Historia e letrave për Babagjyshin e Krishtlindjeve: nga oxhaku te zyra e postës

Si u dërgonin fëmijët letra Babagjyshit para postës?

Nëpër oxhak. Historiani i Shërbimit Postar të Shteteve të Bashkuara e thotë qartë: një nga metodat e hershme më të përhapura ishte ta vije letrën në oxhak, sepse besohej se tymi ua çonte dëshirat në Polin e Veriut. Disa fëmijë e digjnin letrën, të tjerë e fusnin në kanalin e oxhakut që vizitori ta gjente kur zbriste. Mental Floss shkruan se në Skoci disa fëmijë e fusnin kokën në oxhak dhe i thërrisnin dëshirat me zë të lartë.

Logjika është e thjeshtë: nëse Babagjyshi hyn nga oxhaku, aty duhet lënë posta. Si u bë oxhaku dera e tij e hyrjes e shpjegojmë te Pse zbret Babagjyshi nga oxhaku?. Letra e Dublinit, e nënshkruar “A or H Howard”, u gjet pikërisht aty ku e kishin vënë autorët e saj: në kanalin e oxhakut të dhomës së përparme, që Babagjyshi ta shihte. Regjistrimi i popullsisë i vitit 1911 shënon tre fëmijë në atë adresë, mes tyre Hannah, 10 vjeç, dhe Fred, 7 vjeç.

Rreth kthesës së shekullit, oxhaku nisi të humbiste terren. Në dhjetor 1901, Chicago Daily Tribune vuri re se fëmijët tani ia besonin letrat e tyre postës. Disa i adresonin me shumë kujdes, si djali që i shkroi “Z. Santa Claus, Pallati i Ngricës, në Vendin e Borës, Poli i Veriut”.

Kush i shkroi letrat e para nga Babagjyshi?

Prindërit, shumë kohë para punonjësve të postës. Në Cambridge të Massachusetts, Fanny Appleton Longfellow, gruaja e poetit Henry Wadsworth Longfellow, mbajti për disa vjet një korrespondencë midis fëmijëve të saj dhe Santa Claus. Letrat e familjes, të ruajtura nga National Park Service, përfshijnë letra drejtuar “SANTI CLAUS” nga djemtë e saj Charles dhe Ernest, si dhe përgjigje drejtuar Charles, Ernest dhe Alice. Shkrimi në këto përgjigje i ngjan shumë shkrimit të vetë Fanny.

Letra e Ernest, e shkruar në fillim të viteve 1850 kur ai ishte diku midis gjashtë dhe dhjetë vjeç, kërkon një kapelë ushtari, një kuti fishekësh me një shqiponjë argjendi, një kuti me vegla zdrukthëtari dhe një “SPIE GLRS”, një dylbi me një drejtshkrim mjaft krijues. Çdo dhuratë është vizatuar pranë emrit të saj, bashkë me shtëpinë e familjes në Brattle Street dhe një slitë të vogël në cep të faqes.

Përgjigjet e Babagjyshit i lavdëronin fëmijët për veprat e mira dhe i qortonin butë për zakonet e këqija. Në natën e Krishtlindjes të vitit 1851, Charley u qortua se nuk ishte mjaft i sjellshëm me vëllanë e tij të vogël.

Në Angli, shembulli më i njohur vjen nga Oksfordi. Nga viti 1920 deri në vitin 1943, J. R. R. Tolkien u shkroi fëmijëve të tij çdo natë Krishtlindjeje një letër nga Father Christmas. Gjithçka nisi sepse djali i tij i madh, John, tre vjeç, kishte pyetur kush ishte Father Christmas dhe ku jetonte. Sipas Universitetit të Oksfordit, disa letra vinin me postierin e zakonshëm, të cilin Tolkien e kishte futur në sekret, ndërsa të tjera shfaqeshin pranë vatrës, me pulla të Polit të Veriut me çmim “2 puthje”.

Si i bënë gazetat fëmijët t’i shkruanin Babagjyshit?

Më 30 dhjetor 1871, kopertina e Harper’s Weekly tregonte Babagjyshin në tryezën e punës, i mbuluar nga posta. Vizatimi ishte i Thomas Nast, që e vizatonte Babagjyshin për revistën që nga viti 1863. Babagjyshi i ndan letrat në dy grumbuj, një për fëmijët e mirë dhe një për të prapët. Mental Floss vëren se njoftimet për letra për Babagjyshin në zyrat e postës u shtuan vitin pas daljes së karikaturës.

Gazetat vendore e morën idenë. Në vitin 1901, Monroe City Democrat në Misuri ofroi “dy shpërblime” për letrën më të mirë për Babagjyshin. Në vitin 1922, Daily Ardmoreite në Oklahoma u dha çmime tri letrave më të mira. Letrat fituese botoheshin në gazetë, shpesh me adresën e shtëpisë së fëmijës, një praktikë që sot do ta bënte çdo redaktor të rrudhte vetullat.

Gazetat merrnin edhe letra që nuk kërkonin fare lodra. Në vitin 1897, Virginia O’Hanlon, tetë vjeç, i shkroi The Sun në Nju Jork për të pyetur nëse Babagjyshi ishte i vërtetë, sepse babai i saj i kishte thënë: “Nëse e sheh te THE SUN, është ashtu.” Redaktori Francis P. Church shkroi përgjigjen. Letra e saj ruhet ende nga familja. Atë përgjigje dhe çfarë mund t’u mësojë prindërve e shqyrtojmë te Si t’i tregoni fëmijës të vërtetën për Babagjyshin.

Kur filloi posta t’u përgjigjej letrave për Babagjyshin?

Në fillim, nuk u përgjigjej fare. Rregullat postare i klasifikonin letrat me adresa “fiktive” si të padërgueshme. Ato i ktheheshin dërguesit nëse ishte e mundur; përndryshe, shkonin në Dead Letter Office në Uashington, ku nëpunësit i hapnin, përpiqeshin ta identifikonin fëmijën dhe pastaj i shkatërronin. Hapja e postës së dikujt tjetër ishte krim, edhe për një punonjës poste.

Disa punonjës i shkelën gjithsesi rregullat. Në mesin e viteve 1890, nëpunësit e Dead Letter Office lejuan një “plak të pasur” të merrte njëzet ose tridhjetë letra për Babagjyshin në vit dhe t’ua plotësonte dëshirat fëmijëve. Në vitin 1894, Harris Eames, drejtori i postës së West Haven në Connecticut, hapi një letër nga një vajzë shtatëvjeçare me emrin Fannie, drejtuar “Sandy Clous”. Ai e njihte familjen, mblodhi tregtarët e qytetit dhe dy ditë më vonë, në natën e Krishtlindjes, një grumbull dhuratash e priste para derës.

1. 1907Më 13 dhjetor, ministri i Postave George von L. Meyer i lejon drejtorët e postave t’ua kalojnë letrat për Babagjyshin organizatave bamirëse.
2. 1908Leja tërhiqet: posta për Babagjyshin në Zyrën e Postës së Nju Jorkut ishte rritur më shumë se 13 herë dhe bamirësitë nuk kishin kohë t’i verifikonin kërkesat.
3. 1911Më 1 nëntor, ministri i Postave Frank H. Hitchcock e rikthen lejen.
4. 1912Hitchcock e rinovon atë. USPS e daton programin e saj Letters to Santa nga ky vit dhe shënoi njëqindvjetorin në vitin 2012.
5. 1913Rregulli shkruhet në Postal Laws and Regulations, ku ka mbetur që atëherë.

Në fillim të viteve 1950, disa organizata bamirëse i quanin fushatat e tyre të dhuratave “Operation Santa Claus”. Emri iu ngjit programit të Zyrës së Postës së Nju Jorkut, ku publiku vjen për të “adoptuar” letra në ndërtesën James A. Farley në Eighth Avenue. Vetëm Nju Jorku merr më shumë se gjysmë milioni letra në një sezon.

Rregullat u shtrënguan për të mbrojtur fëmijët. Në vitin 2006, USPS nxori udhëzime kombëtare dhe kërkoi që adoptuesit të tregonin një dokument identiteti me foto. Që nga viti 2009, adresa e fëmijës nxihet dhe zëvendësohet me një numër: dhuruesi e kthen dhuratën në postë, e cila e dërgon pa e parë kurrë dhuruesi adresën. Në vitin 2017, një projekt pilot u lejoi banorëve të Nju Jorkut të adoptonin letra në internet. Në vitin 2020, adoptimi në internet u hap në mbarë vendin, duke tërhequr më shumë se një milion vizitorë dhe më shumë se 21 000 pako.

Si filloi posta franceze të kthente përgjigje?

Franca kishte të njëjtin problem, me një ligj edhe më të rreptë. Një letër pa marrës të njohur shkonte në Dépôt central des rebuts, zyra e letrave të pashpërndara në postën qendrore të Parisit, në rue du Louvre 52. E ngritur me një urdhëresë mbretërore në vitin 1771, ajo ishte i vetmi shërbim që lejohej të shkelte fshehtësinë e korrespondencës për të gjetur një marrës. Meqë Père Noël nuk kishte adresë në regjistër, letrat e fëmijëve shkatërroheshin atje.

Në janar 1958, buletini i personelit postar francez përmendi për herë të parë “postën e bollshme të Père Noël”. Letrat vinin nga e gjithë Franca, por edhe nga Afrika e Veriut, Guineja dhe Madagaskari, ndërsa në veri të vendit Shën Nikolla shpesh zinte vendin e Père Noël mbi zarf. Në dhjetor 1959, i njëjti buletin dha një shifër: rreth 4 000 letra në vit mbërrinin në zyrën e letrave të pashpërndara.

Postieret e fshatrave që u përgjigjeshin fshehurazi

Në provincë, disa postiere e shkelën ligjin pa bujë. Odette Ménager, drejtuese e postës së Nueil-sur-Layon në luginën e Luarës nga viti 1948 deri në vitin 1956, u përgjigjej fëmijëve në emër të Babagjyshit me një shkrim “të dridhur”, si të një plaku shumë të moshuar, dhe i dërgonte përgjigjet pa pulla. Ajo e ruajti sekretin deri në vdekjen e saj në vitin 1977.

Në Veules-les-Roses, në Normandi, Magdeleine Homo bëri të njëjtën gjë në fillim të viteve 1950. Ajo nënshkruante “Le Père Noël”, ngjiste pulla të vjetra dhe shtonte “par avion” që të dukej e vërtetë. Postierja e saj, Juliette Leboucher, që njihte çdo familje në fshat, e ndihmonte t’i përshtaste këshillat. Rreth vitit 1958 ajo kërkoi leje zyrtare dhe e mori, nga drejtoria qendrore dhe, siç thuhej, nga vetë ministri. Disa vjet më vonë, e mbytur nga puna, iu desh të hiqte dorë.

Administrata postare e mori përsipër në vitin 1962. Jacques Marette, ministër i Postave dhe Telekomunikacionit nga prilli 1962 deri në prill 1967, ngriti një shërbim kombëtar për postën e Babagjyshit. Kartolina e parë e përgjigjes u vizatua nga René Chagnard, i njohur si Chag: një postier me kasketë i dorëzon Père Noël postën e tij në majë të një oxhaku. Teksti u shkrua nga motra e ministrit, Françoise Dolto, ende jo e famshme. Kur ishte pesë vjeç, ajo vetë i kishte shkruar Père Noël për t’i kërkuar një kuti postare lodër të vogël.

Atë vit të parë u dërguan 2 000 kartolina. Në vitin 1963, shërbimi mori 18 300 letra, por mundi t’u përgjigjej vetëm rreth 5 000: vetëm 28 % kishin adresën e fëmijës në pjesën e pasme, një zakon që familjet ende nuk e kishin marrë.

Pse shkojnë letrat franceze për Babagjyshin në Libourne?

Sepse zyra e letrave të pashpërndara u zhvendos atje. Zyra e Parisit po mbetej pa vend dhe qeveria e Georges Pompidou donte t’i nxirrte shërbimet publike nga kryeqyteti. Më 26 nëntor 1965, kryetari i bashkisë së Libourne, pranë Bordosë, Robert Boulin, ia paraqiti planin këshillit bashkiak. Më 20 mars 1967, zyra u hap mes vreshtave, në një vend të quajtur Les Grandchamps, me një emër të ri, Centre de recherche du courrier.

Vitet në vijim ishin me të papritura. Në vitin 1968, pas grevave të majit, posta ishte gjashtë muaj prapa, shërbimi u anulua dhe 96 000 letra mbetën pa përgjigje. Ai u rikthye në vitin 1969. Në janar 1970, revista e ministrisë Postes et Télécommunications e përshkroi për herë të parë si “Secrétariat du Père Noël”, Sekretariati i Babagjyshit. Sekretarja e parë e punësuar për këtë detyrë, Maryvonne Large, punonte me 18 nëpunëse. Në dhjetor ato duhej të mbanin ritmin e “një përgjigjeje në minutë”.

Në vitin 1972, ekipi që hartonte kartolinat i dha vetes një kartë rregullash. Teksti duhej të ndryshonte çdo vit duke mbetur i njohshëm, pasi shumë fëmijë shkruanin katër ose pesë vjet me radhë. Duhej të lexohej që nga kopshti. Nuk duhej kurrë të pohonte hapur se Père Noël ekziston, vetëm ta linte fëmijën ta nxirrte vetë. Dhe duhej të linte të kuptohej butësisht se Père Noël ka shumë punë dhe nuk mund t’i sjellë të gjitha. Kriza e naftës dhe grevat e vitit 1974 lanë sërish 72 000 letra pa përgjigje.

Sekretariati është ende në Libourne. Në vitin 2025, ai u rihap më 19 nëntor me 60 elfë dhe një shkrimtar të ftuar, autorin dhe regjisorin Nicolas Vanier, pas Michel Bussi dhe Olivia Ruiz një vit më parë. La Poste thotë se ndihmon më shumë se një milion fëmijë në vit, vendos kuti postare të posaçme në më shumë se 2 300 zyra postare dhe përgjigjet edhe në anglisht. Fëmijët shkruajnë “Père Noël” mbi zarf dhe adresën e tyre në pjesën e pasme, para 20 dhjetorit. Fëmija juaj mund të shkruajë edhe nga faqja jonë letra për Babagjyshin.

Cilat vende u përgjigjen letrave për Babagjyshin?

Disa posta kombëtare ndoqën shembullin. Adresat e sakta dhe si plotësohet zarfi gjenden te Ku jeton Babagjyshi?. Më poshtë vijnë datat që kanë rëndësi.

• Austri, 1950: zyra e postës në Christkindl, pranë Steyr, u hap atë vit. Ajo u përgjigjet letrave drejtuar Fëmijës Krisht (Christkind) dhe dërgon rreth 1,5 milionë dërgesa çdo sezon me pullën dhe vulën e saj të Krishtlindjes.
• Kanada, 1982: Canada Post nisi t’i numërojë letrat për Babagjyshin, kodi postar H0H 0H0. Deri në vitin 2013 totali kaloi 21,8 milionë, me përgjigje në më shumë se 30 gjuhë, përfshirë Brajin.
• Finlandë, 1985: Santa Claus’ Main Post Office, në Rrethin Polar Arktik pranë Rovaniemit, merr letra që atëherë, më shumë se 15 milionë nga 198 vende, dhe rreth gjysmë milioni në vit sot. Çdo dërgesë merr vulën e Rrethit Polar Arktik.
• Shtetet e Bashkuara, 2020: adoptimi i letrave në internet u hap për gjithë vendin.

Ideja nuk ka ndryshuar që nga Fanny Longfellow: një i rritur e lexon letrën me vëmendje dhe gjen kohë të përgjigjet. Nëse fëmija juaj po shkruan një të tillë, faqja jonë letra për Babagjyshin e udhëheq hap pas hapi, ndërsa Si ta mbani gjallë magjinë e Krishtlindjes ka më shumë ide për atë që vjen më pas.