Божиќ во Обединетото Кралство: Фадер Крисмас, крекери, говорот на кралот и Боксинг деј

Фадер Крисмас или Санта: кој ги посетува британските деца?

Британските деца без разлика велат Father Christmas и Santa. Првиот е стар англиски лик, повеќе олицетворение на празникот отколку носител на подароци, кого Бен Џонсон го ставал да зборува на сцена уште во 1616 година. Вториот пристигнал од Америка со санката и ирвасите во 1860-тите, а двајцата се споиле во 1870-тите. Преминот од зелениот капут кон црвениот костим е раскажан во нашата статија за костимот на Дедо Мраз.

Долго време писмото не одело по пошта, туку во каминот. Се ставало над пламенот, а промаята го носела нагоре, кон Северниот пол. Една библиотекарка од Универзитетот во Оксфорд раскажува дека така правела секоја година како дете. Некои писма никогаш не стигнале до небото: во 1996 година работници нашле едно заглавено во оџакот на една спална соба, датирано на 8 декември 1911 година. Едно девојче, Мејбл, барало книга со приказни, албум за разгледници, кутија чоколади и ѕвечка за својата помала сестра.

Меѓу двете војни, во Оксфорд, децата на Џ. Р. Р. Толкин ги оставале своите писма покрај каминот. Дваесет години добивале илустрирани одговори потпишани од Фадер Крисмас и испратени од Северниот пол, подоцна објавени под наслов *The Father Christmas Letters*. Денес децата повеќе пишуваат на една добро позната поштенска адреса: Santa's Grotto, Reindeerland, XM4 5HQ. Можете да му пишете и од нашата страница за писма.

Вечерта на 24-ти му се остава закуска. Според анкета што HelloFresh ја објави во декември 2025 година, 53 % од домаќинствата што оставаат нешто избираат минс пај, околу 1,68 милиони домаќинства додаваат чашка алкохол, најчесто шери, а 36 % оставаат морков за Рудолф. Варијантите од другите земји се собрани во нашата статија за тоа што му се остава на Дедо Мраз.

Кој ги измислил божиќните крекери?

Крекерот е цевка од сјајна хартија, затворена на двата краја како бонбона. Двајца гости влечат секој од својата страна, цевката се кине со мало пукање, а оној што ќе ја задржи поголемата половина ја зема содржината: хартиена круна, шега и мал предмет. Се влече на почетокот на божиќниот ручек, а круната останува на главата сè до пудингот.

Неговиот претпоставен пронаоѓач е Том Смит (1823-1869), слаткар и колачар што во 1840-тите отвора продавница на Госвел Роуд, во Кларкенвел. Според Музејот Викторија и Алберт, во Париз ја открива бонбоната завиткана во хартија изврткана на двата краја и во неа става мала љубовна порака за да ги продава своите слатки и надвор од сезоната. Идејата за пукањето наводно му дошла од едно трупче што пукало во каминот. Оксфордскиот речник го бележи обичајот на влечење крекери уште во 1847 година, датум што традицијата го памети како година на пронаоѓањето.

Механизмот е усовршен во 1860-тите: две ленти хартија, едната премачкана со сребрен фулминат, а другата рапава, кои при триење пукаат. Волтер, синот на Том, ги додава шарените хартиени капи и бара мали подароци во Европа, Америка и Јапонија. Сместена на Финсбери Сквер, во Ситито, фирмата во 1890-тите вработува околу 2.000 луѓе, многу од нив жени, кои сè лепат и виткаат рачно.

Крекерите ги следеле сите моди: џезот, Тутанкамон, автомобилите, Чарли Чаплин, радиото. Марката сè уште прави луксузни крекери за кралското домаќинство, чиј изглед и содржина остануваат тајна. Најголемиот крекер некогаш направен бил долг 63,1 метар: повлечен е на 20 декември 2001 година во едно училиште во Чешам, во Бакингемшир.

Зошто Британците го слушаат кралот на 25 декември во 15 часот?

Божиќната порака на владетелот е родена од идеја на Би-Би-Си. Нејзиниот директор, Џон Рит, ја предлага првпат во 1922 година; кралот Џорџ V одбива. Десет години подоцна прифаќа. На Божиќ 1932 година тој зборува на радио од мала канцеларија во Сандрингам, својата резиденција во Норфок, за да ја отвори радиослужбата на Империјата, претходник на BBC World Service. Текстот му се припишува на Радјард Киплинг. Обраќањето трае две и пол минути и допира до околу 20 милиони слушатели.

Средбата не станала редовна веднаш: немало порака во 1936 ниту во 1938 година. Војната ја воспоставува, со говорот на Џорџ VI во 1939 година. Елизабета II ја држи својата прва порака во 1952 година, исто така од Сандрингам, десет месеци по смртта на својот татко. Во 1957 година пораката првпат се емитува на телевизија, во живо. Од 1960 година се снима однапред за да се испрати во земјите на Комонвелтот.

Од војната наваму само една година остана без порака: 1969, кога обраќањето го отстапи местото на повторното емитување на документарецот *Royal Family*. Во 2003 година снимањето првпат се одвива целосно надвор, во касарната Комбермир, во Виндзор. Кралот Чарлс III ја снима својата прва порака во декември 2022 година, три месеци по смртта на својата мајка, во капелата Свети Ѓорѓи во Виндзор. Таа станува најгледаното кралско божиќно обраќање некогаш измерено. Пораката се емитува секоја година во 15 часот по лондонско време, меѓу главното јадење и десертот во многу семејства.

Кој ги донел елката и божиќната честитка во Англија?

Елката често му се припишува на принцот Алберт, германскиот сопруг на кралицата Викторија. Тој најмногу ја популаризирал. Според English Heritage, првата позната елка во Англија е онаа на кралицата Шарлота, германската сопруга на Џорџ III, поставена во Квинс Лоџ, во Виндзор, во декември 1800 година. Алберт донесува неколку смреки од Кобург во декември 1840 година. Но сè менува една гравура: во 1848 година *Illustrated London News* го прикажува кралското семејство околу дрво полно со украси. Во 1853 година се појавуваат првите реклами за украси за елка, а околу 1860 година дрвото е многу раширено во средната класа.

Честитката е родена во истата деценија, во Лондон. Во 1843 година Хенри Кол, идниот прв директор на Музејот Викторија и Алберт, го моли својот пријател, сликарот Џон Калкот Хорсли, да нацрта честитка. Неговиот дневник бележи дека цртежот го добил на 17 декември. Отпечатени се илјада примероци, продавани по еден шилинг парчето, висока цена за тоа време, а потфатот се смета за комерцијален неуспех. Еден од тие први примероци е продаден на аукција за 22.000 фунти во 2013 година.

Најпознатата елка во земјата доаѓа од Норвешка. Од 1947 година Норвешка секоја година им подарува на Лондончаните смрека како благодарност до Обединетото Кралство за поддршката во Втората светска војна. Дрвото, старо од 50 до 60 години и високо повеќе од 20 метри, се избира во шумите околу Осло, каде што шумарите го викаат „кралицата на шумата“. Го преминува Северното Море со брод, се исправа на Трафалгар Сквер со вертикални светилки на норвешки начин, а хорови пеат покрај него цел декември. Се расклопува непосредно пред дванаесеттата ноќ, а потоа се меле во мулч.

Минс пај и божиќен пудинг: што јадат Британците за Божиќ?

Минс пај е мала затворена питичка полнета со *mincemeat*: суво грозје, захаросани кори, јаболка, зачини и маснотија. Зборот значи „мелено месо“, и токму тоа содржела. Една готвачка книга од 1390 година, *The Forme of Cury*, дава рецепт за „tartes of flesshe“ со мелено свинско, смокви, суво грозје и зачини. Во 1615 година Џервас Маркам објавува „minc't pies“ со овчо месо и бубрежна маст, печени во дебела кора наречена *coffyn*. Месото постепено исчезнало, а зачините останале.

Една упорна легенда тврди дека Оливер Кромвел ги забранил минс пај. Всушност, уредбата од 1647 година ги укинува верските празници, вклучително и Божиќ, но не забранува ниту една храна; историчарката на кујната Сем Билтон зборува за мит. Друг обичај советува да се јаде по една секој ден од дванаесетте божиќни дена, при што секоја питичка ветува еден среќен месец во годината што доаѓа. Британците изеле околу 175 милиони во 2025 година.

Божиќниот пудинг потекнува од *plum pottage*, каша од месо и суво овошје што станала слатка во XVIII век. Варениот колач од брашно, суво овошје, маснотија, шеќер и зачини, украсен со зеленика, јасно се појавува во 1830-тите. Чарлс Дикенс го пали со коњак во *A Christmas Carol* во 1843 година, а Елајза Актон прва, во 1845 година, го нарекува „Christmas pudding“ во готвачка книга. Дека содржи тринаесет состојки, за Христос и неговите дванаесет апостоли, е легенда што ништо не ја потврдува.

Се подготвува со недели однапред, на *Stir-up Sunday*, петтата недела пред Божиќ. Името доаѓа од молитвата за тој ден во англиканскиот молитвеник, која почнува со „Stir up“, „разбуди“; викторијанската епоха го направила ден кога целото семејство ја меша смесата. Во неа се ставала мала сребрена паричка, трипенс или сикспенс, која му ветувала богатство на оној што ќе ја најде. За верзија што може да се прави со деца, погледнете ги нашите рецепти.

Зошто 26 декември се вика Боксинг деј?

Боксинг деј нема никаква врска со боксот. Името доаѓа од *Christmas box*, кутија или празничен подарок забележан уште во XVII век: првиот работен ден по Божиќ трговците и вработените минувале кај своите муштерии за да добијат бакшиш како благодарност за годината. Семјуел Пепис пишува за тоа во својот дневник на 19 декември 1663 година. Во големите домови, слугите, кои служеле на 25-ти, следниот ден добивале кутија со подароци или остатоци и слободен ден за да го посетат своето семејство.

Друго објаснување води до кутијата за милостина во црквите, која понекогаш се отворала и делела на 26-ти, на денот на свети Стефан. Во Ирска, впрочем, повеќе се вели St Stephen's Day. Законот за банкарски празници од 1871 година го прави 26 декември неработен ден во Обединетото Кралство, освен во Шкотска. Денес тоа е ден на фудбалот, со целосна програма натпревари што по традиција се играат против соседите за да се намалат патувањата, и на попустите: во 2009 година до 12 милиони Британци пазарувале тој ден.

А Шкотска?

Шкотска долго го држела Божиќ на растојание. Во 1640 година шкотскиот парламент го прогласува за незаконско славењето на Јул. Забраната е укината во 1712 година, но Презвитеријанската црква продолжува да не го одобрува празникот, и Божиќ таму станува неработен ден дури во 1958 година. Затоа Шкотите своите веселби ги префрлиле на Стара година и на двата дена потоа, што ја објаснува важноста на Хогманај, нивната Нова година.

1. 1640Парламентот на Шкотска го забранува славењето на Јул.
2. 1843Хенри Кол ја печати првата божиќна честитка.
3. 1847Прво познато спомнување на крекери што се влечат на маса.
4. 1848Illustrated London News ја објавува елката на кралското семејство.
5. 1871Боксинг деј станува неработен ден.
6. 1932Џорџ V ја држи првата кралска божиќна порака.
7. 1947Прва елка подарена од Норвешка на Трафалгар Сквер.
8. 1958Божиќ станува неработен ден во Шкотска.