Welke tradities passen bij kerstavond met het gezin? Ideeën uit de hele wereld

Waarom telt de avond van 24 december zo zwaar?

In een groot deel van Europa draait kerst om de avond van de 24e, niet om de ochtend van de 25e. In Duitsland gaan de cadeaus op Heiligabend open. In Polen is de maaltijd van de Wigilia het hoogtepunt van de feestdagen. In Frankrijk brengt de réveillon de familie samen voordat de Kerstman langskomt, en in Mexico worden de cadeaus vaak om middernacht uitgepakt. In de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk is het grote moment juist de ochtend van de 25e, en dient de avond ervoor om de komst van de bezoeker voor te bereiden.

Voor jou verandert daarmee de vraag. Het gaat er niet om de avond te vullen, maar om hem vorm te geven: een begin, een paar stappen waar de kinderen naar uitkijken, en een duidelijk einde. De tradities hieronder zijn per land geordend, maar elk ervan laat zich in een halfuur overzetten naar elke willekeurige woonkamer.

Wat is Jólabókaflóð, de leesavond van de IJslanders?

In IJsland is 24 december de avond van de boeken. Gezinnen geven elkaar boeken en brengen de rest van de avond, en vaak ook de volgende dag, door met lezen. De traditie heeft een naam, Jólabókaflóð, “de kerstboekenvloed”.

Volgens het IJslandse bureau voor toerisme hangt ze samen met een catalogus, de Bókatíðindi, die sinds 1944 elk jaar verschijnt en half november naar alle huishoudens wordt gestuurd, rond de boekenbeurs van Reykjavik. IJslanders gebruiken hem om de boeken te kiezen die ze cadeau doen. Aan leesvoer geen gebrek: Reykjavik is sinds 2011 Unesco-literatuurstad, en de schrijver Halldór Laxness kreeg in 1955 de Nobelprijs.

Waarom wachten Polen op de eerste ster?

In Polen begint de maaltijd van de 24e, de Wigilia, pas wanneer de eerste ster aan de hemel verschijnt, de *Gwiazdka*, die aan de ster van Bethlehem herinnert. De kinderen krijgen de taak om bij het raam uit te kijken, en wie hem als eerste ziet, geeft het startsein.

• Men breekt en deelt de opłatek, een dunne ouwel, en wisselt goede wensen uit voordat er gegeten wordt.
• Er gaat wat hooi onder het tafelkleed, ter herinnering aan de kribbe.
• Er blijft één plaats leeg aan tafel, voor het Kindje Jezus of voor een eenzame reiziger.
• Er komen twaalf gerechten op tafel, voor de twaalf apostelen, of een oneven aantal afhankelijk van het gezin, zonder rood vlees: karper is de meest gebruikelijke vis.
• De cadeaus worden na het diner uitgewisseld, en de avond eindigt met de Pasterka, de nachtmis.

Uitkijken naar de ster is een van de rituelen die zich het makkelijkst laten overnemen met jonge kinderen. In december wordt het vroeg donker: een kind bij het raam met een zaklamp, dat moet aankondigen wanneer het eten begint, heeft een missie, een moment waarop het de held is, en een reden om niet door het huis te rennen terwijl jij de tafel dekt.

Donald Duck om drie uur en kerstvrede om twaalf uur: de vaste afspraken van het Noorden

In Zweden heeft 24 december een vast tv-moment. Elk jaar, net na drie uur ’s middags, zendt de publieke zender SVT1 *Kalle Anka och hans vänner önskar god jul* uit, “Donald Duck en zijn vrienden wensen je een vrolijk kerstfeest”. Het gaat om een Disneyprogramma uit 1958, *From All of Us to All of You*, gepresenteerd door Japie Krekel, dat sinds 1960 in Zweden wordt uitgezonden.

Volgens Mental Floss kijken er elk jaar meer dan drie miljoen Zweden, ongeveer een derde van het land, en in 1997 zat meer dan de helft van de bevolking voor de buis. Het programma verandert bijna nooit. In 1982 verving SVT het fragment uit *Ferdinand de stier* door *Het lelijke eendje*: het protest was zo groot dat het fragment het jaar daarop terugkwam.

Finland koos voor twaalf uur ’s middags. Op 24 december wordt op het oude Grote Plein van Turku om twaalf uur de afkondiging van de kerstvrede voorgelezen, vanaf het balkon van het Brinkkala-huis, zoals elk jaar sinds 1886. De publieke omroep YLE zendt haar sinds 1935 uit, en sinds 1983 op de nationale televisie.

Waarom eten zoveel landen vis op de avond van de 24e?

Er loopt een draad tussen de Poolse karper, de Mexicaanse bakkeljauw en het grote Provençaalse avondmaal: in de katholieke traditie at men geen vlees op de dag voor Kerstmis. De avondmaaltijd bleef dus “mager”, zonder vlees, maar kon wel heel overvloedig zijn, en vis had daarin de hoofdrol.

Italiaanse gezinnen noemen het gewoon La Vigilia, de vooravond. Mental Floss wijst erop dat de naam “Feast of the Seven Fishes”, het feestmaal van de zeven vissen, in de Verenigde Staten is ontstaan bij emigranten uit Zuid-Italië, een arme kuststreek waar vis betaalbaar was. Niemand weet precies waar het getal zeven vandaan komt, en baccalà, gezouten kabeljauw, staat bijna altijd op het menu.

In de Provence volgt het gros souper van de 24e, volgens France.fr een magere maaltijd van zeven gerechten, dezelfde logica en eindigt het met de dertien desserts, die we beschrijven in Kerst in Frankrijk. In Mexico blijft het diner van de Nochebuena trouw aan de bacalao, zoals verteld in Kerst in Mexico.

Hoe vier je de komst van de cadeaus op kerstavond?

In Duitsland heeft de Bescherung een geluidssignaal. De kinderen wachten buiten de kamer, en een belletje laat weten dat het Christkind of de Weihnachtsmann net weer vertrokken is. Dan zien ze de verlichte kerstboom en de pakjes. Dat moment beschrijven we in Kerst in Duitsland.

In landen waar de cadeaus ’s nachts komen, dient de avond ervoor om de ontvangst voor te bereiden. In Frankrijk zetten kinderen hun schoenen voor de schoorsteen. In de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk hangt men sokken op en laat men een hapje achter voor de bezoeker en zijn rendieren; de menu’s per land staan in wat je voor de Kerstman klaarzet. In Catalonië slaan kinderen al zingend op het blok van de Tió, zodat het snoep “maakt”, een gewoonte die we beschrijven in wie de cadeaus brengt in de wereld.

Veel Amerikaanse gezinnen lezen bij het naar bed gaan ook het gedicht *A Visit from St. Nicholas* voor, gepubliceerd in 1823, dat begint met “’Twas the night before Christmas”. Het verhaal ervan lees je in de geschiedenis van “De nacht voor Kerstmis”.

Welk tijdschema voor kerstavond met jonge kinderen?

De valkuil van de 24e is het verschil tussen de etenstijd van de volwassenen en de bedtijd van de kinderen. De American Academy of Sleep Medicine raadt tussen 3 en 5 jaar 10 tot 13 uur slaap per 24 uur aan, dutjes inbegrepen, en tussen 6 en 12 jaar 9 tot 12 uur. Een kind dat op de 25e om 7 uur opstaat, moet dus tussen 20 en 21 uur slapen, wat er ook op het menu staat.

1. 15.00 uurEen vaste afspraak op zijn Zweeds: een korte film, een liedje, een telefoontje naar opa en oma.
2. 16.30 uurKookworkshop: het gerecht of de koekjes die de kinderen vanavond opdienen.
3. 17.30 uurUitkijken naar de eerste ster op zijn Pools, en dan even kijken op de Santa Tracker.
4. 18.30 uurEten voor de kinderen, of het voorgerecht van het kerstdiner vroeg opgediend voor het hele gezin.
5. 19.30 uurEen hapje voor de Kerstman, sokken of schoenen klaarzetten, laatste positie van de slee.
6. 20.00 uurPyjama, boek op zijn IJslands, licht uit. Het diner van de volwassenen kan beginnen.

Voor kinderen van 6 tot 8 jaar schuift dit schema een uur op; zij mogen tot het dessert blijven. Vanaf 9 of 10 jaar gaan veel kinderen liever achter de schermen meedoen: zelf de cadeaus van de kleintjes neerleggen, het belletje luiden, een hap uit de wortel van de rendieren nemen. Om de slee te volgen zonder de tijd uit het oog te verliezen, staan onze tips in hoe je de Kerstman volgt op kerstavond.