Wat zet je klaar voor de Kerstman op kerstavond? Het hapje, land voor land

Wat zet je klaar voor de Kerstman op kerstavond?

In de Verenigde Staten en Canada is het antwoord bijna altijd hetzelfde: een glas melk en koekjes, neergezet bij de kerstboom of de open haard. NPR sprak in 2017 met gezinnen en diplomaten van over de hele wereld: aan Amerikaanse kant kan het glas melk ook samengaan met een chocolate chip cookie of zelfs een boterham met pindakaas en jam.

Het gebaar is jonger dan je zou denken. Volgens Mental Floss ontstaat de Amerikaanse gewoonte van melk en koekjes in de jaren dertig, tijdens de Grote Depressie. Ouders zagen het als een manier om kinderen dankbaarheid en vrijgevigheid te leren, ook als er weinig geld was: je bedankt wie de cadeaus brengt door te delen wat je hebt.

De rest van de wereld heeft zijn eigen menu's, die je verderop terugvindt. Eén ding hebben ze gemeen: het hapje wordt als laatste klaargemaakt, vlak voor het slapengaan, en voor de kleinsten is dat vaak het mooiste moment. De koekjes van het dorp hebben trouwens een eigen pagina: onze kerstrecepten.

Waarom zetten we melk en koekjes klaar voor de Kerstman?

De reden die het vaakst wordt genoemd, is die van de Depressie in de jaren dertig. Mental Floss vermeldt dat de kousen aanvankelijk kleine welkomstcadeautjes voor de Kerstman bevatten, en dat melk en koekjes hun plaats innamen. Voor de rest zijn historici voorzichtig, omdat de gewoonte weinig schriftelijke sporen heeft nagelaten.

Er doen twee theorieën de ronde. De eerste gaat terug op de Noordse mythen: kinderen zouden eten hebben klaargezet voor Sleipnir, het achtbenige paard waarop de god Odin reed. De tweede loopt via Nederland, waar kinderen rond 6 december hapjes klaarzetten voor Sint-Nicolaas en zijn reisgenoten. Geen van beide is bewezen. Ze delen één eenvoudig idee: wie 's nachts reist, krijgt te eten.

Mental Floss noemt ook een Duits spoor. Voor er kerstbomen waren, versierden Duitsers een “paradijsboom” met appels en koekjes, die het tijdschrift als een voorloper van onze kerstboom beschouwt. Kerstkoekjes hingen dus al aan de takken lang voordat ze op een bordje bij de open haard kwamen te staan.

Wat zetten kinderen klaar in het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Australië?

In het Verenigd Koninkrijk krijgt Father Christmas een mince pie, een taartje met gekruide gedroogde vruchten, en een bodempje sherry. Een Britse diplomaat, Andrew Overton, bevestigde dat in 2017 tegenover NPR. Mental Floss beschrijft dezelfde traditie in Engeland: mince pies voor Father Christmas, met sherry. Volgens hetzelfde tijdschrift kiezen sommige gezinnen liever voor whisky of brandy.

In Ierland verandert het glas: daar staat vaak een pint Guinness klaar, met mince pies. NPR voegt er een detail aan toe dat we niet bij de betrokkene zelf hebben kunnen nagaan: Mevrouw de Kerstman zou er een klein bodempje whisky apart houden. In Australië, waar Kerstmis midden in de zomer valt, legde voedselhistorica Barbara Santich van de universiteit van Adelaide aan NPR uit dat de melk er vaak plaatsmaakt voor een biertje, een glas sherry of wijn, soms met een stuk vruchtencake.

Verder naar het zuiden passen de menu's zich aan het seizoen aan. In Zuid-Afrika, waar Kerstmis ook in de zomer valt, beschrijft Mental Floss drie gewoontes naast elkaar: melk en koekjes op zijn Amerikaans, mince pies en een glaasje op zijn Brits, of iets van de braai, de Zuid-Afrikaanse barbecue. Het idee blijft hetzelfde: de bezoeker een beetje geven van wat je zelf die avond eet.

• Verenigde Staten en Canada: melk en koekjes.
• Verenigd Koninkrijk: mince pie en sherry, soms whisky of brandy.
• Ierland: mince pies en een pint Guinness.
• Australië: bier, sherry of wijn, soms vruchtencake, of koekjes met limonade.
• Chili: pan de pascua, een vruchtencake, en een koffiedrankje dat cola de mono heet.
• Nigeria: fufu en egusi, een stoofpot van meloenpitten.

Moet je wortels klaarzetten voor de rendieren?

Ja, en veel gezinnen denken eraan. Mental Floss koppelt de wortels aan dezelfde Noordse tradities als de melk en de koekjes: de rendieren moeten op krachten komen om zo'n zware slee te trekken. De Zweedse ambassadeur in de Verenigde Staten, Karin Olofsdotter, vertelde NPR dat haar familie toen ze klein was een boterham met kaas en boter voor de Kerstman klaarzette, en een wortel voor de rendieren.

De rendieren deden pas in 1821 hun intrede in het verhaal van de Kerstman, met het gedicht “Old Santeclaus with Much Delight”, en sinds 1823 zijn het er acht. Hun namen, en die van Rudolph, staan in de namen van de rendieren van de Kerstman. Wie ze de rest van het jaar te eten geeft, lees je in waar komen de rendieren van de Kerstman vandaan.

Waarom zet je een wortel in je schoen voor Sinterklaas?

Omdat Sinterklaas niet met rendieren reist. In Lotharingen, meldt de Routard, zetten kinderen in de nacht van 5 op 6 december bij de open haard een glaasje mirabellenlikeur klaar voor de heilige, en suiker en een wortel voor zijn ezel. De volgende ochtend vinden ze snoepgoed, vaak een sinaasappel en een peperkoek met de beeltenis van de heilige. Sint-Nicolaas is sinds 1477, na de slag bij Nancy, de beschermheilige van Lotharingen.

In Nederland heet de gewoonte “de schoen zetten”. Kinderen zetten een schoen bij de open haard, of tegenwoordig bij de verwarming of de deur, met een wortel of hooi en een bakje water voor het paard van Sinterklaas. Ze zingen een liedje, en de volgende ochtend zit er snoep of een klein cadeautje in de schoen. Het paard heette tot 2019 Amerigo; dat ging met pensioen en Ozosnel volgde hem op. In België heeft het paard een naam die zo uit het weerbericht lijkt te komen: “Slecht Weer Vandaag”.

In de Elzas komt Sint-Nicolaas volgens de officiële Franse toerismesite bij alle brave kinderen langs om ze mandarijnen en peperkoek te geven. In Argentinië, vertelt Mental Floss, zetten kinderen hun schoenen klaar met hooi en water voor de dieren van de bezoeker. Overal gaat het rijdier voor de ruiter: dat legt immers de langste weg af.

IJsland heeft een eigen versie, zonder wortel: kinderen zetten een schoen op de vensterbank, en de dertien bezoekers van december laten er appels, sinaasappels of andere lekkernijen in achter. Het verhaal van de schoorsteen en de klompen voor de haard lees je in waarom de Kerstman door de schoorsteen komt.

Wat zet je klaar in Scandinavië?

In Denemarken en Zweden is het gerecht van kerstavond rijstepap, het Deense *risengrød* of het Zweedse *risgrynsgröt*. Kate Reuterswärd, persattaché van de Zweedse ambassade in Washington, legde NPR uit dat er een kom van voor de voordeur wordt gezet voor de *tomte*. In Noorwegen hoort er volgens dezelfde reportage een kan bier bij de rijstepap.

Die kom is niet helemaal voor de Kerstman bedoeld. Hij is voor de *nisse* of de *tomte*, de kleine boerderijgeest die over de dieren waakt en die in de negentiende eeuw een cadeaubrenger is geworden. De regel is oud: hij wil zijn pap met een klontje boter erop. Een vaak verteld sprookje gaat over een boer die de boter onder in de kom had verstopt; de nisse dacht dat hij bestolen was en werd woedend, tot hij bij de laatste happen de boter ontdekte. Zijn verhaal staat in is de Kerstman een elf en zijn namen in de namen van de Kerstman over de hele wereld.

Waar laat je een brief achter in plaats van een hapje?

In een aantal landen komt niet de Kerstman langs. In Duitsland, Zwitserland en El Salvador laten kinderen volgens NPR vooral brieven vol wensen achter. Voor Duitsland vermeldt Mental Floss dat ze hun brief schrijven en versieren voor het Christkind, het kindje Jezus dat cadeaus brengt, en niets te eten klaarzetten.

In Letland verdien je je cadeau op een andere manier: je moet een gedicht opzeggen voor de kerstboom. Volgens NPR mag de bezoeker dan een *piparkūkas* pakken, een gemberkoekje. Voor Italië noemt dezelfde bron een mandarijn en hooi voor de ezel. De andere winterbezoekers, van de Befana tot het Christkind, worden voorgesteld in cadeaubrengers over de hele wereld.

Overal blijft een brief de zekerste manier om gehoord te worden. Je kunt de jouwe schrijven op onze pagina brief aan de Kerstman en op de avond van de 24e de route volgen op de Santa Tracker, met één oog op het bord met koekjes.