Boże Narodzenie w Hiszpanii: od Loterii 22 grudnia do Trzech Króli 6 stycznia

Czym jest Lotería de Navidad z 22 grudnia?

Jej oficjalna nazwa to Sorteo Extraordinario de Navidad, nadzwyczajne losowanie bożonarodzeniowe. Odbywa się co roku 22 grudnia i uchodzi za największe losowanie loterii na świecie. Pierwsze miało miejsce 18 grudnia 1812 roku w Kadyksie, kilka miesięcy po utworzeniu loterii narodowej, której pierwsze losowanie odbyło się 4 marca tego samego roku. Nazwa „Sorteo de Navidad” pojawia się oficjalnie w 1897 roku.

Cały los kosztuje 200 euro, ale dzieli się go na dziesięć décimos po 20 euro i to właśnie tę jedną dziesiątą kupuje się najczęściej. W 2026 roku wypłacane wygrane sięgają 2,87 miliarda euro, rozłożonych na 205 serii losów. Główna nagroda nazywa się El Gordo, „Gruby”. Od 2012 roku losowanie odbywa się w Teatro Real, madryckiej operze, po dwóch latach w stołecznym Pałacu Kongresowym.

Poranek 22 grudnia zawsze wygląda tak samo i jest transmitowany na żywo. Kule wypadają z bębnów, dzieci śpiewają je na scenie, a te, które nie śpiewają, nawlekają je na długi drut w kolejności losowania. Nikt nie odchodzi od ekranu, dopóki nie padnie El Gordo, który może wypaść w dowolnym momencie poranka.

Kim są dzieci z San Ildefonso, które śpiewają numery?

Śpiewacy pochodzą z Colegio de San Ildefonso, miejskiej instytucji w Madrycie, powstałej między połową XIV a połową XV wieku, gdy wojny i dżuma zostawiały wiele dzieci bez środków do życia. Wciąż przyjmuje dzieci z rodzin w trudnej sytuacji, które mieszkają tam od poniedziałku do piątku. Tradycja śpiewu sięga 9 marca 1771 roku: tego dnia uczeń w wieku około siedmiu lat, Diego López, po raz pierwszy wylosował i zaśpiewał zwycięski numer hiszpańskiej loterii.

Od pierwszego bożonarodzeniowego losowania w 1812 roku to oni co roku śpiewają numery. Do 1973 roku szkoła przyjmowała tylko chłopców. Pierwsze dziewczynki trafiają tam w 1981 roku, a w 1984 roku dziewczynka, Mónica Rodríguez, po raz pierwszy śpiewa numer bożonarodzeniowego losowania. W edycji 2025 na scenie było ich 28, 16 dziewczynek i 12 chłopców w wieku od 10 do 14 lat.

Do tej roli trzeba się przygotować. Według dziennika Público wybór odbywa się w połowie października, a wybrani uczniowie potem przez około dwa miesiące ćwiczą. Magazyn Consumer podaje, że ćwiczą godzinę dziennie, z kulami dostarczonymi przez loterię narodową, a numery pełne zer najtrudniej zaśpiewać bez pomyłki. Losowanie odbywa się potem 22 grudnia, przed publicznością Teatro Real.

Jak Hiszpanie świętują Nochebuena?

Nochebuena, „dobra noc”, to wieczór 24 grudnia. To rodzinna kolacja, której menu zmienia się w zależności od regionu; w Katalonii główny posiłek odbywa się raczej 25 grudnia, z zupą z makaronem i *escudellą*, a 26 grudnia, w dzień Sant Esteve, z *canelons*. Około 21:00 wiele domów słucha bożonarodzeniowego orędzia króla, nadawanego co roku wieczorem 24 grudnia. Najbardziej praktykujący kończą noc na Misa del Gallo, pasterce, „mszy koguta”.

Na deser pojawia się turrón, nugat z migdałów i miodu. Dwa najsłynniejsze pochodzą z tego samego miasta, Jijony koło Alicante, która wytwarza około 60% turrónu produkowanego w Hiszpanii. *Turrón de Jijona* jest miękki, z drobno zmielonych migdałów, gotowany co najmniej 150 minut w miedzianych kotłach; *turrón de Alicante* jest twardy, z kawałkami migdałów i białkiem jaja. Oba od 1996 roku chroni europejskie oznaczenie geograficzne, które wymaga co najmniej 10% miejscowego miodu.

W domach, kościołach i na placach ustawia się belén, szopkę, z mchem, korkiem i drewnem, które naśladują wzgórza Betlejem. W Katalonii i w regionie Walencji kryje się w niej nieoczekiwana postać: caganer, wieśniak w czerwonej czapce, *barretinie*, który kuca za krzakiem i załatwia potrzebę. Miał pojawić się w szopkach pod koniec XVII albo na początku XVIII wieku. Folklorysta Joan Amades wyjaśniał, że przypisywano mu moc użyźniania ziemi w szopce, a zapomnienie o nim przynosiło pecha.

Caganera traktuje się bardzo poważnie, o czym przekonał się na własnej skórze ratusz Barcelony. W 2005 roku ustawił miejską szopkę bez niego; nastąpiła kampania „Salvem el caganer”, ratujmy caganera, i wrócił już w 2006 roku. Dziś rzemieślnicy sprzedają go z twarzami piłkarzy, piosenkarzy, szefów państw i członków rodzin królewskich.

Dlaczego w Hiszpanii robi się psikusy 28 grudnia?

28 grudnia to Día de los Santos Inocentes, święto Świętych Młodzianków, które według tradycji chrześcijańskiej upamiętnia rzeź niemowląt nakazaną przez króla Heroda. W Hiszpanii i Ameryce Łacińskiej stało się odpowiednikiem naszego prima aprilis. Robi się *inocentadas*, wszelkiego rodzaju psikusy, a gazety publikują całe strony fałszywych wiadomości, niektóre na pozór tak poważne, że nabierają nieuważnych czytelników.

Przyłączyła się też telewizja: od 1995 roku wieczór 28 grudnia na La 1, pierwszym kanale publicznym, kończy się *Gala Inocente, Inocente*, wieczorem dobroczynnym, z którego dochód trafia do organizacji pomagających dzieciom.

Najbardziej widowiskowe święto odbywa się w Ibi, w prowincji Alicante. Na *Día dels Enfarinats* czternastoosobowa grupa „umączonych” przejmuje na jeden dzień władzę i wyznacza burmistrza, sędziego, prokuratora i komornika. Opozycja w czarnych cylindrach próbuje ich obalić. Wszystko rozstrzyga się w bitwie na mąkę, proch i petardy, karnawałowej satyrze na walkę władzy z jej przeciwnikami. We Fradze, w Aragonii, młodzież toczy tego dnia wojnę na jajka.

Dlaczego Hiszpanie jedzą dwanaście winogron o północy?

31 grudnia, w Nochevieja, Hiszpanie połykają jedno winogrono przy każdym uderzeniu zegara o północy, w sumie dwanaście, by zapewnić sobie dwanaście miesięcy szczęścia. To uvas de la suerte, winogrona szczęścia.

Zwyczaj istnieje co najmniej od 1895 roku: madrycka gazeta *La Correspondencia de España* wspomina o nim 1 stycznia 1896 roku. Naprawdę rozpowszechnia się w grudniu 1909 roku, gdy winiarze z okolic Alicante po wyjątkowo obfitych zbiorach zachęcają ludzi, by o północy zjadali ich nadwyżki.

Odliczanie śledzi się na żywo na zegarze Real Casa de Correos przy Puerta del Sol w Madrycie, gdzie przed dwunastoma uderzeniami opada kula. Telewizja publiczna transmituje je od 1962 roku, a rodziny w całym kraju połykają winogrona przed ekranem, w rytm tego zegara.

Dlaczego hiszpańskie dzieci czekają na 6 stycznia?

W Hiszpanii wielkie prezenty przynoszą Reyes Magos, Trzej Królowie, którzy przychodzą w nocy z 5 na 6 stycznia, w święto Objawienia Pańskiego. W poprzedzających dniach dzieci piszą do nich list. W Alcoy święto zaczyna się nawet w poprzednią niedzielę, od małej kawalkady *Pastoretes*, dzieci przebranych za pasterzy, które ze swoimi stadami niosą dar dla Dzieciątka Jezus. 4 stycznia przybywa tam królewski wysłannik z *burretes*, małymi osiołkami niosącymi skrzynki na listy, do których dzieci wrzucają swoje prośby.

Wieczorem 5 stycznia we wszystkich miastach przechodzą cabalgatas: platformy, pazie, trzej Królowie na tronach i deszcz cukierków rzucanych w tłum. Najstarsza udokumentowana to kawalkada w Alcoy, od 1885 roku, gdzie pazie wchodzą na balkony po długich drabinach. W Grenadzie w 1912 roku organizuje się taką paradę, by zebrać zabawki dla biednych dzieci; Sewilla ma swoją od 1918 roku, a telewizja publiczna transmituje madrycką od 1964 roku. W stolicy parada wchłonęła starsze święto, *fiesta de la escalera* z początku XIX wieku, kiedy w noc 5 stycznia domagano się wina. Następnego dnia dzieli się *roscón de Reyes*, drożdżowy wieniec z ukrytą figurką, o którym razem z kawalkadą w Alcoy opowiadamy w artykule o świątecznych gościach.

Dwa regiony mają dodatkowo własnego gościa 24 grudnia. W Katalonii dzieci okładają kijami Tió de Nadal, kłodę, którą karmią od 8 grudnia, żeby „zrobił” pod swoim kocykiem cukierki i turrony. W Kraju Basków prezenty przynosi Olentzero, węglarz, który zszedł z gór. Święty Mikołaj, nazywany tu *Papá Noel*, wywalczył sobie miejsce, ale głównymi darczyńcami pozostają Królowie. Dzieci, które mimo to chcą do niego napisać, mogą skorzystać z naszej strony z listem.

1. 8 grudniaKatalońskie dzieci zaczynają karmić Tió.
2. 22 grudniaLosowanie Lotería de Navidad w Teatro Real.
3. 24 grudniaNochebuena, orędzie króla i Misa del Gallo; Tió i Olentzero.
4. 28 grudniaDía de los Santos Inocentes, dzień psikusów.
5. 31 grudniaNochevieja i dwanaście winogron przy Puerta del Sol.
6. 5 styczniaKawalkady Trzech Króli w całym kraju.
7. 6 styczniaPrezenty od Królów i roscón de Reyes.