วิธีบอกความจริงเรื่องซานตาคลอสกับลูก โดยไม่ดับความมหัศจรรย์

ควรบอกความจริงเรื่องซานตาคลอสกับลูกเมื่อไร

งานวิจัยไม่ได้กำหนดอายุที่แน่นอนไว้ ในการศึกษาช่วงหลัง อายุเฉลี่ยที่เด็กเลิกเชื่ออยู่ราว 8 ขวบ โดยแต่ละคนต่างกันมาก แคนดิซ มิลส์ นักจิตวิทยาแห่งมหาวิทยาลัยเท็กซัสที่ดัลลัส แนะนำให้พ่อแม่ “ตามจังหวะของลูก” เมื่อลูกเข้าใกล้วัยที่เริ่มสงสัย แทนที่จะกำหนดวันไว้ล่วงหน้า

พ่อแม่เองก็มีความเห็นแตกต่างกัน ในบรรดาพ่อแม่ 39 คนที่ทีมของคาร์ล โรเซนเกรน สอบถามในปี 2012 ร้อยละ 46 คิดว่าเด็กควรค้นพบความจริงด้วยตัวเอง ร้อยละ 39 คิดว่าพ่อแม่ควรเป็นคนบอก และร้อยละ 13 คิดว่าควรทำทั้งสองอย่างควบคู่กัน พ่อแม่สิบคนที่วางแผนอายุที่จะเลิกสานต่อตำนานนี้ไว้ ระบุอายุเฉลี่ย 7.3 ปี ในช่วงตั้งแต่ 5 ถึง 10 ปี

ตามงานวิจัยของมิลส์และโกลด์สตีนที่ตีพิมพ์ในวารสาร Developmental Psychology สิ่งสำคัญที่สุดคือหลีกเลี่ยงสถานการณ์สามแบบ ผู้ใหญ่ที่จดจำการค้นพบนี้ในแง่ลบเพียงอย่างเดียว ได้รู้ความจริงช้ากว่าคนอื่น อย่างกะทันหัน และจากคนอื่นแทนที่จะคิดออกเอง การเปิดเผยทีละขั้น ในวัยใกล้เคียงค่าเฉลี่ย ไม่ว่าจะมาจากคุณหรือจากการคิดของลูกเอง ตอบโจทย์ครบทุกข้อ

จะตอบอย่างไรเมื่อลูกถามว่า “ซานตาคลอสมีจริงไหม”

คำตอบแรกของคุณอาจเป็นคำถามก็ได้ นี่คือคำแนะนำที่นักวิจัยให้ตรงกันมากที่สุด คือถามลูกว่าเขาคิดอย่างไร หรือเล่าว่า “บางคน” เชื่ออย่างไร วิธีนี้ทำให้คุณรู้ว่าลูกต้องการความมั่นใจหรือต้องการความจริง และยังให้เวลาลูกได้สรุปเอง

ทางสองแพร่งนี้เกิดขึ้นจริงกับหลายครอบครัว ในการสำรวจของมหาวิทยาลัยเอ็กซิเตอร์ที่เผยแพร่ในปี 2018 พ่อแม่ร้อยละ 31 บอกว่าเคยยืนยันว่าซานตาคลอสมีจริงเมื่อลูกถามตรง ๆ และร้อยละ 40 ไม่ได้ทำเช่นนั้น มิลส์เสนอให้ถามตัวเองก่อนว่าเป้าหมายของคุณคืออะไร คุณอยากให้ลูกเชื่อให้นานที่สุดไม่ว่าจะต้องแลกด้วยอะไรหรือเปล่า

• “แล้วหนูคิดว่ายังไงล่ะ” เปิดโอกาสให้ลูกเล่าเหตุผลของตัวเอง
• “อะไรทำให้หนูอยากถามเรื่องนี้” ช่วยให้รู้ว่าลูกได้ยินอะไรมาจากโรงเรียนหรือไม่
• “บางคนคิดว่า… บางคนก็คิดว่า…” เปิดประตูไว้โดยไม่ผลักให้เปิด
• “หนูอยากรู้จริง ๆ ใช่ไหม” ให้ลูกเป็นคนตัดสินใจเรื่องจังหวะเวลา

ถ้าคำตอบคือ “ใช่ หนูอยากรู้” ให้บอกอย่างเรียบง่าย ไม่อ้อมค้อมและไม่ต้องอธิบายยืดยาว เด็กที่ถามคำถามเดิมตรง ๆ สองครั้งพร้อมมองหน้าคุณ มักเข้าใจแล้ว เขาเพียงอยากตรวจสอบว่าเชื่อใจให้คุณบอกความจริงได้

ควรพูดอะไรตามวัยของลูก

ประโยคต่อไปนี้ไม่ได้มาจากงานวิจัย เป็นตัวอย่างให้ปรับใช้ ซึ่งสร้างขึ้นจากหลักของงานวิจัย (ตามจังหวะของลูก หลีกเลี่ยงความกะทันหัน ชื่นชมการใช้เหตุผลของลูก) มิลส์เตือนว่าเด็กบางคนรู้สึกเจ็บกับความรู้สึกว่าถูกหลอกมากกว่าคนอื่น คุณรู้จักลูกของคุณดีกว่าใคร

ราว 6 หรือ 7 ขวบ ตอบโดยไม่ฟันธง

ในวัยนี้ เด็กหลายคนถามโดยไม่ได้ต้องการคำตอบเด็ดขาดจริง ๆ คุณอาจพูดว่า “เป็นคำถามที่ดีมากเลย แล้วหนูเชื่อว่ายังไงล่ะ” แล้วต่อด้วย “เพื่อนบางคนในห้องไม่เชื่อ บางคนก็เชื่อ ซานตาคลอสเป็นเรื่องเล่าที่หลายครอบครัวชอบเล่าต่อกัน” ถ้าลูกสบายใจแล้วหันไปสนใจเรื่องอื่น นั่นคือคำตอบที่ลูกให้คุณแล้ว

ราว 8 หรือ 9 ขวบ ชื่นชมนักสืบตัวน้อย

นี่คือวัยแห่งการคำนวณและการหาเบาะแส ให้ชื่นชมวิธีคิดของลูก “หนูสังเกตเห็นไหมว่าลายมือบนป้ายของขวัญเหมือนลายมือแม่ หนูช่างสังเกตเหมือนนักสืบตัวจริงเลยนะ” แล้วถ้าลูกยังถามต่อ “ใช่ พ่อแม่เป็นคนวางของขวัญเอง ซานตาคลอสคือจิตวิญญาณของคริสต์มาส และผู้ใหญ่ทำให้มันมีชีวิตขึ้นมาเพื่อเด็ก ๆ” ในงานวิจัยของมิลส์ เด็กบางคนบอกว่าภูมิใจที่คิดออกได้เอง มอบความภูมิใจนั้นให้ลูก

10 ขวบขึ้นไป คุยกันแบบเท่าเทียม

เด็กที่โตกว่าต้องการให้ผู้ใหญ่ยอมรับว่าเขารู้แล้ว และบางครั้งก็รู้มานานแล้ว คุณอาจพูดว่า “แม่ว่าหนูรู้มาสักพักแล้วนะ ขอบใจที่ช่วยเล่นด้วย หนูใจกว้างมาก” แล้วอธิบายด้วยว่าทำไมคุณถึงทำเช่นนั้น “เราอยากให้หนูได้สัมผัสความมหัศจรรย์แบบเดียวกับที่เราเคยได้รับตอนอายุเท่าหนู” ผู้ใหญ่ในงานวิจัยของมิลส์และโกลด์สตีนที่รู้ความจริงช้าและกะทันหัน มีความทรงจำแย่ที่สุด ความจริงใจเรื่องเหตุผลของคุณช่วยลดความเสี่ยงนี้

รักษาความมหัศจรรย์ไว้อย่างไร ชวนลูกเข้าทีมซานตาคลอส

หลายครอบครัวเปลี่ยนการเปิดเผยความจริงให้เป็นการเลื่อนขั้น ลูกไม่ได้รู้แค่ว่าซานตาคลอสไม่ได้ลงมาทางปล่องไฟ แต่ได้รู้ว่าต่อจากนี้เขาข้ามมาอยู่อีกฝั่ง ฝั่งของคนที่สร้างความมหัศจรรย์ ในปี 1952 โกลด เลวี-สโตรส นักชาติพันธุ์วิทยา เขียนไว้ในบทความ “ซานตาคลอสถูกประหาร” ว่าผู้ใหญ่ไม่ได้เชื่อเรื่องซานตาคลอส แต่สนับสนุนให้เด็กเชื่อ การได้เข้าร่วมกับผู้ใหญ่ในบทบาทนี้จึงมีลักษณะเหมือนพิธีผ่านวัย

แนวคิดนี้ฟังขึ้นด้วยเหตุผลง่าย ๆ คือคนส่วนใหญ่ยังรักธรรมเนียมนี้แม้รู้ความจริงแล้ว ในงานวิจัยของมิลส์และโกลด์สตีน ผู้ใหญ่ร้อยละ 87 ถึง 95 อยากฉลองซานตาคลอสกับลูกของตัวเอง หรือทำอยู่แล้ว ลูกของคุณไม่ได้สูญเสียคริสต์มาส เขาแค่เปลี่ยนตำแหน่ง

• เลือกของขวัญนิรนามด้วยกันให้ใครสักคนในครอบครัว หรือให้โครงการรับบริจาคของเล่น โดยไม่บอกเลยว่ามาจากลูก
• มอบภารกิจ “เอลฟ์” ให้ลูก เช่น ใส่ของในถุงเท้าคริสต์มาส ซ่อนของขวัญ หรือกัดแครอตที่วางไว้ให้กวางเรนเดียร์
• ช่วยลูกเขียนจดหมายตอบจากซานตาคลอสให้ลูกพี่ลูกน้องตัวเล็ก หรือพาน้องที่เล็กกว่าเข้าหน้าจดหมายถึงซานตาคลอสของเรา
• พาลูกไปดูเบื้องหลัง หน้าเอลฟ์และหน้าติดตามซานตาคลอสของเรากลายเป็นเครื่องมือที่ลูกใช้เพื่อคนอื่น

ทำอย่างไรกับน้องที่ยังเล็กกว่า

นี่มักเป็นความกังวลจริง ๆ ของพ่อแม่ คือกลัวว่าพี่จะเผลอบอกความลับกับน้อง ข้อมูลค่อนข้างชวนให้สบายใจเรื่องความสามารถในการเก็บความลับของเด็ก ในการสำรวจของเอ็กซิเตอร์ ผู้ตอบร้อยละ 65 เล่าว่ายังคงเล่นตามบทต่อไปทั้งที่รู้ความจริงแล้ว พี่ที่เงียบได้เพื่อตัวเองก็เงียบได้เพื่อคนอื่นเช่นกัน

วิธีที่ได้ผลที่สุดคือให้บทบาทที่ชัดเจนกับพี่ แทนที่จะห้ามเฉย ๆ “ตอนนี้หนูเป็นส่วนหนึ่งของทีมแล้ว และน้องก็พึ่งหนูอยู่นะ” ได้ผลดีกว่า “ห้ามพูดอะไรเด็ดขาด” เตรียมประโยคที่จะใช้ด้วยกันเผื่อน้องถาม “ไปถามพ่อกับแม่สิ” เป็นทางออกที่ซื่อตรงและไม่ทรยศใคร

ทำอย่างไรกับเอลฟ์บนชั้นวาง (Elf on the Shelf) เมื่อลูกรู้ความจริงแล้ว

เอลฟ์บนชั้นวางมาจากหนังสือภาพอเมริกันที่แคโรล เอเบอร์โซลด์ และแชนดา เบลล์ ลูกสาวของเธอ จัดพิมพ์เองในปี 2005 ชื่อ “The Elf on the Shelf” หลักการคือ เอลฟ์ที่ซานตาคลอสส่งมาจะคอยสังเกตเด็ก ๆ ตลอดช่วงก่อนคริสต์มาส บินกลับขั้วโลกเหนือทุกคืนเพื่อรายงาน และห้ามใครแตะตัว ไม่อย่างนั้นจะสูญเสียพลังวิเศษ พอถึงคืนก่อนวันคริสต์มาส เอลฟ์ก็จากไป

แนวคิดนี้มีผู้วิจารณ์ ในปี 2014 ลอรา ปินโต นักวิชาการ มองว่ามันทำให้เด็กเคยชินกับความคิดว่าการถูกเฝ้าดูเป็นเรื่องปกติ ขณะที่คนอื่น เช่น จูดิธ เทลเลอร์แมน นักจิตวิทยา มองว่าเป็นเพียงสิ่งเตือนใจให้ประพฤติตัวดี เมื่อลูกรู้ความจริงเรื่องซานตาคลอส คำถามก็ตามมาทันที ใครเป็นคนย้ายเอลฟ์ทุกคืน

• มอบเอลฟ์ให้พี่ ต่อจากนี้พี่จะเป็นคนย้ายเอลฟ์ทุกเย็นเพื่อน้อง เป็นภารกิจแรกในทีมซานตาคลอส
• เก็บไว้เป็นของตกแต่งของครอบครัว โดยไม่มีบทบาทผู้เฝ้าดู วางไว้ที่เดิมตลอดเดือนธันวาคม
• ให้เอลฟ์ได้ “เกษียณ” ด้วยจดหมายฉบับสุดท้ายจากเอลฟ์ที่ขอบคุณลูกและบอกว่าจะกลับขั้วโลกเหนือไปตลอดกาล

ถ้าเอลฟ์มีไว้เพื่อให้ลูกเป็นเด็กดีเป็นหลัก การเปิดเผยความจริงก็เป็นโอกาสให้เปลี่ยนวิธี คุยกับลูกโดยตรงว่าคุณคาดหวังอะไรจากเขา โดยไม่ต้องผ่านคนกลาง เครื่องตรวจจับเด็กดีของเรายังคงเป็นเกมที่เล่นด้วยกัน ไม่ใช่เครื่องมือควบคุม

แล้วถ้าลูกเสียใจหรือโกรธล่ะ

เตรียมใจรับความเป็นไปได้นี้โดยไม่ต้องกลัว เด็กราวหนึ่งในสามและผู้ใหญ่ราวครึ่งหนึ่งที่มิลส์และโกลด์สตีนสอบถาม จำได้ว่ามีอารมณ์ด้านลบอย่างน้อยหนึ่งอย่างตอนที่รู้ความจริง ในการสำรวจของเอ็กซิเตอร์ ผู้ตอบร้อยละ 15 รู้สึกว่าถูกพ่อแม่หักหลัง และร้อยละ 10 รู้สึกโกรธ

อารมณ์เหล่านี้ส่วนใหญ่ผ่านไปเร็ว ผู้เข้าร่วมงานวิจัยของมิลส์และโกลด์สตีนไม่ถึงหนึ่งในสามที่บรรยายว่าไม่สบายใจนานเกินสองสัปดาห์ และงานวิจัยไม่พบ “การสูญเสียความไว้ใจอย่างรุนแรง” ต่อพ่อแม่ ในปี 1994 เด็กชาวเท็กซัส 52 คนในงานวิจัยของแอนเดอร์สันและเพรนทิซ ยังบรรยายปฏิกิริยาที่ค่อนข้างเป็นบวกด้วยซ้ำ ขณะที่พ่อแม่ของพวกเขารู้สึกเศร้า เป็นไปได้ว่าคุณอาจรู้สึกกับช่วงเวลานี้หนักกว่าลูก

• รับฟังอารมณ์โดยไม่แก้ไข “หนูผิดหวัง แม่เข้าใจนะ ตอนแม่รู้ แม่ก็เสียใจเหมือนกัน”
• อธิบายเจตนา “เราไม่ได้อยากหลอกหนู เราอยากมอบสิ่งที่มีความสุขให้หนู”
• ให้ความมั่นใจเรื่องสิ่งที่จะเกิดต่อไป ของขวัญ ถุงเท้าคริสต์มาส มื้ออาหาร และธรรมเนียมต่าง ๆ ยังอยู่เหมือนเดิม
• ให้เวลา กลับมาคุยเรื่องนี้อีกครั้งในอีกวันสองวัน เมื่อลูกทำใจได้แล้ว