Giáng sinh ở Vương quốc Anh: Father Christmas, cracker, diễn văn của Nhà vua và Boxing Day

Father Christmas hay Santa: ai ghé thăm trẻ em nước Anh?

Trẻ em Anh gọi Father Christmas hay Santa đều như nhau. Tên thứ nhất là một nhân vật cổ của nước Anh, biểu tượng của ngày lễ hơn là người mang quà, mà Ben Jonson đã cho lên tiếng trên sân khấu từ năm 1616. Tên thứ hai đến từ Mỹ cùng cỗ xe trượt tuyết và đàn tuần lộc vào những năm 1860, và hai nhân vật hòa làm một vào những năm 1870. Chuyện chuyển từ áo choàng xanh lá sang bộ đồ đỏ được kể trong bài viết của chúng tôi về trang phục của Ông già Noel.

Suốt một thời gian dài, lá thư không được gửi qua bưu điện mà bỏ vào lò sưởi. Người ta đặt nó phía trên ngọn lửa và luồng khí nóng cuốn nó lên cao, hướng về Bắc Cực. Một thủ thư của Đại học Oxford kể rằng hồi nhỏ năm nào bà cũng làm như vậy. Có những lá thư chẳng bao giờ lên được tới trời: năm 1996, thợ xây tìm thấy một lá kẹt trong ống khói của một phòng ngủ, đề ngày 8 tháng 12 năm 1911. Trong thư, cô bé Mabel xin một cuốn truyện, một cuốn album bưu thiếp, một hộp sô cô la và một chiếc lục lạc cho em gái.

Giữa hai cuộc chiến tranh, ở Oxford, các con của J. R. R. Tolkien đặt thư cạnh lò sưởi. Suốt hai mươi năm, các em nhận được những lá thư hồi âm có tranh minh họa, ký tên Father Christmas và gửi từ Bắc Cực, sau này được xuất bản với tựa *The Father Christmas Letters*. Ngày nay, trẻ em thường viết đến một địa chỉ bưu điện đã quen thuộc: Santa's Grotto, Reindeerland, XM4 5HQ. Bạn cũng có thể viết thư cho ông từ trang viết thư của chúng tôi.

Tối ngày 24, người ta để lại cho ông một bữa ăn nhẹ. Theo một cuộc thăm dò do HelloFresh công bố vào tháng 12 năm 2025, 53% số hộ có để lại thứ gì đó chọn một chiếc mince pie, khoảng 1,68 triệu hộ thêm một ly rượu, thường là sherry, và 36% đặt một củ cà rốt cho Rudolph. Những biến thể ở các nước khác được tập hợp trong bài viết của chúng tôi về những thứ để lại cho Ông già Noel.

Ai đã phát minh ra cracker Giáng sinh?

Cracker là một ống giấy bóng, buộc kín hai đầu như một viên kẹo. Hai người ngồi cạnh nhau mỗi người kéo một đầu, ống giấy rách ra kèm một tiếng nổ nhỏ, và ai giữ được nửa lớn hơn sẽ lấy những thứ bên trong: một chiếc vương miện giấy, một câu chuyện cười và một món đồ nhỏ. Người ta kéo cracker vào đầu bữa tiệc Giáng sinh, và chiếc vương miện nằm yên trên đầu cho đến lúc ăn pudding.

Người được cho là đã phát minh ra nó là Tom Smith (1823-1869), một thợ làm kẹo và bánh ngọt mở cửa hàng trên phố Goswell Road, ở Clerkenwell, vào những năm 1840. Theo Bảo tàng Victoria and Albert, ở Paris ông phát hiện ra loại kẹo gói trong giấy xoắn hai đầu và nhét vào đó một lời nhắn yêu thương để bán kẹo ngoài mùa. Ý tưởng về tiếng nổ được cho là đến từ một khúc củi kêu lách tách trong lò sưởi. Từ điển Oxford ghi nhận cách kéo cracker từ năm 1847, mốc mà truyền thống coi là năm ra đời của phát minh.

Cơ chế nổ được hoàn thiện vào những năm 1860: hai dải giấy, một dải tẩm bạc fulminat, dải kia nhám, ma sát khiến chúng nổ lên. Walter, con trai của Tom, thêm vào những chiếc mũ giấy ngộ nghĩnh và đi tìm những món quà nhỏ ở châu Âu, châu Mỹ và Nhật Bản. Đặt trụ sở ở Finsbury Square, trong khu City, công ty có khoảng 2.000 nhân công vào những năm 1890, nhiều người là phụ nữ, dán và gấp mọi thứ bằng tay.

Cracker đã theo kịp mọi trào lưu: nhạc jazz, Tutankhamun, ô tô, Charlie Chaplin, radio. Thương hiệu này đến nay vẫn làm cracker cao cấp cho hoàng gia, với họa tiết và thứ bên trong được giữ bí mật. Chiếc cracker lớn nhất từng được làm dài 63,1 mét: nó được kéo vào ngày 20 tháng 12 năm 2001 tại một trường học ở Chesham, hạt Buckinghamshire.

Vì sao người Anh nghe Nhà vua phát biểu lúc 15 giờ ngày 25 tháng 12?

Thông điệp Giáng sinh của nhà vua ra đời từ một ý tưởng của BBC. Tổng giám đốc của đài, John Reith, đề xuất lần đầu vào năm 1922; vua George V từ chối. Mười năm sau, ông đồng ý. Ngày Giáng sinh năm 1932, ông phát biểu trên radio từ một phòng làm việc nhỏ ở Sandringham, dinh thự của ông tại Norfolk, để khai trương dịch vụ phát thanh của Đế quốc, tiền thân của BBC World Service. Bài văn được cho là của Rudyard Kipling. Bài phát biểu kéo dài hai phút rưỡi và đến với khoảng 20 triệu thính giả.

Thông lệ này không đều đặn ngay từ đầu: không có thông điệp nào vào năm 1936 và năm 1938. Chính chiến tranh đã biến nó thành lệ, với bài phát biểu của George VI năm 1939. Elizabeth II đọc thông điệp đầu tiên năm 1952, cũng từ Sandringham, mười tháng sau khi vua cha qua đời. Năm 1957, thông điệp lần đầu được phát trực tiếp trên truyền hình. Từ năm 1960, nó được ghi hình trước để gửi tới các nước thuộc Khối Thịnh vượng chung.

Từ sau chiến tranh, chỉ có một năm không có thông điệp: năm 1969, khi bài phát biểu nhường chỗ cho việc phát lại bộ phim tài liệu *Royal Family*. Năm 2003, lần đầu tiên việc ghi hình diễn ra hoàn toàn ngoài trời, tại doanh trại Combermere, ở Windsor. Vua Charles III ghi hình thông điệp đầu tiên vào tháng 12 năm 2022, ba tháng sau khi mẹ ông qua đời, tại nhà nguyện Thánh George ở Windsor. Đó trở thành bài phát biểu Giáng sinh hoàng gia có lượng người xem cao nhất từng được đo. Thông điệp được phát mỗi năm lúc 15 giờ, giờ London, ở nhiều gia đình là giữa món chính và món tráng miệng.

Ai đã mang cây thông và thiệp Giáng sinh đến nước Anh?

Người ta thường gán công mang cây thông cho hoàng thân Albert, người chồng gốc Đức của Nữ hoàng Victoria. Thật ra ông chủ yếu làm nó nổi tiếng. Theo English Heritage, cây thông đầu tiên được biết đến ở Anh là của Hoàng hậu Charlotte, người vợ gốc Đức của vua George III, dựng tại Queen's Lodge, ở Windsor, vào tháng 12 năm 1800. Albert cho mang nhiều cây vân sam từ Coburg về vào tháng 12 năm 1840. Nhưng chính một bức tranh khắc đã thay đổi tất cả: năm 1848, tờ *Illustrated London News* đăng hình gia đình hoàng gia quây quần quanh một cái cây treo đầy đồ trang trí. Năm 1853 xuất hiện những quảng cáo đầu tiên cho đồ trang trí cây thông, và khoảng năm 1860, cây thông đã rất phổ biến trong tầng lớp trung lưu.

Thiệp chúc mừng ra đời cũng trong thập niên đó, tại London. Năm 1843, Henry Cole, sau này là giám đốc đầu tiên của Bảo tàng Victoria and Albert, nhờ người bạn là họa sĩ John Callcott Horsley vẽ một tấm thiệp. Nhật ký của ông ghi rằng ông nhận được bản vẽ vào ngày 17 tháng 12. Một nghìn bản được in ra, bán một shilling mỗi tấm, một cái giá cao vào thời đó, và thương vụ bị coi là thất bại về mặt kinh doanh. Một trong những bản đầu tiên ấy đã được bán đấu giá 22.000 bảng Anh vào năm 2013.

Cây thông nổi tiếng nhất nước Anh đến từ Na Uy. Từ năm 1947, mỗi năm Na Uy tặng người dân London một cây vân sam để cảm ơn Vương quốc Anh đã hỗ trợ họ trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Cây, 50 đến 60 tuổi và cao hơn 20 mét, được chọn trong những khu rừng quanh Oslo, nơi các nhân viên kiểm lâm gọi nó là “nữ hoàng của rừng”. Nó vượt Biển Bắc bằng tàu, được dựng ở Quảng trường Trafalgar với những dây đèn treo thẳng đứng theo kiểu Na Uy, và các dàn hợp xướng hát dưới gốc cây suốt tháng 12. Người ta tháo dỡ nó ngay trước đêm thứ mười hai, rồi nghiền thành lớp phủ gốc cây.

Mince pie và Christmas pudding: người Anh ăn gì vào dịp Giáng sinh?

Mince pie là một chiếc bánh tart nhỏ có nắp, nhân *mincemeat*: nho khô, vỏ cam chanh ngâm đường, táo, gia vị và mỡ. Chữ này có nghĩa là “thịt băm”, và đó đúng là thứ từng có trong bánh. Một cuốn sách nấu ăn năm 1390, *The Forme of Cury*, có công thức “tartes of flesshe” với thịt heo băm, sung, nho và gia vị. Năm 1615, Gervase Markham công bố công thức “minc't pies” nhân thịt cừu và mỡ thận, nướng trong một lớp vỏ dày gọi là *coffyn*. Thịt dần dần biến mất, gia vị thì ở lại.

Một truyền thuyết dai dẳng cho rằng Oliver Cromwell đã cấm mince pie. Thật ra, sắc lệnh năm 1647 bãi bỏ các ngày lễ tôn giáo, kể cả Giáng sinh, nhưng không cấm món ăn nào; nhà sử học ẩm thực Sam Bilton gọi đó là một huyền thoại. Một truyền thống khác khuyên mỗi ngày trong mười hai ngày Giáng sinh hãy ăn một chiếc, mỗi chiếc bánh hứa hẹn một tháng hạnh phúc trong năm tới. Người Anh đã ăn khoảng 175 triệu chiếc vào năm 2025.

Christmas pudding có nguồn gốc từ *plum pottage*, một món cháo thịt và trái cây khô đã chuyển sang vị ngọt vào thế kỷ 18. Chiếc bánh luộc làm từ bột mì, trái cây, mỡ, đường và gia vị, cắm cành nhựa ruồi trên đỉnh, xuất hiện rõ ràng vào những năm 1830. Charles Dickens cho nó bừng lửa với rượu cognac trong *A Christmas Carol* năm 1843, và Eliza Acton là người đầu tiên, năm 1845, gọi nó là “Christmas pudding” trong một cuốn sách nấu ăn. Chuyện nó gồm mười ba nguyên liệu, tượng trưng cho Chúa Kitô và mười hai tông đồ, là một truyền thuyết không có gì xác nhận.

Bánh được chuẩn bị trước nhiều tuần, vào *Stir-up Sunday*, Chủ nhật thứ năm trước Giáng sinh. Cái tên đến từ lời cầu nguyện của ngày hôm đó trong sách kinh Anh giáo, mở đầu bằng “Stir up”, “hãy đánh thức”; thời Victoria đã biến nó thành ngày cả nhà cùng khuấy bột. Người ta nhét vào đó một đồng xu bạc nhỏ, threepence hoặc sixpence, hứa hẹn giàu có cho ai tìm thấy nó. Để có phiên bản làm cùng trẻ em, hãy xem các công thức của chúng tôi.

Vì sao ngày 26 tháng 12 được gọi là Boxing Day?

Boxing Day chẳng liên quan gì đến quyền anh. Cái tên đến từ *Christmas box*, một chiếc hộp hay một món tiền thưởng cuối năm có từ thế kỷ 17: vào ngày làm việc đầu tiên sau Giáng sinh, những người bán hàng và người làm công đến nhà khách hàng để nhận tiền boa cảm ơn cho cả năm. Samuel Pepys nhắc đến điều này trong nhật ký ngày 19 tháng 12 năm 1663. Trong các dinh thự lớn, những người giúp việc, vốn đã phục vụ vào ngày 25, hôm sau được nhận một hộp quà hoặc đồ ăn thừa và một ngày nghỉ để về thăm gia đình.

Một cách giải thích khác liên hệ tới thùng quyên góp cho người nghèo của nhà thờ, đôi khi được mở ra và phân phát vào ngày 26, ngày lễ Thánh Stephen. Ở Ireland, người ta thật ra thường gọi là St Stephen's Day. Đạo luật Bank Holidays Act năm 1871 biến ngày 26 tháng 12 thành ngày nghỉ lễ ở Vương quốc Anh, trừ Scotland. Ngày nay, đó là ngày của bóng đá, với lịch thi đấu kín các trận theo truyền thống đá với đội láng giềng để hạn chế việc đi lại, và của giảm giá: năm 2009, có tới 12 triệu người Anh đi mua sắm vào ngày này.

Còn Scotland thì sao?

Scotland từ lâu đã giữ khoảng cách với Giáng sinh. Năm 1640, Quốc hội Scotland đặt việc mừng lễ Yule ra ngoài vòng pháp luật. Lệnh cấm được bãi bỏ năm 1712, nhưng Giáo hội Trưởng lão vẫn tiếp tục không tán thành ngày lễ, và Giáng sinh ở đó chỉ trở thành ngày nghỉ lễ vào năm 1958. Vì thế người Scotland dồn niềm vui sang đêm Giao thừa và hai ngày sau đó, điều lý giải tầm quan trọng của Hogmanay, năm mới của họ.

1. 1640Quốc hội Scotland cấm mừng lễ Yule.
2. 1843Henry Cole cho in tấm thiệp Giáng sinh đầu tiên.
3. 1847Lần đầu tiên được biết đến có ghi chép về việc kéo cracker bên bàn ăn.
4. 1848Tờ Illustrated London News đăng hình cây thông của gia đình hoàng gia.
5. 1871Boxing Day trở thành ngày nghỉ lễ.
6. 1932George V đọc thông điệp Giáng sinh hoàng gia đầu tiên.
7. 1947Cây thông đầu tiên do Na Uy tặng được dựng ở Quảng trường Trafalgar.
8. 1958Giáng sinh trở thành ngày nghỉ lễ ở Scotland.