Elf on the Shelf: ο οδηγός των γονιών για το ξωτικό που αλλάζει θέση κάθε νύχτα

Από πού έρχεται το ξωτικό Elf on the Shelf;

Όλα ξεκινούν από ένα οικογενειακό παιχνίδι. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Carol Aebersold ζωντάνευε ένα ξωτικό του Άγιου Βασίλη για τις δίδυμες κόρες της, την Chanda Bell και την Christa Pitts, όταν ήταν μικρές. Ως ενήλικες, οι κόρες πρότειναν να γίνει βιβλίο. Γραμμένο το 2004 μαζί με την Chanda Bell και εικονογραφημένο από την Coë Steinwart, το «The Elf on the Shelf: A Christmas Tradition» κυκλοφορεί το 2005, σε κουτί μαζί με μια φιγούρα ξωτικού.

Το βιβλίο εκδίδεται με ίδια έξοδα. Η Christa Pitts αναλαμβάνει τις πωλήσεις, και οι τρεις γυναίκες περνούν τα επόμενα χρόνια από υπογραφές βιβλίων σε εμπορικές εκθέσεις. Η μεγάλη ώθηση έρχεται το 2007: κυκλοφορεί μια φωτογραφία της ηθοποιού Jennifer Garner με το κουτί στα χέρια, και η εκπομπή «Today» αφιερώνει ένα ρεπορτάζ στο ξωτικό. Οι πωλήσεις απογειώνονται.

1. 2005Κυκλοφορεί με ίδια έξοδα το βιβλίο της Carol Aebersold και της Chanda Bell, μαζί με μια φιγούρα.
2. 2007Μια φωτογραφία της Jennifer Garner με το κουτί φέρνει ρεπορτάζ στην εκπομπή «Today».
3. 2011Το κανάλι CBS προβάλλει στις 26 Νοεμβρίου ένα κινούμενο σχέδιο 30 λεπτών, το «An Elf’s Story».
4. 2012Το ξωτικό γίνεται γιγάντιο μπαλόνι στην παρέλαση της Ημέρας των Ευχαριστιών της Macy’s, στη Νέα Υόρκη, δίπλα στη Hello Kitty και στον Μπαμπά Στρουμφ.
5. 2013Το βιβλίο φτάνει στην πρώτη θέση της λίστας ευπώλητων της USA Today.

Η εταιρεία που διαχειρίζεται το σήμα, η Lumistella Company, έχει έδρα την Ατλάντα και τη διευθύνουν οι δύο αδελφές. Δεν δημοσιεύει οικονομικά στοιχεία. Η Christa Pitts έχει δηλώσει ότι η εταιρεία έχει δώσει για «υιοθεσία» πάνω από 22,9 εκατομμύρια ξωτικά, ζωάκια και συντρόφους από την αρχή. Στη Γαλλία, η φιγούρα διαδόθηκε κυρίως σε ελεύθερη μορφή, χωρίς βιβλίο ή επίσημο κουτί, με ένα ξωτικό αγορασμένο από οπουδήποτε.

Ποιοι είναι οι κανόνες του ξωτικού του ραφιού;

Το βιβλίο ορίζει λίγους κανόνες, που το σήμα τους ονομάζει κανόνες του «Scout Elf», του ξωτικού ανιχνευτή. Χωρούν σε μια καρτέλα και αποτελούν την καρδιά του παιχνιδιού. Τα υπόλοιπα τα επινοείτε εσείς.

• Ο Άγιος Βασίλης στέλνει το ξωτικό στην οικογένεια για να παρακολουθεί τα παιδιά στη διάρκεια των γιορτών.
• Το ξωτικό παίρνει τη χριστουγεννιάτικη μαγεία του τη στιγμή που η οικογένεια του δίνει όνομα. Η τελευταία σελίδα του βιβλίου είναι για να γράψετε αυτό το όνομα και την ημερομηνία της «υιοθεσίας».
• Κάθε νύχτα πετά στον Βόρειο Πόλο για να δώσει αναφορά στον Άγιο Βασίλη και επιστρέφει πριν ξυπνήσουν τα παιδιά, συχνά σε καινούργιο σημείο.
• Τα παιδιά δεν πρέπει να το αγγίζουν, αλλιώς κινδυνεύει να χάσει τη μαγεία του. Μπορούν όμως να του μιλούν και να του λένε τις ευχές τους.
• Την παραμονή των Χριστουγέννων η αποστολή του τελειώνει: επιστρέφει στον Βόρειο Πόλο ως την επόμενη χρονιά.

Για την άφιξη, ο επίσημος ιστότοπος μιλά για μια «Scout Elf Return Week», μια εβδομάδα επιστροφής που πέφτει στο τέλος Νοεμβρίου και φτάνει ως τις αρχές Δεκεμβρίου. Διευκρινίζει ότι κάποια ξωτικά φτάνουν τέλη Νοεμβρίου και άλλα περιμένουν τη δεύτερη εβδομάδα του Δεκεμβρίου. Τίποτα λοιπόν δεν σας υποχρεώνει να το βγάλετε την πρώτη μέρα: πολλές οικογένειες το φέρνουν την 1η Δεκεμβρίου, μαζί με το ημερολόγιο Αδβέντ.

Ποιες εύκολες ιδέες υπάρχουν για να μετακινείτε το ξωτικό κάθε βράδυ;

Το ξωτικό έχει μπροστά του είκοσι τέσσερις νύχτες, και συχνά η κούραση των γονιών, όχι η έλλειψη ιδεών, είναι αυτή που το καρφώνει στη θέση του. Από το 2024, το ίδιο το σήμα πουλά πακέτα με ιδέες για 24 μέρες, ένδειξη ότι η πίεση είναι γνωστή. Οι προτάσεις παρακάτω θέλουν λιγότερο από δύο λεπτά και τίποτα άλλο από όσα έχετε στο σπίτι.

Εμφανίσεις σε δύο λεπτά

• Καθισμένο μέσα στο μπολ με τα δημητριακά του πρωινού, με ένα κουτάλι στο χέρι.
• Κρεμασμένο ανάποδα από ένα κλαδί του δέντρου, σαν να αποκοιμήθηκε ενώ σκαρφάλωνε.
• Κρυμμένο στο ψυγείο, καλά τυλιγμένο, «γιατί ζεσταινόταν πολύ δίπλα στο καλοριφέρ».
• Να διαβάζει ένα βιβλίο από τη βιβλιοθήκη των παιδιών, με έναν φακό δίπλα του.
• Ανάμεσα στα λούτρινα, σαν μαέστρος ορχήστρας ή δάσκαλος.

Τα βράδια που έχετε λίγο περισσότερο χρόνο

• Ένα γραμματάκι, γραμμένο με πολύ μικρά γράμματα, που λέει ένα νέο από τον Βόρειο Πόλο και στέλνει το παιδί στα ξωτικά του χωριού.
• Ένα μονοπάτι από πατημασιές με αλεύρι στον πάγκο της κουζίνας, που οδηγεί ως το βάζο με τα μπισκότα.
• Το ξωτικό φέρνει το χαρτί και τον φάκελο για να γράψει το παιδί το γράμμα του στον Άγιο Βασίλη.
• Μια αποστολή καλοσύνης: μια ζωγραφιά για δώρο στη γειτόνισσα, ένα κουτί με παιχνίδια για να χαριστούν.

Κρατήστε τα πιο περίτεχνα βράδια για τα Σαββατοκύριακα, και μη συγκρίνεστε με τα σκηνικά των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Με τα χρόνια, αυτά τα εντυπωσιακά σκηνικά έγιναν μέρος της παράδοσης για κάποιες οικογένειες, όμως το παιδί σας δεν θα δει ποτέ τις φωτογραφίες των άλλων. Θα δει μόνο ότι το ξωτικό κουνήθηκε.

Τι κάνετε αν το παιδί αγγίξει το ξωτικό ή αν αυτό δεν κουνήθηκε;

Και τα δύο ατυχήματα συμβαίνουν σχεδόν σε κάθε σπίτι, και το πρώτο συχνά φέρνει δάκρυα. Ένα παιδί 4 ή 5 ετών που πήρε το ξωτικό αγκαλιά μπορεί να πιστέψει ειλικρινά ότι το «χάλασε». Ο επίσημος ιστότοπος προτείνει τρεις λύσεις, ανάλογα με την ηλικία και τη διάθεση.

• Να γράψει ένα μικρό σημείωμα συγγνώμης στο ξωτικό ή στον Άγιο Βασίλη: σύμφωνα με το σήμα, είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος.
• Να πασπαλίσει λίγη κανέλα δίπλα στο ξωτικό, όχι πάνω του. Το σήμα την παρομοιάζει με βιταμίνες που το βοηθούν να γυρίσει στον Βόρειο Πόλο για έλεγχο στους «γιατρούς των ξωτικών».
• Να τραγουδήσει η οικογένεια ένα χριστουγεννιάτικο τραγούδι, γιατί τα ξωτικά λατρεύουν τη μουσική και το κέφι τούς δίνει πίσω τη μαγεία τους.

Το επόμενο πρωί, το ξωτικό εμφανίζεται αλλού, σε φόρμα. Μπορείτε να προσθέσετε κι ένα σημείωμα γραμμένο από το ίδιο: «Ευχαριστώ για την κανέλα, είμαι σαν καινούργιο». Το μήνυμα που θέλετε να περάσει είναι απλό: ένα ατύχημα διορθώνεται, και κανείς δεν τιμωρείται.

Κι όταν το ξωτικό ξέχασε να κουνηθεί;

Ο επίσημος ιστότοπος δίνει ο ίδιος δικαιολογίες για τα ξωτικά που αργούν: μια χιονοθύελλα που τα καθήλωσε, μια τουριστική στάση στο ταξίδι, μια προπόνηση πτήσης που κράτησε παραπάνω, ή γράμματα για τον Άγιο Βασίλη που έπρεπε να ταξινομηθούν πριν φύγουν. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε αυτές τις ιδέες το πρωί που το ξωτικό δεν κουνήθηκε: «Είχε χιονοθύελλα στον δρόμο για τον Βόρειο Πόλο, γύρισε πολύ αργά για να αλλάξει θέση».

Είναι το ξωτικό του ραφιού καλή ιδέα για τα παιδιά;

Η πιο γνωστή κριτική έρχεται από τον Καναδά. Τον Δεκέμβριο του 2014, η Laura Pinto, καθηγήτρια στη σχολή επιστημών της αγωγής του Πανεπιστημίου του Οντάριο (UOIT, σήμερα Ontario Tech), και η Selena Nemorin, από το πανεπιστήμιο Monash στην Αυστραλία, δημοσιεύουν με το Καναδικό Κέντρο Εναλλακτικών Πολιτικών ένα κείμενο με τίτλο «Who’s the Boss?». Η θέση τους: το ξωτικό συνηθίζει τα παιδιά στην ιδέα ότι τα παρακολουθούν διαρκώς.

Το επιχείρημά τους στηρίζεται στον κανόνα «μην το αγγίζεις». Με μια συνηθισμένη κούκλα, το παιδί καθοδηγεί το παιχνίδι. Με το ξωτικό, πρέπει να δεχτεί ότι μια κούκλα το επιτηρεί και δίνει αναφορά, χωρίς να μπορεί να κάνει τίποτα γι’ αυτό. Οι συγγραφείς βλέπουν εδώ μια προετοιμασία ώστε το παιδί να αποδέχεται χωρίς κριτική σκέψη, ή και να επιζητά, το εξωτερικό βλέμμα στις πράξεις του. Το περιοδικό The Atlantic ανέφερε τότε ότι κάποια παιδιά χτυπούσαν το κουδούνι του ίδιου τους του σπιτιού για να ειδοποιήσουν το ξωτικό ότι γύρισαν.

Άλλες φωνές απαντούν ότι δεν πρέπει να δούμε σε αυτό κάτι παραπάνω από παιχνίδι. Η Judith Tellerman, ψυχολόγος στο University of Illinois College of Medicine, συνοψίζει την άλλη πλευρά: «Το ξωτικό είναι μια οπτική υπενθύμιση να φέρεσαι φρόνιμα». Καμία δημοσιευμένη μελέτη δεν μετρά ως σήμερα κάποια επίδραση του ξωτικού στη συμπεριφορά των παιδιών, ούτε προς τη μία κατεύθυνση ούτε προς την άλλη. Η διαμάχη παραμένει διαμάχη ιδεών.

Οι επικρίσεις αφορούν και τους γονείς. Η δημοσιογράφος Kate Tuttle, στο The Atlantic, χαρακτήρισε το ξωτικό «εμπορικό οδοστρωτήρα μεταμφιεσμένο σε παράδοση», και ο κριτικός Hank Stuever, της Washington Post, απλή «κάμερα παρακολούθησης για νταντάδες». Στην πράξη, ο τρόπος που το χρησιμοποιείτε μετρά περισσότερο από το ίδιο το αντικείμενο.

• Ένα ξωτικό που κάνει φάρσες και αφήνει αστεία σημειώματα μοιάζει με κοινό παιχνίδι φαντασίας.
• Ένα ξωτικό που χρησιμοποιείται ως απειλή («θα το πω στο ξωτικό») μοιάζει περισσότερο με το εργαλείο ελέγχου που περιγράφουν η Pinto και η Nemorin.
• Ένα ξωτικό που ενθαρρύνει πράξεις καλοσύνης μεταφέρει την προσοχή από την επιτήρηση στους άλλους.

Ποιες είναι οι εναλλακτικές στο ξωτικό του ραφιού;

Αρκετές οικογένειες κράτησαν την ιδέα μιας φιγούρας που αλλάζει θέση κάθε πρωί, δίνοντάς της όμως άλλον ρόλο. Κάποιες εκδοχές είναι εμπορικές, άλλες εντελώς ελεύθερες.

Το σκανταλιάρικο ξωτικό, η εκδοχή της Γαλλίας και του Κεμπέκ

Στη Γαλλία, η πιο διαδεδομένη συνήθεια δεν είναι το Elf on the Shelf του σήματος αλλά το «lutin farceur», το σκανταλιάρικο ξωτικό. Σύμφωνα με το γαλλικό επιστημονικό περιοδικό Futura, που κατέγραψε την ιστορία του τον Δεκέμβριο του 2024, συνδυάζει τρεις ιστορίες: το αμερικανικό βιβλίο του 2005, έναν παππού από το Κεμπέκ, τον κύριο Tremblay, που ζωγράφιζε πατημασιές στο χιόνι για τα εγγόνια του και επινοούσε μαζί τους παγίδες για να πιάσουν το ξωτικό, και τους ισλανδικούς Jólasveinar. Το σκανταλιάρικο ξωτικό κοιμάται τη μέρα, κάνει σκανταλιές τη νύχτα και δεν παρακολουθεί κανέναν.

Τα Kindness Elves, τα ξωτικά της καλοσύνης

Η μπλόγκερ Anna Ranson, δημιουργός του ιστότοπου The Imagination Tree, περιέγραψε τον Νοέμβριο του 2013 τα «Kindness Elves» της, που τα είχε σκεφτεί δύο ή τρία χρόνια νωρίτερα. Φτάνουν στις αρχές Δεκεμβρίου σε ένα σπιτάκι με ένα γράμμα συστάσεων. Κάθε πρωί προτείνουν μια καλή πράξη, τοποθετημένα δίπλα στο αντικείμενο που χρειάζεται: ένα μπολ για να ψηθούν μπισκότα για τους γείτονες, ένα κουτί για να δοθούν παιχνίδια σε ένα παιδικό νοσοκομείο. Ενθαρρύνουν αντί να επιτηρούν, και καμιά φορά αφήνουν ένα σημείωμα για να επαινέσουν μια καλοσύνη.

Mensch on a Bench, για το Χανουκά

Όταν ο γιος του ο Jacob του ζήτησε ένα Elf on the Shelf, ο Neal Hoffman του απάντησε ότι θα έπαιρνε μάλλον έναν «mensch on a bench». Στα γίντις, mensch είναι ένας έντιμος άνθρωπος. Χρηματοδότησε το εγχείρημα μέσω Kickstarter, και τα πρώτα 1.000 λούτρινα, που πουλήθηκαν για το Χανουκά του 2013, εξαντλήθηκαν σε δέκα μέρες. Ένας από τους κανόνες του: ένα βράδυ της γιορτής, δίνεις ένα δώρο σε κάποιον που το έχει ανάγκη αντί να πάρεις.

Μπορείτε επίσης να κάνετε χωρίς φιγούρα. Ένα ημερολόγιο Αδβέντ με ένα κουτάκι για κάθε μέρα, μια δραστηριότητα που κληρώνεται από ένα βάζο ή ένα γράμμα από τον Βόρειο Πόλο κάθε Σάββατο προσφέρουν την ίδια χαρά της πρωινής έκπληξης. Για να γνωρίσετε τους επισκέπτες του Δεκεμβρίου σε άλλες χώρες, ανάμεσά τους τα δεκατρία χριστουγεννιάτικα αγόρια της Ισλανδίας, διαβάστε το άρθρο μας για όσους φέρνουν δώρα σε όλο τον κόσμο.