Hoe viert men kerst in Mexico? Posadas, piñata’s, Nochebuena en de Drie Koningen

Wanneer begint en eindigt kerst in Mexico?

Het seizoen opent met het feest van de Maagd van Guadalupe, op 12 december, voorafgegaan door een noveen van gebeden die op de 3e begint. Vaak zetten gezinnen op die dag hun nacimiento op, de kerststal, die tot 2 februari blijft staan. Mexicaanse kerststallen krijgen graag plaatselijke details: nopalcactussen, kalkoenen, een vrouw die tortilla’s bakt.

1. 12 dec.Feest van de Maagd van Guadalupe, de kerststal wordt opgezet.
2. 16-24 dec.De negen avonden posadas, met liederen, ponche en piñata’s.
3. 23 dec.Noche de Rábanos in Oaxaca, de wedstrijd in radijssnijden.
4. 24 dec.Nochebuena: Misa de Gallo, laat diner, het Kindje Jezus wordt in de kerststal gelegd.
5. 28 dec.Día de los Santos Inocentes, het Mexicaanse equivalent van 1 april.
6. 6 jan.Día de Reyes: de cadeaus van de Drie Koningen en de rosca.
7. 2 feb.Día de la Candelaria: zegening van het Kindje Jezus en tamales.

Die kalender verandert alles voor de kinderen. Een Mexicaans kind kan op de avond van de 24e een cadeau krijgen, nog een op 6 januari, en op 2 februari met de hele familie tamales delen.

Wat is Las Posadas in Mexico?

*Posada* betekent “herberg” of “onderdak”. De posadas spelen de zoektocht na van Maria en Jozef in Bethlehem, die van deur tot deur kloppen zonder een slaapplaats te vinden. Ze worden elke avond gehouden van 16 tot 24 december, negen avonden dus: elke avond staat volgens de traditie voor een maand van Maria’s zwangerschap.

Hun oorsprong is precies bekend. De bronnen plaatsen haar in het augustijnenklooster van San Agustín de Acolman, bij Mexico-Stad. In 1586 of 1587, afhankelijk van de auteur, krijgt de prior, fray Diego de Soria, van paus Sixtus V toestemming om van 16 tot 24 december *misas de aguinaldo* te vieren, “nieuwjaarsgeschenkmissen”. Na verloop van tijd verliet de viering de kerk en ging ze van huis tot huis, in straten en op binnenplaatsen.

Hoe verloopt een posada?

• Twee mensen, vaak kinderen, spelen Maria en Jozef; Maria rijdt soms op een echte ezel. Andere stoeten dragen gewoon beeldjes mee.
• De voorganger draagt een kaars met een papieren kapje, en iedereen volgt met een eigen lichtje.
• De groep splitst zich: de ene helft zingt buiten om pedir posada, om onderdak te vragen, de andere antwoordt van binnenuit en weigert.
• Bij de laatste deur herkennen de “herbergiers” de pelgrims en doen ze open. Men bidt voor de kerststal, vaak de rozenkrans.
• Dan volgt het feest: villancicos, tamales, atole, buñuelos, ponche, en de piñata.

De gasten gaan vaak naar huis met een aguinaldo, een zakje snoep. Het gebruik heeft gereisd: in San Antonio, Texas, trekt sinds 1966 elk jaar een grote posada over de River Walk naar de San Fernando-kathedraal, en de Filipijnen maakten er hun eigen voorstelling van, de *Panunulúyan*.

Waarom heeft de kerstpiñata zeven punten?

De kerstpiñata is geen ezel of tekenfilmfiguur: het is een ster met zeven punten, traditioneel gebouwd op een aardewerken pot. Elke punt staat voor een van de zeven hoofdzonden. Door haar stuk te slaan “vernietigt” men symbolisch de zonden, en het fruit en snoep dat eruit valt, wordt met iedereen gedeeld.

Ze hoort bij elke posada-avond, en het is het moment waar de kinderen de hele avond op wachten. De punten zijn bekleed met gekleurd papier en lange franjes die bij elke klap opvliegen.

Tegenwoordig hangt de stervormige piñata naast piñata’s in de vorm van figuren, en veel zijn van karton in plaats van aardewerk. De opzet blijft die van een gedeelde beproeving: elk kind slaat om de beurt, terwijl de volwassenen zingen en aan het touw trekken om de ster op en neer te laten gaan.

Hoe verloopt de Nochebuena, de avond van 24 december?

24 december heet de Nochebuena, de “goede nacht”. Gezinnen gaan naar de Misa de Gallo, de “hanenmis”, laat op de avond, en komen daarna samen voor een groot diner. Op die avond wordt eindelijk het beeldje van het Kindje Jezus, de Niño Dios, in de kerststal gelegd, die sinds 12 december leeg op hem wachtte.

Op tafel staan bacalao, gezouten kabeljauw als stoofschotel, romeritos, een plant met vlezige blaadjes die gekookt en daarna in een mole opgediend wordt, vaak met garnalenkoekjes, en een kalkoen of een ham. De kinderen spelen met sterretjes, de *luces de Belén*, de “lichtjes van Bethlehem”. Volgens El Universal werden die scheuten al vóór de verovering gegeten, en omdat het gerecht geen vlees bevat, werd het een vaste waarde in de maaltijden van de vooravond, en 24 december was er zo een. De cadeaus gaan vaak om middernacht open, en eerste kerstdag zelf is eerder rustig.

De bloem van de Nochebuena

De plant die de rest van de wereld kerstster of poinsettia noemt, draagt in Mexico de naam van het feest: flor de Nochebuena. Vóór de verovering heette ze in het Nahuatl *cuetlaxochitl*, wat de Gaceta UNAM vertaalt als “bloem die verwelkt”. Ze werd gebruikt bij ceremonies, en de heersers kweekten haar in hun tuinen.

Haar Engelse naam komt van Joel R. Poinsett, die in 1825 werd benoemd tot eerste gezant van de Verenigde Staten in Mexico. Hij verlaat het land in 1828, en de Bartram-tuin in Philadelphia toont de “Poinsettia” eind 1829. In 2018 produceerde Europa volgens de Gaceta UNAM ongeveer 110 miljoen planten, de Verenigde Staten 50 miljoen en Mexico 19 miljoen.

Wat is de Noche de Rábanos in Oaxaca?

Elk jaar op 23 december loopt het grote plein van Oaxaca, in het zuiden van het land, vol met gesneden radijzen. Kerststallen, dansers, kerken, dieren: meer dan honderd deelnemers snijden hele taferelen uit reuzenradijzen. De stad organiseert deze wedstrijd sinds 1897.

Volgens Mexico News Daily komen alle radijzen van hetzelfde veld in Santa Cruz Xoxocotlán. Ze worden in drie keer gezaaid om verschillende maten te krijgen, met technieken die ze oneetbaar maken, en op 19 december geoogst. Het schouwspel duurt maar een paar uur: eenmaal gesneden verwelken de radijzen en verliezen ze hun vorm. Andere categorieën werken met gedroogde bloemen en maïsbladeren.

Een legende vertelt dat monniken in de achttiende eeuw in december vergeten radijzen vonden en ze als curiositeit naar de markt brachten. Zeker is dat de tuinders al vóór de wedstrijd te grote radijzen bewerkten met snijwerk om klanten naar de kerstmarkt te lokken.

Pastorelas en Santos Inocentes

In het hele land is het seizoen ook dat van de pastorelas, herdersspelen met aartsengel Michaël, de duivel Luzbel en een komische kluizenaar op weg naar Bethlehem. Op 28 december, de dag van de Santos Inocentes, haalt men grappen uit, zoals bij ons op 1 april: de klassieke grap is iets lenen onder een smoesje.

Wie brengt de cadeaus in Mexico: Santa Claus, de Niño Dios of de Drie Koningen?

Alle drie, afhankelijk van het gezin. In Mexico zegt men gewoon Santa Claus, met de Engelse naam, en hij komt op de avond van de 24e. In veel huishoudens brengt de Niño Dios, het Kindje Jezus, de kerstcadeaus. En op 6 januari komen de Reyes Magos, de Drie Koningen, die vaak de meeste geschenken brengen. Hun namen staan uitgelegd in de namen van de Kerstman in de wereld.

Die gewoonten zijn minder oud dan men denkt. Een artikel van UNAM Global, het medium van de Nationale Autonome Universiteit van Mexico, wijst erop dat kinderen cadeaus geven op Driekoningen geen koloniale traditie is: ze raakte in de negentiende eeuw ingeburgerd. Een academicus noemt Santa Claus er een “Angelsaksische traditie”.

In de nacht van 5 januari zetten kinderen een schoen bij de deur en geven ze hun brief aan de Koningen soms mee aan een heliumballon. Op de 6e deelt men de rosca de Reyes, een kransvormige brioche waarin een klein beeldje van het Kindje Jezus verstopt zit. Wie het vindt, trakteert op de tamales van 2 februari, Candelaria, de dag waarop het Kindje Jezus uit de kerststal in de kerk wordt gezegend, vaak speciaal aangekleed voor de gelegenheid. Meer over die Drie Koningen lees je in wie de cadeaus brengt in de wereld.

De kerstboom kwam later, eerst bij buitenlanders die in Mexico woonden, voordat hij Mexicaanse gezinnen veroverde. Hij brak uiteindelijk records: in 2009 zette Mexico-Stad een boom van 110,35 meter neer, door Guinness erkend als destijds de grootste ter wereld. Om de Kerstman te schrijven vóór zijn bezoek op de 24e, ga naar onze briefpagina.