Πώς να πείτε στο παιδί σας την αλήθεια για τον Άγιο Βασίλη χωρίς να σβήσει η μαγεία

Πότε πρέπει να πείτε στο παιδί σας την αλήθεια για τον Άγιο Βασίλη;

Η έρευνα δεν ορίζει συγκεκριμένη ηλικία. Στις πρόσφατες μελέτες, η μέση ηλικία στην οποία τελειώνει η πίστη κυμαίνεται γύρω στα 8 χρόνια, με μεγάλες αποκλίσεις. Η Candice Mills, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Ντάλας, συμβουλεύει τους γονείς να «ακολουθούν το παιδί» όταν πλησιάζει την ηλικία όπου εμφανίζεται ο σκεπτικισμός, αντί να ορίζουν μια ημερομηνία από πριν.

Και οι ίδιοι οι γονείς έχουν διαφορετικές απόψεις. Από τους 39 γονείς που ρώτησε το 2012 η ομάδα του Karl Rosengren, το 46 % πίστευε ότι το παιδί πρέπει να ανακαλύψει μόνο του την αλήθεια, το 39 % ότι πρέπει να του την πουν οι γονείς και το 13 % ότι πρέπει να γίνουν και τα δύο μαζί. Οι δέκα γονείς που είχαν προγραμματίσει μια ηλικία για να σταματήσουν να συντηρούν τον μύθο ανέφεραν κατά μέσο όρο τα 7,3 χρόνια, με εύρος από 5 έως 10 χρόνια.

Αυτό που μετράει περισσότερο, σύμφωνα με τη μελέτη των Mills και Goldstein στο Developmental Psychology, είναι να αποφύγετε τρεις συνθήκες. Οι ενήλικες που θυμούνταν την ανακάλυψη μόνο αρνητικά είχαν μάθει την αλήθεια αργότερα από τους άλλους, απότομα, και από κάποιον τρίτο αντί να τη βρουν μόνοι τους. Μια σταδιακή αποκάλυψη, σε ηλικία κοντά στον μέσο όρο, που έρχεται από εσάς ή από τη δική του σκέψη, τα έχει όλα σωστά.

Τι να απαντήσετε όταν το παιδί ρωτά: «Υπάρχει ο Άγιος Βασίλης;»

Η πρώτη σας απάντηση μπορεί να είναι μια ερώτηση. Είναι η πιο σταθερή συμβουλή των ερευνητών: ρωτήστε το παιδί τι πιστεύει το ίδιο ή αναφέρετε τι πιστεύουν «κάποιοι άνθρωποι». Έτσι καταλαβαίνετε αν ψάχνει καθησύχαση ή αν θέλει την αλήθεια, και του δίνετε χρόνο να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα.

Το δίλημμα είναι πραγματικό για πολλές οικογένειες. Στην έρευνα του Πανεπιστημίου του Έξετερ που δημοσιεύθηκε το 2018, το 31 % των γονιών είπε ότι είχε αρνηθεί πως ο Άγιος Βασίλης δεν υπάρχει όταν το παιδί τούς ρώτησε ευθέως, ενώ το 40 % δεν το είχε κάνει. Η Mills προτείνει να αναρωτηθείτε πρώτα ποιος είναι ο στόχος σας: θέλετε να πιστεύει όσο περισσότερο γίνεται, με κάθε κόστος;

• «Εσύ τι λες;» αφήνει το παιδί να εξηγήσει πώς το σκέφτεται.
• «Τι σε έκανε να το ρωτήσεις;» δείχνει αν άκουσε κάτι στο σχολείο.
• «Κάποιοι πιστεύουν ότι… άλλοι πιστεύουν ότι…» ανοίγει την πόρτα χωρίς να τη σπρώχνει.
• «Θέλεις στ’ αλήθεια να μάθεις;» δίνει στο παιδί τον τελευταίο λόγο για τη στιγμή.

Αν η απάντηση είναι «ναι, θέλω να μάθω», πείτε το απλά, χωρίς περιστροφές και χωρίς μεγάλο λόγο. Ένα παιδί που κάνει δύο φορές την ίδια ευθεία ερώτηση κοιτώντας σας στα μάτια συχνά έχει ήδη καταλάβει. Κυρίως θέλει να βεβαιωθεί ότι μπορεί να βασιστεί πάνω σας για την αλήθεια.

Τι να πείτε ανάλογα με την ηλικία του παιδιού σας

Οι φράσεις που ακολουθούν δεν προέρχονται από κάποια μελέτη: είναι παραδείγματα για να τα προσαρμόσετε, χτισμένα πάνω στα σημεία αναφοράς της έρευνας (ακολουθήστε το παιδί, αποφύγετε την απότομη αποκάλυψη, αναγνωρίστε τη σκέψη του). Η Mills υπενθυμίζει ότι κάποια παιδιά παίρνουν πιο βαριά το αίσθημα ότι τα ξεγέλασαν. Εσείς γνωρίζετε το δικό σας καλύτερα από οποιονδήποτε.

Γύρω στα 6 ή 7: απαντήστε χωρίς να κλείσετε το θέμα

Σε αυτή την ηλικία, πολλά παιδιά κάνουν την ερώτηση χωρίς να θέλουν πραγματικά μια οριστική απάντηση. Μπορείτε να πείτε: «Πολύ καλή ερώτηση. Εσύ τι πιστεύεις;» Και μετά: «Κάποια παιδιά στην τάξη σου δεν το πιστεύουν, άλλα το πιστεύουν. Ο Άγιος Βασίλης είναι μια ιστορία που πολλές οικογένειες αγαπούν να λένε.» Αν το παιδί σας φύγει ήσυχο και πιάσει κάτι άλλο, σας έδωσε την απάντησή του.

Γύρω στα 8 ή 9: επαινέστε τον ντετέκτιβ

Είναι η ηλικία των υπολογισμών και των στοιχείων. Αναγνωρίστε την προσπάθεια: «Πρόσεξες ότι τα γράμματα στην καρτελίτσα μοιάζουν με τα δικά μου; Έχεις μυαλό αληθινού ντετέκτιβ.» Και μετά, αν επιμείνει: «Ναι, οι γονείς βάζουν τα δώρα. Ο Άγιος Βασίλης είναι το πνεύμα των Χριστουγέννων, και οι μεγάλοι το κρατούν ζωντανό για τους μικρούς.» Στη μελέτη της Mills, κάποια παιδιά έλεγαν ότι ήταν περήφανα που το βρήκαν μόνα τους. Χαρίστε του αυτή την περηφάνια.

Από 10 και πάνω: μιλήστε σαν ίσος προς ίσο

Ένα μεγαλύτερο παιδί χρειάζεται να αναγνωρίσετε ότι ξέρει, και μερικές φορές εδώ και καιρό. Μπορείτε να πείτε: «Νομίζω ότι το έχεις καταλάβει εδώ και λίγο καιρό. Σ’ ευχαριστώ που έπαιξες το παιχνίδι, ήταν γενναιόδωρο από μέρους σου.» Εξηγήστε επίσης γιατί το κάνατε: «Θέλαμε να ζήσεις την ίδια μαγεία που ζήσαμε κι εμείς στην ηλικία σου.» Οι ενήλικες που ρώτησαν οι Mills και Goldstein και είχαν μάθει αργά και απότομα κρατούσαν τη χειρότερη ανάμνηση: η ειλικρίνεια για τους λόγους σας εξουδετερώνει αυτόν τον κίνδυνο.

Πώς να κρατήσετε τη μαγεία: βάλτε το παιδί στην ομάδα του Άγιου Βασίλη

Πολλές οικογένειες μετατρέπουν την αποκάλυψη σε προαγωγή. Το παιδί δεν μαθαίνει μόνο ότι ο Άγιος Βασίλης δεν κατεβαίνει από την καμινάδα: μαθαίνει ότι από τώρα περνά στην άλλη πλευρά, σε όσους φτιάχνουν τη μαγεία. Το 1952, στο δοκίμιό του «Le Père Noël supplicié» («Ο βασανισμένος Άγιος Βασίλης»), ο εθνολόγος Claude Lévi-Strauss παρατηρούσε ήδη ότι οι ενήλικες δεν πιστεύουν στον Άγιο Βασίλη αλλά ενθαρρύνουν τα παιδιά να πιστεύουν. Το να μπει κανείς δίπλα στους ενήλικες σε αυτόν τον ρόλο μοιάζει με ένα πέρασμα.

Η ιδέα στέκει για έναν απλό λόγο: οι περισσότεροι άνθρωποι κρατούν την παράδοση μόλις μάθουν. Στη μελέτη των Mills και Goldstein, από 87 % έως 95 % των ενηλίκων ήθελαν να γιορτάζουν τον Άγιο Βασίλη με τα δικά τους παιδιά ή το έκαναν ήδη. Το παιδί σας δεν χάνει τα Χριστούγεννα, απλώς αλλάζει θέση μέσα σε αυτά.

• Διαλέξτε μαζί του ένα ανώνυμο δώρο για κάποιον από την οικογένεια ή για μια συλλογή παιχνιδιών, χωρίς να πείτε ποτέ ότι είναι από εκείνο.
• Αναθέστε του μια αποστολή «ξωτικού»: να γεμίσει τις κάλτσες, να κρύψει τα δώρα, να δαγκώσει το καρότο που αφήσατε για τους ταράνδους.
• Βοηθήστε το να γράψει μια απάντηση του Άγιου Βασίλη για ένα μικρό ξαδερφάκι ή να συνοδεύσει ένα μικρότερο παιδί στη σελίδα μας γράμμα στον Άγιο Βασίλη.
• Δείξτε του τα παρασκήνια: οι σελίδες μας για τα ξωτικά και για το Santa Tracker γίνονται εργαλεία που χρησιμοποιεί για τους άλλους.

Τι κάνουμε με τα μικρότερα αδέλφια;

Αυτή είναι συχνά η πραγματική ανησυχία των γονιών: μήπως το μεγάλο τα πει όλα στο μικρό. Τα δεδομένα είναι μάλλον καθησυχαστικά για την ικανότητα των παιδιών να κρατούν ένα μυστικό. Στην έρευνα του Έξετερ, το 65 % των συμμετεχόντων λέει ότι συνέχισε να παίζει το παιχνίδι ενώ ήξερε ήδη την αλήθεια. Ένα μεγαλύτερο αδέλφι που ξέρει να σωπαίνει για τον εαυτό του μπορεί να το κάνει και για κάποιον άλλον.

Το πιο αποτελεσματικό είναι να δώσετε στο μεγάλο έναν ξεκάθαρο ρόλο αντί για μια απλή απαγόρευση. Το «Είσαι πια μέλος της ομάδας και ο μικρός σου αδελφός βασίζεται σε σένα» πιάνει καλύτερα από το «Μην πεις τίποτα, ε;». Ετοιμάστε μαζί του τι θα λέει αν το μικρό τον ρωτήσει: το «Ρώτα τη μαμά και τον μπαμπά» είναι μια τίμια διέξοδος που δεν προδίδει κανέναν.

Τι κάνουμε με το ξωτικό στο ράφι (Elf on the Shelf) όταν το παιδί ξέρει;

Το ξωτικό στο ράφι προέρχεται από ένα αμερικανικό βιβλίο που εξέδωσαν μόνες τους το 2005 η Carol Aebersold και η κόρη της Chanda Bell, το «The Elf on the Shelf». Η ιδέα: ένα ξωτικό σταλμένο από τον Άγιο Βασίλη παρακολουθεί τα παιδιά τις μέρες πριν από τα Χριστούγεννα, πετά κάθε νύχτα στον Βόρειο Πόλο για να δώσει αναφορά και δεν πρέπει ποτέ να το αγγίξει κανείς, αλλιώς χάνει τη μαγεία του. Την παραμονή των Χριστουγέννων φεύγει.

Η ιδέα έχει και τους επικριτές της. Το 2014, η πανεπιστημιακή Laura Pinto υποστήριζε ότι συνηθίζει τα παιδιά στην ιδέα πως είναι φυσιολογικό να σε παρακολουθούν. Άλλοι, όπως η ψυχολόγος Judith Tellerman, βλέπουν αντίθετα σε αυτό μια απλή οπτική υπενθύμιση για καλή συμπεριφορά. Όταν το παιδί σας ανακαλύπτει την αλήθεια για τον Άγιο Βασίλη, το ερώτημα έρχεται αμέσως: ποιος μετακινούσε το ξωτικό κάθε νύχτα;

• Δώστε το στο μεγάλο: εκείνο το μετακινεί πια κάθε βράδυ για το μικρότερο, πρώτη αποστολή στην ομάδα του Άγιου Βασίλη.
• Κρατήστε το ως οικογενειακό στολίδι, χωρίς τον ρόλο του επιτηρητή, στην ίδια θέση όλο τον Δεκέμβριο.
• Χαρίστε του μια «σύνταξη»: ένα τελευταίο γράμμα του ξωτικού που ευχαριστεί το παιδί και ανακοινώνει ότι επιστρέφει οριστικά στον Βόρειο Πόλο.

Αν το ξωτικό χρησίμευε κυρίως για να είναι το παιδί φρόνιμο, η αποκάλυψη είναι ευκαιρία να αλλάξετε τρόπο. Μιλήστε απευθείας στο παιδί σας για το τι περιμένετε από αυτό, χωρίς μεσάζοντα. Ο ανιχνευτής καλών παιδιών μας παραμένει ένα παιχνίδι για να το μοιραστείτε, όχι εργαλείο ελέγχου.

Κι αν το παιδί σας στεναχωρηθεί ή θυμώσει;

Να είστε προετοιμασμένοι γι’ αυτό το ενδεχόμενο χωρίς να το φοβάστε. Περίπου ένα τρίτο των παιδιών και οι μισοί ενήλικες που ρώτησαν οι Mills και Goldstein θυμούνταν τουλάχιστον ένα αρνητικό συναίσθημα τη στιγμή της ανακάλυψης. Στην έρευνα του Έξετερ, το 15 % των συμμετεχόντων είχε νιώσει ότι το πρόδωσαν οι γονείς του και το 10 % είχε θυμώσει.

Αυτά τα συναισθήματα περνούν γρήγορα, τις περισσότερες φορές. Λιγότεροι από το ένα τρίτο των συμμετεχόντων στη μελέτη των Mills και Goldstein περιέγραφαν δυσφορία που κράτησε πάνω από δύο εβδομάδες, και η μελέτη δεν καταγράφει «δραστική απώλεια εμπιστοσύνης» προς τους γονείς. Το 1994, τα 52 παιδιά από το Τέξας της έρευνας των Anderson και Prentice περιέγραφαν μάλιστα μάλλον θετικές αντιδράσεις, ενώ οι γονείς τους ήταν λυπημένοι. Είναι πιθανό να ζήσετε αυτή τη στιγμή πιο δύσκολα από το παιδί σας.

• Δεχτείτε το συναίσθημα χωρίς να το διορθώσετε: «Είσαι απογοητευμένος, το καταλαβαίνω. Κι εγώ λυπήθηκα όταν το έμαθα.»
• Εξηγήστε την πρόθεση: «Δεν θέλαμε να σε ξεγελάσουμε, θέλαμε να σου χαρίσουμε κάτι χαρούμενο.»
• Καθησυχάστε για τη συνέχεια: τα δώρα, οι κάλτσες, το γιορτινό τραπέζι και οι παραδόσεις μένουν.
• Δώστε χρόνο: ξαναπιάστε το θέμα μία ή δύο μέρες αργότερα, όταν το παιδί το έχει χωνέψει.