και μια κουδουνίστρα για τη μικρή της αδελφή.

Στον Μεσοπόλεμο, στην Οξφόρδη, τα παιδιά του J. R. R. Tolkien άφηναν τα γράμματά τους δίπλα στο τζάκι. Επί είκοσι χρόνια έπαιρναν εικονογραφημένες απαντήσεις με την υπογραφή του Father Christmas, σταλμένες από τον Βόρειο Πόλο, που εκδόθηκαν αργότερα με τον τίτλο *The Father Christmas Letters*. Σήμερα τα παιδιά γράφουν συνήθως σε μια καλά δοκιμασμένη ταχυδρομική διεύθυνση: Santa's Grotto, Reindeerland, XM4 5HQ. Μπορείτε επίσης να του γράψετε από τη σελίδα μας για το γράμμα.

Το βράδυ της 24ης, του αφήνουν κάτι να τσιμπήσει. Σύμφωνα με μια δημοσκόπηση που δημοσίευσε η HelloFresh τον Δεκέμβριο του 2025, το 53 % των νοικοκυριών που αφήνουν κάτι διαλέγει μια mince pie, περίπου 1,68 εκατομμύρια νοικοκυριά προσθέτουν ένα ποτήρι με αλκοόλ, συνήθως σέρι, και το 36 % αφήνει ένα καρότο για τον Ρούντολφ. Οι παραλλαγές άλλων χωρών είναι συγκεντρωμένες στο άρθρο μας για το τι αφήνουμε στον Άγιο Βασίλη.

Ποιος επινόησε τα χριστουγεννιάτικα crackers;

Το cracker είναι ένας σωλήνας από γυαλιστερό χαρτί, κλειστός και στις δύο άκρες σαν καραμέλα. Δύο συνδαιτυμόνες τραβούν ο καθένας από μια μεριά, ο σωλήνας σκίζεται με ένα μικρό κρότο, κι όποιος κρατήσει το μεγαλύτερο κομμάτι παίρνει το περιεχόμενο: ένα χάρτινο στέμμα, ένα αστείο και ένα μικρό αντικείμενο. Το τραβούν στην αρχή του χριστουγεννιάτικου γεύματος, και το στέμμα μένει στο κεφάλι ως το pudding.

Ο πιθανός εφευρέτης του είναι ο Tom Smith (1823-1869), ζαχαροπλάστης που ανοίγει ένα μαγαζί στην Goswell Road, στο Clerkenwell, τη δεκαετία του 1840. Σύμφωνα με το Victoria and Albert Museum, ανακαλύπτει στο Παρίσι την καραμέλα τυλιγμένη σε χαρτί στριμμένο στις δύο άκρες και βάζει μέσα ένα μικρό ερωτικό σημείωμα για να πουλά τα γλυκά του εκτός εποχής. Η ιδέα του κρότου λέγεται ότι του ήρθε από ένα κούτσουρο που τριζοβολούσε στο τζάκι. Το λεξικό της Οξφόρδης καταγράφει τη συνήθεια να τραβούν crackers ήδη από το 1847, χρονιά που η παράδοση κρατά για την εφεύρεση.

Ο μηχανισμός τελειοποιείται τη δεκαετία του 1860: δύο λωρίδες χαρτιού, η μία αλειμμένη με κροτικό άργυρο, η άλλη τραχιά, που σκάνε με την τριβή. Ο Walter, ο γιος του Tom, προσθέτει τα φανταχτερά χάρτινα καπέλα και αναζητά μικρά δώρα στην Ευρώπη, στην Αμερική και στην Ιαπωνία. Εγκατεστημένη στη Finsbury Square, στο City, η επιχείρηση απασχολεί περίπου 2 000 άτομα τη δεκαετία του 1890, πολλές γυναίκες, που κολλούν και διπλώνουν τα πάντα με το χέρι.

Τα crackers ακολούθησαν όλες τις μόδες: τζαζ, Τουταγχαμών, αυτοκίνητα, Τσάρλι Τσάπλιν, ραδιόφωνο. Η μάρκα φτιάχνει ακόμη πολυτελή crackers για τη βασιλική οικογένεια, των οποίων η διακόσμηση και το περιεχόμενο μένουν μυστικά. Το μεγαλύτερο cracker που φτιάχτηκε ποτέ είχε μήκος 63,1 μέτρα: τραβήχτηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2001 σε ένα σχολείο του Chesham, στο Buckinghamshire.

Γιατί οι Βρετανοί ακούν τον βασιλιά στις 25 Δεκεμβρίου στις 15:00;

Το χριστουγεννιάτικο μήνυμα του μονάρχη γεννήθηκε από μια ιδέα του BBC. Ο διευθυντής του, John Reith, το προτείνει πρώτη φορά το 1922· ο βασιλιάς Γεώργιος Ε΄ αρνείται. Δέκα χρόνια αργότερα δέχεται. Ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1932, μιλά στο ραδιόφωνο από ένα μικρό γραφείο στο Sandringham, την κατοικία του στο Νόρφολκ, για να εγκαινιάσει τη ραδιοφωνική υπηρεσία της Αυτοκρατορίας, πρόγονο του BBC World Service. Το κείμενο αποδίδεται στον Rudyard Kipling. Η ομιλία διαρκεί δυόμισι λεπτά και φτάνει σε περίπου 20 εκατομμύρια ακροατές.

Το ραντεβού δεν έγινε αμέσως τακτικό: δεν υπήρξε μήνυμα το 1936 ούτε το 1938. Ο πόλεμος το καθιερώνει, με την ομιλία του Γεωργίου ΣΤ΄ το 1939. Η Ελισάβετ Β΄ εκφωνεί το πρώτο της μήνυμα το 1952, κι εκείνη από το Sandringham, δέκα μήνες μετά τον θάνατο του πατέρα της. Το 1957 μεταδίδεται για πρώτη φορά στην τηλεόραση, ζωντανά. Από το 1960 ηχογραφείται εκ των προτέρων για να σταλεί στις χώρες της Κοινοπολιτείας.

Από τον πόλεμο και μετά, μόνο μία χρονιά έμεινε χωρίς μήνυμα: το 1969, όταν η ομιλία έδωσε τη θέση της στην επανάληψη του ντοκιμαντέρ *Royal Family*. Το 2003, το γύρισμα γίνεται για πρώτη φορά εξ ολοκλήρου σε εξωτερικό χώρο, στον στρατώνα Combermere, στο Ουίνδσορ. Ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄ ηχογραφεί το πρώτο του μήνυμα τον Δεκέμβριο του 2022, τρεις μήνες μετά τον θάνατο της μητέρας του, στο παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου στο Ουίνδσορ. Γίνεται η πιο πολυθεαμένη βασιλική χριστουγεννιάτικη ομιλία που έχει μετρηθεί ποτέ. Το μήνυμα μεταδίδεται κάθε χρόνο στις 15:00, ώρα Λονδίνου, ανάμεσα στο κυρίως πιάτο και το επιδόρπιο σε πολλές οικογένειες.

Ποιος έφερε το δέντρο και τη χριστουγεννιάτικη κάρτα στην Αγγλία;

Το δέντρο αποδίδεται συχνά στον πρίγκιπα Αλβέρτο, τον Γερμανό σύζυγο της βασίλισσας Βικτωρίας. Στην ουσία, εκείνος το έκανε γνωστό. Σύμφωνα με το English Heritage, το πρώτο γνωστό δέντρο στην Αγγλία είναι εκείνο της βασίλισσας Σαρλότ, Γερμανίδας συζύγου του Γεωργίου Γ΄, που στήθηκε στο Queen's Lodge, στο Ουίνδσορ, τον Δεκέμβριο του 1800. Ο Αλβέρτος φέρνει αρκετά έλατα από το Κόμπουργκ τον Δεκέμβριο του 1840. Όμως μια γκραβούρα αλλάζει τα πάντα: το 1848, η *Illustrated London News* δείχνει τη βασιλική οικογένεια γύρω από ένα δέντρο φορτωμένο στολίδια. Το 1853 εμφανίζονται οι πρώτες διαφημίσεις για στολίδια δέντρου, και γύρω στο 1860 το δέντρο είναι πολύ διαδεδομένο στη μεσαία τάξη.

Η ευχετήρια κάρτα γεννήθηκε την ίδια δεκαετία, στο Λονδίνο. Το 1843, ο Henry Cole, μετέπειτα πρώτος διευθυντής του Victoria and Albert Museum, ζητά από τον φίλο του, τον ζωγράφο John Callcott Horsley, να σχεδιάσει μια κάρτα. Στο ημερολόγιό του σημειώνει ότι παίρνει το σχέδιο στις 17 Δεκεμβρίου. Τυπώνονται χίλια αντίτυπα, που πουλιούνται ένα σελίνι το καθένα, υψηλή τιμή για την εποχή, και το εγχείρημα θεωρείται εμπορική αποτυχία. Ένα από αυτά τα πρώτα αντίτυπα πουλήθηκε σε δημοπρασία για 22 000 λίρες το 2013.

Το πιο διάσημο δέντρο της χώρας έρχεται από τη Νορβηγία. Από το 1947, η Νορβηγία χαρίζει κάθε χρόνο στους Λονδρέζους ένα έλατο για να ευχαριστήσει το Ηνωμένο Βασίλειο για τη στήριξή του στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το δέντρο, ηλικίας 50 έως 60 ετών και ύψους πάνω από 20 μέτρα, διαλέγεται στα δάση γύρω από το Όσλο, όπου οι δασοφύλακες το λένε «η βασίλισσα του δάσους». Διασχίζει τη Βόρεια Θάλασσα με πλοίο, στήνεται στην Trafalgar Square με κάθετες γιρλάντες στη νορβηγική μόδα, και χορωδίες τραγουδούν στα πόδια του όλο τον Δεκέμβριο. Το ξεστήνουν λίγο πριν από τη δωδέκατη νύχτα και ύστερα το τεμαχίζουν για εδαφοκάλυψη.

Mince pies και Christmas pudding: τι τρώνε οι Βρετανοί τα Χριστούγεννα;

Η mince pie είναι ένα μικρό κλειστό ταρτάκι, γεμάτο *mincemeat*: σταφίδες, ζαχαρωμένες φλούδες, μήλα, μπαχαρικά και λίπος. Η λέξη σημαίνει «κιμάς», κι αυτό ακριβώς περιείχε. Ένα βιβλίο μαγειρικής του 1390, το *The Forme of Cury*, δίνει μια συνταγή για «tartes of flesshe» με χοιρινό κιμά, σύκα, σταφίδες και μπαχαρικά. Το 1615, ο Gervase Markham δημοσιεύει «minc't pies» με πρόβειο κρέας και λίπος νεφρού, ψημένες σε χοντρή κρούστα που λεγόταν *coffyn*. Το κρέας εξαφανίστηκε σιγά σιγά, τα μπαχαρικά έμειναν.

Ένας επίμονος θρύλος λέει ότι ο Όλιβερ Κρόμγουελ απαγόρευσε τις mince pies. Στην πραγματικότητα, το διάταγμα του 1647 καταργεί τις θρησκευτικές γιορτές, μαζί και τα Χριστούγεννα, αλλά δεν απαγορεύει κανένα φαγητό· η ιστορικός της μαγειρικής Sam Bilton μιλά για μύθο. Μια άλλη παράδοση συμβουλεύει να τρώτε μία κάθε μέρα από τις δώδεκα μέρες των Χριστουγέννων, αφού κάθε πίτα υπόσχεται έναν μήνα ευτυχίας τη χρονιά που έρχεται. Οι Βρετανοί καταβρόχθισαν περίπου 175 εκατομμύρια το 2025.

Το Christmas pudding κατάγεται από το *plum pottage*, έναν χυλό με κρέας και αποξηραμένα φρούτα που έγινε γλυκός τον 18ο αιώνα. Το βραστό κέικ από αλεύρι, φρούτα, λίπος, ζάχαρη και μπαχαρικά, στεφανωμένο με λιόπρινο, εμφανίζεται καθαρά τη δεκαετία του 1830. Ο Κάρολος Ντίκενς το φλαμπάρει με κονιάκ στη *Χριστουγεννιάτικη ιστορία* το 1843, και η Eliza Acton είναι η πρώτη, το 1845, που το ονομάζει «Christmas pudding» σε βιβλίο μαγειρικής. Ότι περιέχει δεκατρία υλικά, για τον Χριστό και τους δώδεκα αποστόλους, είναι ένας θρύλος που τίποτα δεν επιβεβαιώνει.

Ετοιμάζεται εβδομάδες νωρίτερα, την *Stir-up Sunday*, την πέμπτη Κυριακή πριν από τα Χριστούγεννα. Το όνομα βγαίνει από την προσευχή της ημέρας στο αγγλικανικό βιβλίο προσευχών, που αρχίζει με το «Stir up», «ξύπνησε»· η βικτωριανή εποχή την έκανε τη μέρα που όλη η οικογένεια ανακατεύει τη ζύμη. Έβαζαν μέσα ένα μικρό ασημένιο νόμισμα, ένα threepence ή ένα sixpence, που υποσχόταν πλούτη σε όποιον το έβρισκε. Για μια εκδοχή που φτιάχνεται με παιδιά, δείτε τις συνταγές μας.

Γιατί η 26η Δεκεμβρίου λέγεται Boxing Day;

Το Boxing Day δεν έχει καμία σχέση με την πυγμαχία. Το όνομα βγαίνει από το *Christmas box*, ένα κουτί ή ένα φιλοδώρημα που μαρτυρείται ήδη από τον 17ο αιώνα: την πρώτη εργάσιμη μέρα μετά τα Χριστούγεννα, οι έμποροι και οι υπάλληλοι περνούσαν από τους πελάτες τους για να πάρουν ένα φιλοδώρημα σε ευχαριστία για τη χρονιά. Ο Samuel Pepys το αναφέρει στο ημερολόγιό του στις 19 Δεκεμβρίου 1663. Στα μεγάλα σπίτια, οι υπηρέτες, που είχαν δουλέψει στις 25, έπαιρναν την επομένη ένα κουτί με δώρα ή περισσεύματα και μια μέρα για να επισκεφτούν την οικογένειά τους.

Μια άλλη εξήγηση παραπέμπει στο παγκάρι των φτωχών, το κουτί ελεημοσύνης των εκκλησιών, που μερικές φορές το άνοιγαν και το μοίραζαν στις 26, γιορτή του Αγίου Στεφάνου. Στην Ιρλανδία, άλλωστε, λένε μάλλον St Stephen's Day. Ο νόμος Bank Holidays Act του 1871 κάνει την 26η Δεκεμβρίου αργία στο Ηνωμένο Βασίλειο, εκτός από τη Σκωτία. Σήμερα είναι μέρα ποδοσφαίρου, με πλήρες πρόγραμμα αγώνων που παραδοσιακά παίζονται με γειτονικές ομάδες για να περιορίζονται οι μετακινήσεις, και μέρα εκπτώσεων: το 2009, έως 12 εκατομμύρια Βρετανοί πήγαν για ψώνια εκείνη τη μέρα.

Και η Σκωτία;

Η Σκωτία κράτησε για πολύ καιρό τα Χριστούγεννα σε απόσταση. Το 1640, το σκωτικό Κοινοβούλιο κηρύσσει παράνομο τον εορτασμό του Yule. Η απαγόρευση αίρεται το 1712, αλλά η Πρεσβυτεριανή Εκκλησία εξακολουθεί να αποδοκιμάζει τη γιορτή, και τα Χριστούγεννα γίνονται αργία εκεί μόλις το 1958. Οι Σκωτσέζοι μετέφεραν λοιπόν τους εορτασμούς τους στην παραμονή της Πρωτοχρονιάς και στις δύο επόμενες μέρες, κάτι που εξηγεί τη σημασία του Hogmanay, της δικής τους Πρωτοχρονιάς.

1. 1640Το Κοινοβούλιο της Σκωτίας απαγορεύει τον εορτασμό του Yule.
2. 1843Ο Henry Cole τυπώνει την πρώτη χριστουγεννιάτικη κάρτα.
3. 1847Πρώτη γνωστή αναφορά σε crackers που τραβιούνται στο τραπέζι.
4. 1848Η Illustrated London News δημοσιεύει το δέντρο της βασιλικής οικογένειας.
5. 1871Το Boxing Day γίνεται αργία.
6. 1932Ο Γεώργιος Ε΄ εκφωνεί το πρώτο βασιλικό χριστουγεννιάτικο μήνυμα.
7. 1947Το πρώτο δέντρο που χαρίζει η Νορβηγία στην Trafalgar Square.
8. 1958Τα Χριστούγεννα γίνονται αργία στη Σκωτία.