Vì sao Ông già Noel mặc bộ đồ đỏ? Câu chuyện về một bộ trang phục đã đổi màu

Thánh Nicolas đã mặc đồ đỏ từ trước chưa?

Hình mẫu xa xưa của Ông già Noel là Nicolas, giám mục thành Myra ở xứ Lycia vào thế kỷ 4, người có cuộc đời được chúng tôi kể lại trong câu chuyện về Ông già Noel. Suốt hơn một nghìn năm, các họa sĩ vẽ tranh thánh đã thể hiện ngài theo một kiểu cố định: một cụ già hói đầu, râu tròn, mặc lễ phục của giám mục.

Một bức tranh thánh vẽ ở đảo Crete vào đầu thế kỷ 16, hiện lưu giữ tại Icon Museum and Study Center ở Clinton (Massachusetts), vẽ ngài mặc áo lễ màu hồng, với chiếc omophorion trắng điểm những cây thánh giá lớn màu đen, chiếc khăn quàng mà các giám mục phương Đông đeo. Dòng chữ Hy Lạp ghi tên ngài được viết bằng màu đỏ, khung tranh cũng vậy. Màu đỏ có mặt, nhưng nó bao quanh vị thánh nhiều hơn là khoác lên người ngài.

Bảo tàng Trẻ em Indianapolis nhắc lại rằng theo truyền thống, vị thánh mặc áo choàng đỏ trắng, đồng thời lưu ý rằng một số nhà sử học nghĩ ngài mặc những màu khác. Cách nói thận trọng nhất gói gọn trong một câu: lễ phục thay đổi theo từng thời kỳ và từng giáo hội, và màu đỏ của giám mục chỉ là một trong những manh mối dẫn đến bộ trang phục ngày nay.

Ở Lorraine, nơi Thánh Nicolas là thánh bảo trợ của người dân vùng này, cuộc diễu hành ở Nancy mỗi đầu tháng 12 đều cho thấy ngài “rạng rỡ trong bộ lễ phục đẹp nhất”, với “bộ râu bạc”, như trang du lịch chính thức của nước Pháp ghi lại. Ở đó, ngài luôn đi trong dáng vẻ một giám mục, không bao giờ là Ông già Noel.

Vì sao Father Christmas của nước Anh lại mặc màu xanh lá?

Ở Anh, có một nhân vật khác tồn tại từ rất lâu trước Santa Claus của Mỹ: Father Christmas, hình tượng của ngày lễ hơn là người mang quà. Stephen Winick, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian tại Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ, đã lần theo trang phục của ông qua ba thế kỷ. Năm 1616, trong một vở kịch của Ben Jonson, “Old Christmas” mặc quần ống phồng, tất dài, áo chẽn bó sát và đội chiếc mũ chóp cao gắn trâm cài.

Vào thời Victoria, không có màu nào chiếm ưu thế. Father Christmas xuất hiện trong màu xanh lá, vàng kim, nâu, tím hay xanh dương, trong đó xanh lá có lẽ là thường gặp nhất, thường kèm một chiếc mũ trùm đầu kết vòng nhựa ruồi hoặc lá thủy tùng. York Museums Trust lưu giữ một tấm thiệp chúc mừng có niên đại trong khoảng 1870 đến 1895 vẽ ông mặc áo khoác dạ màu xanh lá, một vật trang trí cây thông bằng kim loại (1870-1910) trên đó áo choàng của ông màu vàng, và một tấm thiệp thập niên 1890 vẽ ông mặc toàn màu trắng bước đi trong bão tuyết, vác một khúc gỗ trên vai.

1. 1616Ben Jonson cho “Old Christmas” mặc quần áo lỗi mốt: áo chẽn, quần ống phồng, mũ gắn trâm cài.
2. 1658Một cuốn sách mỏng của Josiah King vẽ ông mặc áo choàng và đội mũ viền lông thú.
3. 1836Robert Seymour vẽ ông lưng gù, râu dài, áo choàng dài, đội vòng nhựa ruồi.
4. 1864Trong tiểu thuyết *Carl Krinken* của Susan Warner, ông mặc áo choàng dài màu nâu lốm đốm trắng.
5. 1870-1895Một tấm thiệp chúc mừng lưu giữ ở York vẽ ông mặc áo khoác dạ màu xanh lá.
6. 1920Trong những lá thư của Father Christmas gửi các con, Tolkien vẽ ông mặc áo khoác đỏ viền lông trắng.

Bước ngoặt đến cùng với Santa Claus của Mỹ. Theo Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ, huyền thoại về cỗ xe trượt tuyết và đàn tuần lộc đến nước Anh vào thập niên 1860, hai nhân vật bắt đầu hòa làm một vào thập niên 1870, và từ đó Father Christmas khoác lên bộ đồ đỏ viền lông trắng đến từ nước Mỹ.

Ông già Noel trong bài thơ năm 1823 mặc gì?

Ngày 23 tháng 12 năm 1823, tờ *Sentinel*, một tờ báo ở Troy, bang New York, đăng không ghi tên tác giả bài *A Visit from St. Nicholas*, bài thơ mà Clement Clarke Moore sau này đưa vào tập *Poems* của mình năm 1844. Văn bản không nói một lời nào về màu sắc. Nó nói về lông thú, và về bồ hóng.

Nhân vật trong bài thơ là một “right jolly old elf”, một chú lùn già vui tính, đủ nhỏ để ngồi vừa một cỗ xe trượt tuyết tí hon. Quần áo của ông lấm lem tro từ ống khói: chẳng có gì giống một bộ lễ phục. Nhà văn Derek McCormack, trên tạp chí dệt may *Selvedge*, nhận xét rằng bài thơ không bao giờ nói rõ đó là loại lông thú gì.

Những họa sĩ minh họa đầu tiên phải tự ứng biến. Một bức tranh năm 1837 mà McCormack mô tả vẽ một Santa nhỏ người và trông khá đáng sợ, khoác áo choàng lông thú, mặc quần nâu và áo khoác kẻ sọc xanh đậm. Mental Floss cũng nhắc đến ảnh hưởng của Pelznickel, người mang quà ở các vùng nói tiếng Đức, người mà chính cái tên đã gợi đến lông thú (*Pelz*) và trên mình phủ đầy lông thú. Vậy là nước Mỹ những năm 1830 hình dung một người đàn ông của rừng xanh hơn là một quý ông mặc nhung đỏ.

Có phải Thomas Nast đã khiến Ông già Noel mặc đồ đỏ?

Họa sĩ Thomas Nast đăng bức tranh Santa Claus đầu tiên của mình trên *Harper’s Weekly* ngày 3 tháng 1 năm 1863, giữa thời Nội chiến Hoa Kỳ. Ông cho nhân vật mặc áo khoác in hình ngôi sao và quần kẻ sọc, theo màu của phe Liên bang, và để ông phát quà cho binh lính trong một doanh trại miền Bắc. Từ năm 1863 đến năm 1886, ông vẽ 33 bức tranh Giáng sinh cho tạp chí này, theo American Battlefield Trust.

Những bức tranh này được in đen trắng. Sau chiến tranh, Nast cho nhân vật của mình mặc những bộ đồ liền bằng lông thú bó sát, màu nâu, đen hoặc xanh lá, đội mũ có quả bông và cài vài nhánh nhựa ruồi. Năm 1866, lần đầu tiên ông cho Ông già Noel sống trong một lâu đài băng ở Bắc Cực, chủ đề của bài viết về ngôi nhà của Ông già Noel. Bức chân dung nổi tiếng nhất của ông, *Merry Old Santa Claus*, được đăng nguyên trang ngày 1 tháng 1 năm 1881.

Về chuyện màu sắc, các nguồn không thống nhất. Công ty Coca-Cola viết rằng Nast đã vẽ Ông già Noel suốt ba mươi năm và chuyển màu áo khoác của ông từ màu be sang màu đỏ. Ngược lại, American Battlefield Trust cho rằng Nast chẳng liên quan gì đến bộ đồ đỏ và quy công phổ biến nó cho những tấm thiệp của nhà in Louis Prang ở Boston vào thập niên 1870. Mental Floss lưu ý rằng một tuyển tập năm 1890, *Thomas Nast’s Christmas Drawings for the Human Race*, có hình một người đàn ông râu rậm mặc đồ đỏ, tay cầm tẩu thuốc và đồ chơi.

Màu đỏ chiếm ưu thế hẳn từ khi nào?

Bước ngoặt rõ ràng diễn ra vào đầu thế kỷ 20. *Puck*, tạp chí hài hước thành công đầu tiên của Mỹ, năm 1901 đăng trang bìa vẽ một Santa đang đưa đồ chơi cho những đứa trẻ thích Montaigne và Tolstoy hơn, rồi năm 1902 là một Santa đang trèo qua cửa sổ nhà hai quý bà thời Victoria. Cả hai lần, ông đều mặc bộ đồ và đội mũ màu đỏ viền trắng.

York Museums Trust cho rằng vào thập niên 1920, Ông già Noel đã chủ yếu gắn với màu đỏ. Tolkien vẽ ông như vậy ngay từ lá thư đầu tiên gửi các con, năm 1920. Nhà sử học Karal Ann Marling, được *Selvedge* trích dẫn, xem bộ đồ đỏ ấy như một kiểu “bộ com-lê doanh nhân được trang trí lộng lẫy”, của một ông chủ điều hành nhà máy đồ chơi.

Rồi đến quảng cáo. Ông già Noel của họa sĩ minh họa Haddon Sundblom ra mắt năm 1931 trong các quảng cáo Coca-Cola trên *Saturday Evening Post*. Sundblom lấy một người bạn làm mẫu, Lou Prentiss, một nhân viên bán hàng đã nghỉ hưu, và vẽ nhân vật cho hãng đến năm 1964. Chính Công ty Coca-Cola cũng thừa nhận rằng Ông già Noel đã mặc áo khoác đỏ trước Sundblom. Chi tiết về truyền thuyết dai dẳng này được kể trong Coca-Cola có phát minh ra Ông già Noel không?.

Điều Sundblom mang lại là sự lặp lại. Từ năm 1931 đến năm 1964, cùng một ông lão tròn trịa, má đỏ, mặc áo khoác đỏ trắng trở lại mỗi mùa đông trong quảng cáo của hãng. *Selvedge* ghi nhận rằng chiến dịch quốc tế này đã định hình một hình mẫu chuẩn, trong khi trước đó các cửa hàng bách hóa cho các Ông già Noel của mình mặc bất cứ bộ đồ nào có sẵn trong kho.

Bộ đồ của Ông già Noel làm bằng gì?

Chất liệu cũng thay đổi nhiều như màu sắc. Ban đầu là lông thú: lông thú trong bài thơ năm 1823, của Pelznickel, của những bộ đồ liền do Nast vẽ, và Mental Floss còn nhắc đến những bộ trang phục trông giống da hoẵng. Tổ tiên của bộ đồ ngày nay là một chiếc áo khoác mùa đông, chứ không phải một bộ đồ dự tiệc.

Ở Canada, cuối thế kỷ 19, những người đàn ông đóng vai Ông già Noel mà không có bộ đồ đỏ tươi thì phải ứng biến, Derek McCormack kể lại: áo choàng, dạ đỏ hoặc vải muslin buộc ngang thắt lưng, ủng làm từ vải sơn dầu đen quấn quanh ống chân, và đôi khi chỉ là một chiếc áo choàng tắm màu đỏ. Năm 1894, một cậu bé người Blackfoot viết cho tờ *Calgary Herald* rằng Ông già Noel có “một chiếc áo dài như của một bà cụ”.

• Áo khoác: viền trắng từ các trang bìa *Puck* năm 1901 và 1902, thắt lưng đen trong những bức vẽ các đoàn kịch câm mummers ở Anh thập niên 1930 mà Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ ghi nhận.
• Mũ: mũ trùm đầu trong tranh của Tolkien năm 1920, mũ len trong những bức vẽ sau đó của ông.
• Ủng: kế thừa từ Nast, người đôi khi còn cho nhân vật của mình đi giày da bóng kiểu người hành hương.
• Giá tiền: theo Mental Floss, các Ông già Noel chuyên nghiệp ở Mỹ sở hữu nhiều bộ đồ, mỗi bộ có giá từ 500 đến 5.000 đô la.

Ông già Noel có bộ râu trắng từ đâu?

Bộ râu còn xưa hơn màu đỏ. Trong tranh thánh, Thánh Nicolas đã là một cụ già râu tròn, như trên bức tranh thánh từ Crete thế kỷ 16 nhắc đến ở trên. Ở Anh, năm 1836, Robert Seymour vẽ một Father Christmas râu dài, và năm 1864 tiểu thuyết của Susan Warner cho ông mái tóc và bộ râu trắng.

Bài thơ năm 1823 định màu một lần cho mãi mãi: râu dưới cằm ông “trắng như tuyết”. Nast biến nó thành một bộ râu rậm, Sundblom thành một bộ râu chải chuốt trên gương mặt nhiều nếp nhăn. Đến nay, một số công ty ở Mỹ vẫn yêu cầu “naturally bearded gentlemen”, những quý ông để râu thật, để đóng vai này ở các trung tâm thương mại.

Các bạn nhỏ muốn kiểm chứng luôn có thể hỏi thẳng trong một lá thư gửi Ông già Noel hoặc khi trò chuyện với ông. Câu trả lời chính thức của ngôi làng rất ngắn gọn: bộ râu là thật, và không bao giờ bị cắt trước Giáng sinh.