Hoe weet de Kerstman of je lief bent geweest? De lijst, het register en het grote rode boek

Hoe weet de Kerstman of je lief bent geweest?

De verhalen geven meerdere antwoorden, die elkaar aanvullen. Het eerste is een register: de Kerstman noteert het gedrag van kinderen in een groot boek, zoals Thomas Nast al in 1866 laat zien. Het tweede is een heel scherp gehoor. In 1927 kondigt de Finse radiopresentator Markus Rautio aan dat de Kerstman op de Korvatunturi woont, in Lapland, de “oorberg”, waarvan de vorm hem de wensen van elk kind op aarde zou laten horen.

Het derde antwoord zijn de helpers. In de landen waar Sint-Nicolaas langskomt, wordt het hele jaar door het grote rode boek bijgehouden, en de heilige raadpleegt het voordat hij de schoenen vult. Dichter bij ons, sinds 2005, vliegt een elfje op een plank elke nacht terug naar de Noordpool om verslag uit te brengen: dat is het idee achter het ondeugende elfje, uitgelegd in onze gids voor ouders.

Blijft de meest directe bron over: de kinderen zelf. In het sprookje van L. Frank Baum uit 1902, “The Life and Adventures of Santa Claus”, moet een helper genaamd Kilter, “de stille en de snelle”, de brieven van kinderen ophalen. Elke brief vertelt iets over het jaar van wie hem schrijft, en de Kerstman leest ze allemaal.

Geen van deze teksten beweert dat de Kerstman de streken een voor een telt. Ze spreken allemaal over een totaalindruk, over een heel jaar. Daarom maakt één slechte dag nog geen slecht jaar, zoals we aan het eind van dit dossier zullen zien.

Sinds wanneer houdt de Kerstman een gedragsregister bij?

Het oudste beeld dat we kennen, dateert van 29 december 1866. Die dag publiceert Harper’s Weekly over een dubbele pagina een prent van Thomas Nast, “Santa Claus and His Works”. De Picker Art Gallery van Colgate University bewaart een exemplaar, geschonken door Thomas Nast III, een nazaat van de tekenaar. Als Nast zijn kersttekeningen in 1890 in een boek bundelt, worden de onderschriften overgenomen.

• “On the look out for good children”: de Kerstman speurt naar brave kinderen.
• “Account book, record of behaviour”: het kasboek, het gedragsregister.
• “Work-shop”: de werkplaats waar het speelgoed wordt gemaakt.
• “Santa Claus stable”: de stal van zijn dieren.

Dezelfde bundel bevat nog een heerlijke tekening, “Santa Claus’s Rebuke”, de berisping van de Kerstman. Je ziet er een jongetje beloven “I’ll never do it again”, ik doe het nooit meer, en een briefje aan de Kerstman: “Tommy has been such a naughty boy”, ondertekend met “Papa and Mama”. De scène laat zien dat ouders in de negentiende eeuw al als uitstekende informanten golden.

Het register van Nast hoort bij een stad, New York, waar het personage van de Kerstman stap voor stap is opgebouwd. De rest van het verhaal, van de bisschop van Myra tot Harper’s Weekly, vertellen we in het ware verhaal van de Kerstman.

Wat kregen stoute kinderen in 1821?

Vijfenveertig jaar vóór Nast wordt er al onderscheid gemaakt tussen brave en minder brave kinderen. In 1821 publiceert de New Yorkse drukker William B. Gilley “The Children’s Friend”, een boekje met acht gekleurde prenten, bedoeld voor kinderen “van vijf tot twaalf jaar”. Het gedicht, “Old Santeclaus with Much Delight”, laat de bezoeker op kerstavond komen, en niet meer op 6 december.

Brave kinderen krijgen van Santeclaus “beloningen”, zoals het onderschrift van de eerste prent zegt: mooie boeken, poppen, ballen, appels. Waar hij kinderen vindt die zich slecht hebben gedragen, laat hij iets anders achter: een lange zwarte berkenroede, die de ouders mogen gebruiken.

Het beroemdste gedicht, twee jaar later, spreekt helemaal niet meer over straf. De bezoeker uit “A Visit from St. Nicholas”, gepubliceerd in 1823, vult de kousen zonder iemand te beoordelen en vertrekt met de wens “Happy Christmas to all”. De berkenroede verdween beetje bij beetje uit de verhalen over de Kerstman.

Waar komt de lijst vandaan die hij “twee keer controleert”?

Uit het lied “Santa Claus Is Comin’ to Town”, in 1934 geschreven door componist J. Fred Coots en tekstschrijver Haven Gillespie, en uitgegeven door Leo Feist. Je hoort erin dat de Kerstman een lijst maakt, die twee keer controleert om te weten wie lief is geweest, en zelfs weet wanneer je slaapt en wanneer je wakker bent. Omdat de tekst nog beschermd is, citeren we hem hier niet, maar iedereen kan hem neuriën.

De eerste bekende opname is die van Harry Reser en zijn orkest, op 24 oktober 1934, met Tom Stacks als zanger. Het succes komt de maand erna: Eddie Cantor zingt het in november 1934 in zijn radioprogramma. Volgens Wikipedia gaan er binnen vierentwintig uur na de uitzending meer dan 30.000 platen en 500.000 bladmuziekexemplaren over de toonbank. Andere bronnen noemen bescheidener cijfers, maar ze spreken allemaal van een onmiddellijk succes.

Sindsdien is de lijst die “twee keer wordt gecontroleerd” het bekendste beeld van het register van de Kerstman. Op 13 december 1970 zendt ABC een animatiefilm van Rankin/Bass met dezelfde titel uit. Een postbode vertelt er de jeugd van de Kerstman, opgevoed door een familie speelgoedmakende elfjes, de Kringles, en zijn ontmoeting met onderwijzeres Jessica, die we terugzien in heeft de Kerstman een vrouw.

Wat staat er in het grote boek van Sint-Nicolaas?

In Nederland en België gaat Sinterklaas nooit op pad zonder een groot rood boek. Volgens de traditie noteert hij daarin het hele jaar door of elk kind braaf is geweest of niet. Hij komt half november aan met de stoomboot, op de eerste zaterdag na 11 november, en de cadeaus worden uitgedeeld op de avond van 5 december, *pakjesavond*, de “avond van de pakjes”.

De oude liedjes waren dreigender. Ze vertelden dat stoute kinderen in een zak konden worden gestopt en naar Spanje meegenomen, en de helper van de heilige droeg een *roe* om ze te slaan. De moderne versies hebben die twee dreigementen laten vallen. Het boek is gebleven, net als de schoenen bij de schoorsteen, die de heilige vult met snoep of een klein cadeautje.

Sint-Nicolaas speelt die rol van welwillende rechter al lang, en zijn feest van 6 december draagt daar in heel Europa de sporen van. Wie de bisschop van Myra was en waarom hij over kinderen waakt, vertelt wie was Sint-Nicolaas.

Wie straft stoute kinderen?

In Frankrijk is die rol voor Père Fouettard, de “zweepvader”. Hij is in het zwart gekleed, sjouwt een dikke takkenbos mee en vergezelt Sint-Nicolaas in de nacht van 5 op 6 december, meldt de Routard. De officiële Franse toerismewebsite voegt eraan toe dat hij de heilige in een groot deel van het land vergezelt, dat hij in de Elzas Hans Trapp heet en in Lotharingen Ruppelz, en dat hij ontbreekt in Boulogne-sur-Mer, waar de heilige alleen optrekt.

In Lotharingen is Sint-Nicolaas sinds 1477 de beschermheilige van de streek. Op de ochtend van 6 december vinden kinderen naargelang hun gedrag snoep of kolen, en zijn vaste cadeaus zijn een sinaasappel en een peperkoek met zijn beeltenis. In Nancy trekken in de grote optocht de heilige, Père Fouettard, de slager en de drie kinderen uit de legende op een praalwagen voorbij.

In de Oostenrijkse en Beierse Alpen heet de helper Krampus. Gehoornd en harig, met een berkenroede in de hand, gaat hij op de avond van 5 december de straat op, de Krampusnacht. In Italië komt La Befana in de nacht van 5 januari en laat ze kolen achter voor kinderen die zich slecht hebben gedragen, meestal kandijsuiker die zwart is geverfd. Al die bezoekers stellen we voor in cadeaubrengers over de hele wereld.

Wat gebeurt er als je op de lijst van stoute kinderen staat?

De oude verhalen spreken van kolen en berkenroeden. De verhalen van nu zijn veel zachter, en het register van de Noordpool ook. Een lijst wordt over een heel jaar bijgehouden, niet over één slechte dag. Een kind dat op dinsdag ruziemaakt met zijn broer en hem op woensdag helpt opruimen, heeft al de helft van de weg teruggelegd.

• Goedmaken: een gemeend “sorry” telt, vooral als het vanzelf komt.
• Helpen: de tafel dekken, een vriendje troosten, speelgoed delen.
• Het vertellen: de brief aan de Kerstman is de ideale plek om over je inspanningen te vertellen.
• Controleren: de detector voor brave kinderen geeft een idee van de richting, en de lijst van brave kinderen laat zien wie al genoteerd is.

De bezoeker uit het gedicht van 1823 geeft trouwens het goede voorbeeld: hij vult alle kousen zonder te kiezen en wenst “Happy Christmas to all”. Voor zijn andere talenten, van het vliegen met de rendieren tot de schoorsteen die je met een knikje weer opgaat, kijk je bij de krachten van de Kerstman.