Heeft de Kerstman een vrouw? Het ware verhaal van Mevrouw de Kerstman

Sinds wanneer heeft de Kerstman een vrouw?

De eerste bekende vermelding dateert van 1849. James Rees, toneelschrijver en auteur uit Philadelphia, publiceert dat jaar een verhaal met de titel “A Christmas Legend” in zijn bundel *Mysteries of City Life*. Het verhaal noemt de vrouw van Santa Claus, via een stel dat zich als reizigers verkleedt om een gezin om onderdak te vragen. Volgens het tijdschrift *Mental Floss* zit er een verrassing in het slot: de vreemdelingen zijn in werkelijkheid uit het oog verloren familieleden, in een dubbele vermomming. Toch is het idee van een Mevrouw de Kerstman geboren.

Twee jaar later, in december 1851, noemt het *Yale Literary Magazine* uit New Haven, Connecticut, haar voor het eerst bij naam: “Mrs. Santa Claus” helpt er haar man zich aan te kleden voor de feestdagen. In 1854 beschrijft het blad *The Opal*, geschreven door patiënten van het staatsgesticht in Utica, in de staat New York, een muzikale kerstavond waarop een Mevrouw de Kerstman meedanst en door de zaal walst.

In de jaren daarna verschijnt ze met kleine toetsen, als een personage dat iedereen al kent. In februari 1862 noemt het tijdschrift *Harper’s* haar terloops in de rubriek “Editor’s Easy Chair”. In 1864 duikt ze in de roman *The Metropolites* van Robert St. Clar op in een droom, op Hessische laarzen en in rode onderrokken. Rood, toen al. Waar die kleur vandaan komt, lees je in waarom de Kerstman rood draagt.

1. 1849James Rees noemt de vrouw van Santa Claus in “A Christmas Legend”.
2. 1851Het *Yale Literary Magazine* noemt haar “Mrs. Santa Claus”.
3. 1854In Utica beschrijft *The Opal* hoe ze danst op een kerstfeest.
4. 1889Katharine Lee Bates geeft haar het woord in een lang gedicht.

Het gedicht uit 1889 waarin Mevrouw de Kerstman de slee opeist

De tekst die alles verandert, verschijnt in 1889 in Boston bij uitgever D. Lothrop: *Goody Santa Claus on a Sleigh-Ride* van Katharine Lee Bates. “Goody” is de afkorting van *goodwife*, de vrouw des huizes. Voor het eerst spreekt Mevrouw de Kerstman, en ze is niet tevreden. Zij zorgt voor de dennenbossen, zij maakt het speelgoed, en haar man strijkt alle eer op.

Ze krijgt haar plaats. Terwijl de Kerstman door de schoorstenen afdaalt, houdt zij de rendieren vast. Ze kijkt door de dakramen naar de slapende kinderen en laat in een donkere zolderkamer een gevallen ster achter om bij te schrijven en een speeldoos die het geluid van regen speelt. Aan een arm meisje dat daar met haar vader woont, geeft ze ook een sjerp in de kleur van een zonsondergang. Als haar man een kous bij de hiel en de teen scheurt, stopt zij die met een draad van maanlicht en vult hem voor een weesjongetje: een verfdoos, fruit van rijp en kussen. Het gedicht eindigt bij dageraad: ze noemt zichzelf “de gelukkigste der gelukkigen”. Bates nam het in 1916 op in haar bundel *Fairy Gold*.

Hoe heet de vrouw van de Kerstman?

Geen enkele traditie geeft haar één vaste voornaam. De teksten uit de negentiende eeuw zeggen gewoon “Mrs. Santa Claus” of “Goody Santa Claus”. In Frankrijk zegt men Mère Noël, een naam die die van haar man volgt in plaats van een voornaam.

De meest gebruikte voornaam in de Verenigde Staten komt van de televisie. In *Santa Claus Is Comin’ to Town*, een stop-motionfilm van de studio Rankin/Bass die op 13 december 1970 op ABC werd uitgezonden, heet ze Jessica. Ze is de onderwijzeres van Sombertown, een stad waar de burgemeester speelgoed heeft verboden. Ze wordt verliefd op Kris Kringle, helpt hem als hij gevangen zit en trouwt met hem. Samen beginnen ze een werkplaats op de Noordpool. De film vertelt dat de Kerstman zijn cadeaus op kerstavond rondbrengt omdat het hun trouwdag is.

• Goody Santa Claus: gedicht van Katharine Lee Bates, 1889
• Jessica: Santa Claus Is Comin’ to Town, Rankin/Bass, 1970
• Mary Christmas: It’s Christmastime Again, Charlie Brown, 1992
• Mère Noël: het gangbare Franse gebruik

Wat doet Mevrouw de Kerstman op de Noordpool?

Haar rol verandert per tijdperk. In 1878 houdt in het kinderboek *Lill’s Travels in Santa Claus Land* een dame aan een vergulde schrijftafel het register bij van de goede daden van kinderen. Op 22 januari 1887 publiceert Eugene C. Gardner in *Good Housekeeping* “A Hickory Back-Log”, een fantasieverhaal met een architect als verteller. Mevrouw de Kerstman, gekleed in groen en tartan, komt hem verwijten dat zijn keuken slecht ontworpen is. “Onderbreek me niet”, herhaalt ze steeds.

Een geïllustreerde ansichtkaart uit 1919 laat zien hoe ze vóór het vertrek een sjaal om de hals van haar man knoopt. In de loop van de verhalen krijgt ze een meer huiselijke rol: ze runt het huishouden, helpt bij de voorbereidingen en houdt toezicht op het werk van de elfjes. *Mental Floss* vat het moderne beeld samen: een ronde, vrolijke levensgezellin die de thermosfles van de Kerstman met cacao vult en zwaait als de slee opstijgt. Hetzelfde tijdschrift herinnert eraan dat ze in de negentiende eeuw veel meer pit had.

Mevrouw de Kerstman op het toneel, op de plaat en op het scherm

In de twintigste eeuw wordt Mevrouw de Kerstman een volwaardig personage. In 1914 heet het toneelstuk in één bedrijf van Bell Elliott Palmer *Mrs. Santa Claus, Militant*: Mevrouw de Kerstman wordt er een strijdbare activiste. In 1953 neemt Nat King Cole het lied “Mrs. Santa Claus” op met het orkest van Nelson Riddle. In 1971 scoort het komische duo Cheech & Chong zelfs een hit met “Santa Claus and His Old Lady”, zijn oude dame.

1. 1923Sarah Addington publiceert *The Great Adventure of Mrs. Santa Claus*.
2. 1963Phyllis McGinley publiceert *How Mrs. Santa Claus Saved Christmas*.
3. 1974Shirley Booth leent haar stem in *The Year Without a Santa Claus*.
4. 1996Angela Lansbury speelt de titelrol in de muzikale televisiefilm *Mrs. Santa Claus*.
5. 2023Sheryl Lee Ralph is de eerste zwarte vrouw die Mevrouw de Kerstman speelt in de Thanksgivingparade van Macy’s.

Al in 2009 zorgde een reclame van telefoonaanbieder Boost Mobile met Mevrouw de Kerstman in de Verenigde Staten voor ophef. In 2016 maakt de kerstcampagne van de Britse winkelketen Marks & Spencer haar tot heldin van de reclamefilm, een versie die de Britse pers feministisch noemt. Twee jaar later stelt de Amerikaanse publieke radio NPR vast dat feestartiesten steeds meer aanvragen krijgen voor een Mevrouw de Kerstman alleen, zonder haar man.

Heeft de Kerstman een baby gekregen?

De oude tradities geven hem geen kinderen. Noch de legende van Sint-Nicolaas, noch het gedicht uit 1823, noch de prenten van Thomas Nast, noch het gedicht van Katharine Lee Bates noemen ook maar één zoon of dochter. In de film uit 1970 heeft Kris Kringle wel een familie, maar dat is de familie die hem als baby opving: de Kringles, speelgoedmakende elfjes die hem hun vak leren en hem ver van Sombertown grootbrengen.

Er is maar één oud document dat Mevrouw de Kerstman met een zuigeling toont. In 1854 vertelt *The Opal* dat “Hare Hoogheid” op het kerstfeest van het gesticht in Utica danste met een baby in haar armen. Het blad schrijft dat het kind aan hen was “toevertrouwd”, en de schrijvers zeggen het te hebben gekust. Auteur Pamela McColl, die deze tekst bestudeerde voor haar boek *Wondrous Mrs. Claus*, ziet het als een van de allereerste openbare optredens van Mevrouw de Kerstman. Niets wijst erop dat het om een kind van de Kerstman ging.

Is de Kerstman een elf?

De vraag komt uit één versregel. In “A Visit from St. Nicholas”, op 23 december 1823 anoniem gepubliceerd door de *Sentinel* in Troy, in de staat New York, komt de Kerstman aan in een “miniatuurslee” getrokken door “acht piepkleine rendieren”. De menner is “een klein oud mannetje, zo levendig en vlug”. Ten slotte beschrijft het gedicht hem als “een echte vrolijke oude elf”.

Clement Clarke Moore werd in 1837 als auteur aangewezen, een toeschrijving waarover nu discussie bestaat. Het woord *elf* beschrijft vooral de lengte en de levenslust van het personage. De prenten van Thomas Nast vanaf 1863, en daarna de beelden uit de twintigste eeuw, legden hem vast als een oude man met baard. In de meeste verhalen van nu houdt de traditie de rollen gescheiden: de Kerstman en Mevrouw de Kerstman zijn mensen, en de elfjes werken met hen samen. Meer over hun leeftijd en geschiedenis lees je in hoe oud is de Kerstman.