Welke krachten heeft de Kerstman? Wat de oude verhalen vertellen, van 1821 tot vandaag

Welke krachten heeft de Kerstman?

Wie de verhalen bij elkaar legt, krijgt een vrij precieze lijst. Elke kracht heeft een tekst van herkomst, vaak een datum, soms een auteur. Geen van die teksten beweert alles te verklaren: ze laten de Kerstman iets doen, zonder te zeggen hóé hij het doet. Juist daarom zijn ze zo fijn om te herlezen.

• 's Nachts vliegen met een slee en rendieren: één rendier al in 1821, acht in 1823.
• Via de schoorsteen naar binnen en naar buiten met één simpele knik, beschreven in 1823.
• Door muren gaan bij huizen zonder schoorsteen, in het verhaal van Baum uit 1902.
• Weten wie braaf is geweest, dankzij een gedragsregister dat Thomas Nast in 1866 tekent.
• De wensen van kinderen horen vanaf de Korvatunturi, de oorvormige berg in Fins Lapland.
• Nooit sterven, dankzij de mantel van onsterfelijkheid uit het verhaal van 1902.

Aan die lijst moet nog een ouder talent worden toegevoegd, geërfd van Sint-Nicolaas, de bisschop van Myra aan wie de Kerstman zijn naam dankt: verschijnen waar hij nodig is. Daar komen we aan het einde op terug, want misschien is het wel het belangrijkste van allemaal.

Hoe gaat de Kerstman de schoorsteen weer op?

Het antwoord past in twee versregels. In “A Visit from St. Nicholas”, op 23 december 1823 zonder naam van de auteur gepubliceerd in de Sentinel van Troy, in de staat New York, gaat de bezoeker eerst “met een sprong” de schoorsteen af. Als zijn werk klaar is, legt hij een vinger langs zijn neus, knikt, en gaat door de schacht weer omhoog. Geen ladder, geen touw: één gebaar is genoeg.

Hetzelfde gedicht beschrijft een bezoeker die geen woord zegt en meteen aan de slag gaat. Hij vult de kousen, draait zich met een ruk om, knipoogt en knikt op een manier die de verteller geruststelt. De Kerstman van 1823 is klein en vlug, bijna een elf, wat hem in smalle schachten vast helpt. Clement Clarke Moore eist het gedicht dertien jaar later op, een toeschrijving die sommige onderzoekers betwisten ten gunste van Henry Livingston.

En huizen zonder schoorsteen? In 1902 stelde L. Frank Baum zich die vraag in “The Life and Adventures of Santa Claus”. In zijn verhaal gaat Claus eerst door de schoorstenen, tot de dag waarop kachels de open haarden vervangen en de schachten te smal worden. De fee Wisk stelt dan voor om door de muren te gaan, en met haar en zijn metgezellen heeft Claus geen enkele moeite meer om moderne huizen binnen te komen. Baum voegt eraan toe dat ouders als “afgevaardigden” kunnen optreden en de kousen in zijn plaats kunnen vullen. Het volledige verhaal van de schoorsteen lees je in waarom de Kerstman door de schoorsteen komt.

Hoe kan de Kerstman vliegen?

Hij vliegt niet alleen: zijn rendieren trekken de slee. De eerste tekst waarin ze voorkomen, dateert uit 1821. Dat jaar publiceert de New Yorkse drukker William B. Gilley een klein boekje, “The Children's Friend”, met acht gekleurde prenten. Het gedicht erin, “Old Santeclaus with Much Delight”, laat op kerstavond één enkel rendier over de daken en de besneeuwde vlakten trekken.

Twee jaar later spreekt het gedicht uit Troy van “een miniatuurslee en acht piepkleine rendieren”. Baum bedenkt in 1902 een regel die alles verklaart: de rendieren horen bij het woud van Burzee, en hun hoeders, de Knooks, lenen ze maar één nacht per jaar, op kerstavond, aan Claus uit, op voorwaarde dat ze voor zonsopgang terug zijn. Hij mag er hoogstens tien kiezen. De eerste twee heten Glossie en Flossie, en de volledige bemanning bestaat verder uit Racer, Pacer, Reckless, Speckless, Fearless, Peerless, Ready en Steady.

De Kerstman is niet de enige die over de daken vliegt. In Nederland rijdt Sinterklaas in de weken voor 5 december op zijn witte paard over de huizen en laat hij cadeaus door de schoorsteen vallen. Waar de rendieren vandaan komen, hoe ze heten en waarom Rudolph een rode neus heeft: het staat allemaal in waar komen de rendieren van de Kerstman vandaan en de namen van de rendieren.

Hoe krijgt hij alles in één nacht gedaan?

Hier zijn de oude teksten zuinig. Het gedicht van 1823 zegt alleen dat de bezoeker komt, zonder een woord werkt en weer vertrekt “als het pluis van een distel” dat door de wind wordt meegenomen. Dat van 1821 legt de datum vast: “Each Christmas eve”, elke kerstavond, en niet langer 6 december, de feestdag van Sint-Nicolaas. Niemand probeert in de negentiende eeuw uit te rekenen hoeveel huizen er per seconde bezocht moeten worden.

Het verhaal van Baum geeft twee aanwijzingen. Ten eerste is Claus niet alleen: aan het einde van het boek heeft hij vier helpers, Kilter, Peter, Nuter en Wisk, afkomstig van vier verschillende magische volken. Kilter, “de stille en de snelle”, haalt zelfs de brieven van de kinderen op. Ten tweede helpen de ouders hem. In het verhaal uit 1902 is de Kerstman al een team.

Er is ook een nuchtere verklaring, die te maken heeft met de draaiing van de aarde: kerstnacht valt niet overal op hetzelfde moment, en wie de tijdzones volgt, heeft veel meer dan vierentwintig uur. Die berekening werken we uit in hoe de Kerstman alle cadeaus in één nacht bezorgt.

Hoe weet de Kerstman wie braaf is geweest?

De kracht waar kinderen het meest tegen opzien, heeft ook een datum. Op 29 december 1866 publiceert Thomas Nast in Harper's Weekly een dubbele pagina met de titel “Santa Claus and His Works”. Op de tekeningetjes houdt de Kerstman brave kinderen in de gaten, werkt hij in zijn werkplaats en raadpleegt hij een dik kasboek. Als Nast zijn tekeningen in 1890 in een boek bundelt, worden de onderschriften overgenomen: “On the look out for good children” en “Account book, record of behaviour”.

Om goed te kunnen horen, heeft de Kerstman ook een slim gekozen adres. In 1927 kondigt de Finse radiopresentator Markus Rautio aan dat hij op de Korvatunturi in Lapland woont. De naam betekent “oorberg”, en volgens het verhaal kan de Kerstman dankzij die vorm de wensen van elk kind op aarde horen. De andere adressen van de Kerstman staan bij elkaar in waar woont de Kerstman.

De lijst, het register, het dikke rode boek van Sinterklaas en de liedjes die erover gaan, hebben een eigen geschiedenis, die we vertellen in hoe de Kerstman weet of je braaf bent geweest. Voor een eerste oordeel geeft onze detector voor brave kinderen binnen een paar seconden zijn verdict.

Is de Kerstman onsterfelijk?

In het verhaal van Baum wel, en we weten zelfs hoe dat zo gekomen is. Claus groeide op in het woud van Burzee, opgevangen door de nimf Necile. Hij is sterfelijk, en hij wordt ouder. Als de Geest van de Dood hem nadert, roept Ak, de Meester-Woudwachter van de wereld, de raad van alle onsterfelijken bijeen. Iedereen stemt ja, en Claus krijgt de Mantel van Onsterfelijkheid. Ak verklaart dan dat Claus “de beschermheilige van de kinderen” is.

Vijf jaar eerder had een New Yorkse krant al een eigen antwoord gegeven. Op 21 september 1897 publiceert The Sun een ongesigneerd hoofdartikel, als antwoord op een brief van de achtjarige Virginia O'Hanlon, die vroeg of de Kerstman bestond. De schrijver, Francis Pharcellus Church, werd pas na zijn dood in 1906 bekend. De tekst werd het vaakst herdrukte hoofdartikel uit de geschiedenis van de pers.

Hetzelfde hoofdartikel belooft dat hij over duizend jaar nog steeds kinderharten blij zal maken. Bisschop Nicolaas zelf stierf volgens de overlevering in 343 in Myra. Hoe je vanaf die datum de leeftijd van de Kerstman berekent, lees je in hoe oud is de Kerstman.

Waar komt de magie van de Kerstman vandaan?

Lang voor de rendieren stond Sint-Nicolaas er al om bekend dat hij precies op het juiste moment kwam. Het St. Nicholas Center, een Amerikaans documentatiecentrum over de heilige, vertelt het verhaal van de zeelieden van Myra. Hun schip raakt in een storm op de oostelijke Middellandse Zee vast op een zandbank. De zeelieden bidden tot bisschop Nicolaas, ook al is hij ver weg. Hij verschijnt aan dek, helpt hen de touwen van de mast te verstevigen, en het schip komt los voordat het visioen verdwijnt.

Eenmaal in de haven gaan de zeelieden God danken in de kathedraal van Myra, en daar herkennen ze de bisschop die ze aan boord hebben gezien. Als ze hem vragen hoe hij hen heeft gehoord, antwoordt hij dat een leven in dienst van anderen je in staat stelt te zien en te horen wie in gevaar is. Van ver zien, roepen horen, op tijd komen: vijftien eeuwen eerder zijn dat al de talenten die kinderen aan de Kerstman toeschrijven.

De andere legendes over de bisschop, de drie meisjes en de bruidsschat die door het raam werd gegooid, de drie kinderen die van de slager werden gered, worden verteld in wie was Sint-Nicolaas. En wie de vraag rechtstreeks aan de hoofdpersoon wil stellen, kan altijd nog terecht bij de brief aan de Kerstman of een gesprek met hem.