เด็กเลิกเชื่อเรื่องซานตาคลอสตอนอายุเท่าไร? งานวิจัยบอกอะไรเราจริง ๆ

เด็กเลิกเชื่อเรื่องซานตาคลอสตอนอายุเท่าไร?

คำตอบสั้น ๆ คือ ราว 8 ขวบโดยเฉลี่ย งานวิจัยล่าสุดซึ่งเผยแพร่ออนไลน์เมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2023 โดยแคนดิซ มิลส์ (มหาวิทยาลัยเท็กซัสที่ดัลลัส) และทาเลีย โกลด์สไตน์ (มหาวิทยาลัยจอร์จ เมสัน) ได้สัมภาษณ์เด็กอายุ 6 ถึง 15 ปีจำนวน 48 คนที่ไม่เชื่อเรื่องซานตาคลอสแล้ว พ่อแม่ของเด็กเหล่านั้น 44 คน และผู้ใหญ่อีก 383 คนที่ถูกขอให้ย้อนนึก ทั้งสองกลุ่มมีอายุเฉลี่ยที่เลิกเชื่ออยู่ราว 8 ขวบ “โดยมีความแตกต่างกันมาก” ตามที่ผู้วิจัยระบุ

มหาวิทยาลัยเอ็กซิเตอร์ในสหราชอาณาจักรได้ตัวเลขเดียวกัน ในเดือนธันวาคม 2018 นักจิตวิทยาคริสโตเฟอร์ บอยล์ เผยแพร่ผลเบื้องต้นของ “Santa survey” ซึ่งรวบรวมคำตอบ 1,200 รายการจากทั่วโลก ส่วนใหญ่มาจากผู้ใหญ่ อายุเฉลี่ยคือ 8 ขวบ รายละเอียดรายประเทศก็น่าสนใจ: 8.03 ปีในอังกฤษ และ 8.58 ปีในสกอตแลนด์

งานวิจัยที่เก่ากว่านั้นระบุอายุไว้เร็วขึ้นเล็กน้อย ในปี 1994 ซี. เจ. แอนเดอร์สัน และนอร์แมน เพรนทิส แห่งมหาวิทยาลัยเท็กซัสที่ออสติน ได้สัมภาษณ์เด็ก 52 คนที่เลิกเชื่อแล้ว เด็กส่วนใหญ่ค้นพบความจริงด้วยตัวเองเมื่ออายุ 7 ขวบ ความต่างหนึ่งปีนี้น่าจะมาจากกลุ่มตัวอย่างที่มีขนาดเล็กและเป็นเด็กอเมริกัน มากกว่าจะเป็นเพราะยุคสมัยเปลี่ยนไป

1. 1978เพรนทิส มาโนเซวิตซ์ และฮับส์ (American Journal of Orthopsychiatry): ความเชื่อเรื่องซานตาคลอส กระต่ายอีสเตอร์ และนางฟ้าฟันน้ำนม แตกต่างกันไปตามอายุและการสนับสนุนของพ่อแม่
2. 1994แอนเดอร์สันและเพรนทิสสัมภาษณ์เด็กชาวเท็กซัส 52 คน: ค้นพบความจริงเมื่ออายุราว 7 ขวบ และมักค้นพบด้วยตัวเอง
3. 2015ชตุลแมนและยู (Occidental College) เชื่อมโยงความสงสัยกับความเข้าใจว่าอะไรเป็นไปได้ทางกายภาพ ในเด็ก 47 คนอายุ 3 ถึง 9 ปี
4. 2018มหาวิทยาลัยเอ็กซิเตอร์: 1,200 คำตอบ อายุเฉลี่ย 8 ขวบ
5. 2023มิลส์และโกลด์สไตน์ (Developmental Psychology): อายุเฉลี่ยราว 8 ขวบ ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ที่ตอบแบบสอบถาม

เด็กค้นพบได้อย่างไรว่าซานตาคลอสไม่มีจริง?

มีสองเส้นทางหลัก และมักเกิดควบคู่กัน เส้นทางแรกมาจากคนอื่น: เพื่อนในสนามเด็กเล่น พี่ชาย หรือบทสนทนาของผู้ใหญ่ที่ได้ยินผ่านประตู ในงานวิจัยของมิลส์และโกลด์สไตน์ ผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่ระบุคำบอกเล่าลักษณะนี้ว่าเป็นหนึ่งในสาเหตุที่ทำให้เลิกเชื่อ เส้นทางที่สองมาจากการสังเกตและการใช้เหตุผล: ป้ายราคาจากร้านที่ติดค้างอยู่บนห่อของขวัญ ลายมือที่จำได้บนป้ายของขวัญ หรือการคำนวณจำนวนบ้านที่ต้องไปให้ครบในคืนเดียว

ทั้งสองเส้นทางไม่ได้ขัดแย้งกัน ในปี 1994 เด็กที่แอนเดอร์สันและเพรนทิสสัมภาษณ์ส่วนใหญ่บอกว่าค้นพบด้วยตัวเอง ยี่สิบปีต่อมา แอนดรูว์ ชตุลแมน นักจิตวิทยาแห่ง Occidental College ในลอสแอนเจลิส สรุปว่าเด็กส่วนใหญ่น่าจะเลิกเชื่อจากทั้งสองอย่างรวมกัน: ความสงสัยที่ค่อย ๆ ก่อตัว แล้วตามด้วยประโยคหนึ่งที่ได้ยินซึ่งทำให้เปลี่ยนใจ

บทบาทของการใช้เหตุผลทางกายภาพ

ชตุลแมนและเรเชล ยู เพื่อนร่วมงาน ให้เด็ก 47 คนอายุ 3 ถึง 9 ปีเขียนจดหมายถึงซานตาคลอสพร้อมคำถาม แล้วอธิบายว่าซานตาคลอสทำสิ่งต่าง ๆ ได้อย่างไร พวกเขายังให้เด็กตัดสินว่าเหตุการณ์ที่ไม่เกี่ยวกับคริสต์มาสเป็นไปได้หรือเป็นไปไม่ได้ ผลคือ เด็กที่แยกสิ่งที่เป็นไปได้ออกจากสิ่งที่เป็นไปไม่ได้ได้ดีที่สุด ก็คือเด็กที่ตั้งคำถามว่าสิ่งที่ซานตาคลอสทำนั้นเป็นไปได้จริงหรือไม่ ในขณะเดียวกันก็เสนอคำอธิบายชั่วคราวด้วย

ผู้วิจัยยกตัวอย่างสามความสามารถของซานตาคลอสที่ท้าทายหลักฟิสิกส์ตามความเข้าใจของเด็กมากที่สุด: การไปหาเด็กทุกคนทั่วโลกในคืนเดียว การลงมาทางปล่องไฟแคบ ๆ และการบินด้วยเลื่อนไม้ เมื่อลูกถามคุณว่าซานตาคลอสลอดท่อเตาผิงได้อย่างไร เขาไม่ได้กำลังทำลายบรรยากาศ เขากำลังใช้เหตุผล

สัญญาณอะไรบ้างที่บอกว่าลูกเริ่มสงสัย?

นักวิจัยไม่ได้กำหนดรายการ “สัญญาณ” อย่างเป็นทางการ แต่วิธีการศึกษาของพวกเขาแสดงให้เห็นว่าอะไรเปลี่ยนไป ในจดหมายจากงานวิจัยของชตุลแมน เด็กที่ก้าวหน้าที่สุดไม่ได้ขอแค่ของเล่นอีกต่อไป แต่ถามคำถามเพื่อตรวจสอบ เช่น เส้นทางการเดินทาง ขนาดของถุง หรือวิธีเข้าบ้านที่ไม่มีปล่องไฟ

• คำถามเรื่องการจัดการ: มีกวางเรนเดียร์กี่ตัว บ้านกี่หลัง จะทำอย่างไรกับห้องชุดบนชั้นสิบ
• การเปรียบเทียบ: ทำไมซานตาคลอสที่ห้างสรรพสินค้าถึงมีเคราไม่เหมือนกับคนที่โรงเรียน
• การทดสอบแบบเงียบ ๆ: จดหมายที่เก็บเป็นความลับเพื่อดูว่าคำตอบตรงกันหรือไม่ หรือคำถามหลอกเรื่องกระดาษห่อของขวัญ
• คำถามตรง ๆ ซึ่งมักถามตอนอยู่กันสองคน: “บอกความจริงมาเถอะ”

เรื่องหนึ่งที่ทำให้พ่อแม่หลายคนแปลกใจคือ เด็กที่สงสัยไม่จำเป็นต้องพูดออกมา ในแบบสำรวจของเอ็กซิเตอร์ ผู้ตอบ 65% เล่าว่ายังคงเล่นตามบทต่อไปทั้งที่รู้แล้ว แบบสำรวจไม่ได้บอกว่าทำไม แต่เด็กที่ถามน้อยลงในเดือนธันวาคมก็ไม่จำเป็นว่าจะเชื่อมากขึ้น

ยังเชื่อเรื่องซานตาคลอสตอนอายุ 10, 12 หรือ 15 ปี เป็นเรื่องปกติไหม?

งานวิจัยไม่ได้ให้ตัวเลขเปอร์เซ็นต์ของเด็กที่ยังเชื่ออยู่เมื่ออายุ 10 หรือ 12 ปี และเราจะไม่แต่งตัวเลขขึ้นมาเอง แต่งานวิจัยบอกสองเรื่องที่มีประโยชน์ ประการแรก ความแตกต่างมีมาก: กลุ่มตัวอย่างของมิลส์และโกลด์สไตน์มีเด็กอายุถึง 15 ปี และผู้วิจัยเน้นย้ำถึงความห่างจากค่าเฉลี่ย ประการที่สอง ระยะเวลาของความเชื่อขึ้นอยู่กับครอบครัวส่วนหนึ่ง

ตั้งแต่ปี 1978 ทีมของนอร์แมน เพรนทิส พบว่าความเชื่อเรื่องซานตาคลอสแตกต่างไปตามอายุของเด็กและระดับการสนับสนุนของพ่อแม่ แต่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับตัวชี้วัดอื่น ๆ ที่บ่งบอกว่าเด็กชอบจินตนาการ พูดอีกอย่างคือ เด็กอายุ 10 ขวบที่ยังเชื่ออยู่ไม่ใช่เด็กที่ “เหม่อลอย” แต่มักอยู่ในครอบครัวที่รักษาประเพณีนี้ไว้ด้วยความตั้งใจ

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในปี 2025 ในวารสาร Frontiers in Developmental Psychology โดยทีมของคาร์ล โรเซนเกรน สนับสนุนแนวคิดนี้ ในบรรดาพ่อแม่ชาวอเมริกัน 486 คนที่ตอบแบบสอบถามในเดือนกันยายน 2024 มี 85% ที่สนับสนุนให้ลูกเชื่อเรื่องซานตาคลอส และผู้วิจัยพบว่าพ่อแม่เหล่านี้สนับสนุนความเชื่อนี้ในเด็กโตได้ง่ายกว่า

แล้วตอนอายุ 12 หรือ 15 ปีล่ะ?

เมื่อเลยอายุ 11 หรือ 12 ปี คำถามนี้มักไม่ได้อยู่ในรูปแบบนี้อีกแล้ว วัยรุ่นที่ “เชื่อ” มักกำลังเล่นบทบาทที่ตัวเองชอบ ดังที่ผู้ตอบ 65% ในแบบสำรวจของเอ็กซิเตอร์ที่แกล้งเชื่อได้แสดงให้เห็น หากคุณสงสัยจริง ๆ แหล่งข้อมูลที่ดีที่สุดก็คือลูกของคุณเอง ลองถามว่าเขาคิดอย่างไร โดยไม่หลอกถาม แล้วตั้งใจฟังคำตอบ

การเชื่อเรื่องซานตาคลอสดีหรือไม่ดีต่อเด็ก?

ข้อถกเถียงนี้มีมานานและมีผู้สนับสนุนที่จริงจัง ในเดือนพฤศจิกายน 2016 คริสโตเฟอร์ บอยล์ (มหาวิทยาลัยเอ็กซิเตอร์) และแคธี แม็กเคย์ (มหาวิทยาลัยนิวอิงแลนด์ ในออสเตรเลีย) ตีพิมพ์บทความชื่อ “A wonderful lie” ในวารสาร The Lancet Psychiatry ความกังวลของพวกเขาคือ ความไว้วางใจที่เด็กมีต่อพ่อแม่อาจถูกบั่นทอนด้วยการโกหกเรื่องนี้ ผู้เขียนคนเดียวกันยอมรับว่าบางครั้งการโกหกก็อาจถูกต้อง เช่น เพื่อปลอบใจเด็กหลังสัตว์เลี้ยงตาย

ข้อมูลที่เก็บมาหลังจากนั้นทำให้ความกังวลนี้เบาลง ในแบบสำรวจของเอ็กซิเตอร์ปี 2018 ผู้ตอบ 56% บอกว่าความไว้วางใจที่มีต่อผู้ใหญ่ไม่ได้รับผลกระทบ เทียบกับ 30% ที่บอกตรงกันข้าม หนึ่งในสามจำได้ว่ารู้สึกสะเทือนใจ 15% รู้สึกถูกหักหลัง และ 10% รู้สึกโกรธ งานวิจัยของมิลส์และโกลด์สไตน์ไม่พบ “การสูญเสียความไว้วางใจอย่างรุนแรง” ต่อพ่อแม่ และผู้เข้าร่วมไม่ถึงหนึ่งในสามที่บรรยายถึงอารมณ์ด้านลบซึ่งคงอยู่นานกว่าสองสัปดาห์

ในเรื่องประโยชน์ เราต้องระมัดระวัง พ่อแม่เชื่อว่ามีประโยชน์: ในงานวิจัยของโรเซนเกรนและคณะ พ่อแม่ 82% จาก 39 คนที่ตอบแบบสอบถามในปี 2012 เห็นข้อดีของการสนับสนุนความเชื่อเหล่านี้ และในปี 2024 เหตุผลที่ถูกอ้างถึงมากที่สุดคือ “เป็นส่วนหนึ่งตามปกติของวัยเด็ก” (77.6%) และความสนุก (70.8%) ในเรื่องพฤติกรรม แบบสำรวจของเอ็กซิเตอร์ให้ผลก้ำกึ่ง: ผู้ใหญ่ 34% คิดว่าการเชื่อทำให้ตัวเองเป็นเด็กดีขึ้น ส่วน 47% ไม่คิดเช่นนั้น

สิ่งที่งานวิจัยแสดงให้เห็นชัดเจนที่สุดคือเรื่องของวิธีการ ไม่ใช่หลักการ ในงานของมิลส์และโกลด์สไตน์ การที่พ่อแม่ส่งเสริมตำนานนี้อย่างหนักหน่วงสัมพันธ์กับอารมณ์ด้านลบที่มากขึ้นในตอนที่เด็กค้นพบความจริง ผู้ใหญ่ที่มีแต่ความทรงจำด้านลบได้รู้ความจริงช้ากว่า แบบกะทันหันกว่า และส่วนใหญ่รู้จากคนอื่น เราอธิบายวิธีรับมืออย่างละเอียดในคู่มือการบอกความจริงกับลูก

แล้วพ่อแม่รู้สึกอย่างไรเมื่อลูกเลิกเชื่อ?

นี่เป็นหนึ่งในผลการศึกษาที่สม่ำเสมอที่สุด และซึ้งใจที่สุดด้วย ในปี 1994 แอนเดอร์สันและเพรนทิสพบว่าเด็กบรรยายปฏิกิริยาของตนต่อการค้นพบความจริงไปในทางบวกเสียมากกว่า ขณะที่พ่อแม่บอกว่าตัวเอง “ค่อนข้างเศร้า” การจากไปของซานตาคลอสมักหนักใจผู้ใหญ่มากกว่าเด็ก

ความเศร้านี้ไม่ได้ขัดขวางการส่งต่อประเพณี ในแบบสำรวจของเอ็กซิเตอร์ พ่อแม่ 72% บอกว่ามีความสุขที่ได้เล่าเรื่องซานตาคลอสให้ลูกฟังและเล่นตามบทไปด้วย ในงานของมิลส์และโกลด์สไตน์ ผู้ใหญ่ระหว่าง 87% ถึง 95% อยากฉลองซานตาคลอสกับลูกของตัวเอง หรือทำอยู่แล้ว ส่วนพ่อแม่ที่ทีมของโรเซนเกรนสัมภาษณ์ในปี 2012 ก็เลิกเชื่อเรื่องซานตาคลอสเองเมื่ออายุเฉลี่ย 7.5 ปี

ในฝรั่งเศส ประเพณีนี้ถึงกับมีหน่วยงานของตัวเอง ตั้งแต่ปี 1962 ไปรษณีย์ฝรั่งเศส (La Poste) ตอบจดหมายที่ส่งถึงซานตาคลอส และผู้เขียนคำตอบมาตรฐานฉบับแรกคือฟร็องซวซ ดอลโต นักจิตวิเคราะห์ ปัจจุบันสำนักงานเลขาธิการซานตาคลอสที่ลีบูร์น ในจังหวัดฌีรงด์ ดูแลเด็กกว่าหนึ่งล้านคนในการเขียนจดหมายฉบับแรกทุกปี ไม่มีอะไรห้ามเด็กที่รู้ความจริงแล้วให้เขียนต่อไป หน้าจดหมายถึงซานตาคลอส ของเราก็ยินดีรับจดหมายจากเด็กโตเช่นกัน