Χριστούγεννα στην Ισπανία: από τη Lotería της 22ας Δεκεμβρίου ως τους Τρεις Μάγους της 6ης Ιανουαρίου

Τι είναι η Lotería de Navidad της 22ας Δεκεμβρίου;

Το επίσημο όνομά της είναι Sorteo Extraordinario de Navidad, η έκτακτη χριστουγεννιάτικη κλήρωση. Γίνεται κάθε χρόνο στις 22 Δεκεμβρίου και θεωρείται η μεγαλύτερη κλήρωση λαχείου στον κόσμο. Η πρώτη έγινε στις 18 Δεκεμβρίου 1812, στο Cádiz, λίγους μήνες μετά τη δημιουργία του εθνικού λαχείου, του οποίου η πρώτη κλήρωση είχε γίνει στις 4 Μαρτίου της ίδιας χρονιάς. Η ονομασία «Sorteo de Navidad» εμφανίζεται επίσημα το 1897.

Ολόκληρο το λαχείο κοστίζει 200 ευρώ, αλλά χωρίζεται σε δέκα décimos των 20 ευρώ, και συνήθως αυτό το δέκατο αγοράζει ο κόσμος. Το 2026, τα κέρδη που μοιράζονται φτάνουν τα 2,87 δισεκατομμύρια ευρώ, κατανεμημένα σε 205 σειρές λαχείων. Το πρώτο βραβείο λέγεται El Gordo, «ο Χοντρός». Από το 2012, η κλήρωση γίνεται στο Teatro Real, την όπερα της Μαδρίτης, μετά από δύο χρόνια στο Συνεδριακό Μέγαρο της πρωτεύουσας.

Το πρωινό της 22ας κυλά πάντα με τον ίδιο τρόπο, σε ζωντανή μετάδοση. Οι μπάλες βγαίνουν από τα τύμπανα, τα παιδιά τις τραγουδούν στη σκηνή, και όσα δεν τραγουδούν τις περνούν σε ένα μακρύ νήμα, με τη σειρά της κλήρωσης. Κανείς δεν φεύγει από την οθόνη πριν βγει το El Gordo, που μπορεί να βγει οποιαδήποτε στιγμή του πρωινού.

Ποια είναι τα παιδιά του San Ildefonso που τραγουδούν τους αριθμούς;

Οι τραγουδιστές προέρχονται από το Colegio de San Ildefonso, ένα δημοτικό ίδρυμα της Μαδρίτης που γεννήθηκε κάπου ανάμεσα στα μέσα του 14ου και τα μέσα του 15ου αιώνα, όταν οι πόλεμοι και η πανούκλα άφηναν πολλά παιδιά χωρίς πόρους. Φιλοξενεί ακόμη παιδιά από οικογένειες που δυσκολεύονται, τα οποία μένουν εκεί από Δευτέρα ως Παρασκευή. Η παράδοση του τραγουδιού ξεκινά στις 9 Μαρτίου 1771: εκείνη τη μέρα, ένας μαθητής περίπου επτά ετών, ο Diego López, τραβά και τραγουδά για πρώτη φορά έναν τυχερό αριθμό του ισπανικού λαχείου.

Από την πρώτη χριστουγεννιάτικη κλήρωση του 1812, αυτά τα παιδιά τραγουδούν τους αριθμούς κάθε χρόνο. Ως το 1973, το σχολείο δεχόταν μόνο αγόρια. Τα πρώτα κορίτσια μπαίνουν το 1981, και το 1984 ένα κορίτσι, η Mónica Rodríguez, τραγουδά για πρώτη φορά αριθμό της χριστουγεννιάτικης κλήρωσης. Το 2025 ήταν 28 στη σκηνή, 16 κορίτσια και 12 αγόρια ηλικίας 10 έως 14 ετών.

Ο ρόλος θέλει προετοιμασία. Η επιλογή γίνεται στα μέσα Οκτωβρίου, σύμφωνα με την εφημερίδα Público, και οι μαθητές που επιλέγονται κάνουν πρόβες για περίπου δύο μήνες. Το περιοδικό Consumer αναφέρει ότι εξασκούνται μία ώρα την ημέρα, με μπάλες που δίνει το εθνικό λαχείο, και ότι οι αριθμοί που είναι γεμάτοι μηδενικά είναι οι πιο δύσκολοι για να τους τραγουδήσεις χωρίς λάθος. Η κλήρωση γίνεται ύστερα στις 22 Δεκεμβρίου, μπροστά στο κοινό του Teatro Real.

Πώς γιορτάζουν οι Ισπανοί τη Nochebuena;

Η Nochebuena, «η καλή νύχτα», είναι το βράδυ της 24ης Δεκεμβρίου. Είναι ένα οικογενειακό δείπνο με μενού που αλλάζει από περιοχή σε περιοχή· στην Καταλονία το μεγάλο γεύμα γίνεται μάλλον στις 25, με σούπα με ζυμαρικά και *escudella*, και στις 26, μέρα του Sant Esteve, με *canelons*. Γύρω στις 9 το βράδυ, πολλά σπίτια ακούν το χριστουγεννιάτικο μήνυμα του βασιλιά, που μεταδίδεται κάθε 24 το βράδυ. Οι πιο θρήσκοι τελειώνουν τη νύχτα στη Misa del Gallo, τη λειτουργία των μεσανυχτών, τη «λειτουργία του πετεινού».

Για επιδόρπιο έρχεται το turrón, ένα μαντολάτο με αμύγδαλα και μέλι. Τα δύο πιο διάσημα προέρχονται από την ίδια πόλη, τη Jijona, κοντά στο Alicante, που παράγει περίπου το 60 % του turrón της Ισπανίας. Το *turrón de Jijona* είναι μαλακό, με αμύγδαλο αλεσμένο ψιλά, και ψήνεται τουλάχιστον 150 λεπτά σε χάλκινα καζάνια· το *turrón de Alicante* είναι σκληρό, με χοντροκομμένα αμύγδαλα και ασπράδι αυγού. Και τα δύο προστατεύονται από ευρωπαϊκή γεωγραφική ένδειξη από το 1996, που απαιτεί τουλάχιστον 10 % ντόπιο μέλι.

Στα σπίτια, στις εκκλησίες και στις πλατείες στήνουν το belén, τη φάτνη, με βρύα, φελλό και ξύλο για να μοιάζουν με τους λόφους της Βηθλεέμ. Στην Καταλονία και στην περιοχή της Βαλένθια, κρύβει ένα απρόσμενο πρόσωπο: τον caganer, έναν χωρικό με κόκκινο σκούφο, τη *barretina*, που κάθεται οκλαδόν και κάνει την ανάγκη του πίσω από έναν θάμνο. Λέγεται ότι εμφανίστηκε στις φάτνες στα τέλη του 17ου ή στις αρχές του 18ου αιώνα. Ο λαογράφος Joan Amades εξηγούσε ότι του απέδιδαν τη δύναμη να γονιμοποιεί τη γη της φάτνης, και ότι αν ξεχνούσες να τον βάλεις, έφερνε γρουσουζιά.

Τον caganer τον παίρνουν πολύ στα σοβαρά, και ο δήμος της Βαρκελώνης το έμαθε με τον δύσκολο τρόπο. Το 2005 έστησε μια δημοτική φάτνη χωρίς αυτόν· ακολούθησε η εκστρατεία «Salvem el caganer», ας σώσουμε τον caganer, και επέστρεψε ήδη το 2006. Σήμερα οι τεχνίτες πουλούν caganers με τη μορφή ποδοσφαιριστών, τραγουδιστών, αρχηγών κρατών και μελών βασιλικών οικογενειών.

Γιατί κάνουν φάρσες στις 28 Δεκεμβρίου στην Ισπανία;

Η 28η Δεκεμβρίου είναι η Día de los Santos Inocentes, η γιορτή των Αγίων Νηπίων, που κατά τη χριστιανική παράδοση τιμά τη μνήμη των νεογέννητων που σφαγιάστηκαν με διαταγή του βασιλιά Ηρώδη. Στην Ισπανία και στη Λατινική Αμερική έγινε το αντίστοιχο της δικής μας πρωταπριλιάς. Κάνουν *inocentadas*, φάρσες κάθε είδους, και οι εφημερίδες δημοσιεύουν ολόκληρες σελίδες με ψεύτικες ειδήσεις, κάποιες τόσο σοβαροφανείς που ξεγελούν τους αφηρημένους αναγνώστες.

Μπήκε στο παιχνίδι και η τηλεόραση: από το 1995, η βραδιά της 28ης κλείνει στο La 1, το πρώτο δημόσιο κανάλι, με το *Gala Inocente, Inocente*, μια φιλανθρωπική βραδιά της οποίας τα έσοδα πηγαίνουν σε οργανώσεις που βοηθούν παιδιά.

Η πιο εντυπωσιακή γιορτή γίνεται στο Ibi, στην επαρχία του Alicante. Για την *Día dels Enfarinats*, μια ομάδα δεκατεσσάρων ατόμων, οι «αλευρωμένοι», παίρνει την εξουσία για μία μέρα και ορίζει δήμαρχο, δικαστή, εισαγγελέα και δικαστικό κλητήρα. Η αντιπολίτευση, με μαύρα ψηλά καπέλα, προσπαθεί να τους ανατρέψει. Όλα λύνονται σε μια μάχη με αλεύρι, μπαρούτι και βαρελότα, μια καρναβαλική σάτιρα της διαμάχης ανάμεσα στην εξουσία και στους αντιπάλους της. Στη Fraga, στην Αραγονία, οι νέοι κάνουν εκείνη τη μέρα πόλεμο με αυγά.

Γιατί οι Ισπανοί τρώνε δώδεκα σταφύλια τα μεσάνυχτα;

Στις 31 Δεκεμβρίου, τη Nochevieja, οι Ισπανοί καταπίνουν μια ρόγα σταφύλι σε κάθε χτύπο των μεσανυχτών, δώδεκα συνολικά, για να εξασφαλίσουν δώδεκα μήνες τύχη. Είναι τα uvas de la suerte, τα σταφύλια της τύχης.

Το έθιμο υπάρχει τουλάχιστον από το 1895: μια εφημερίδα της Μαδρίτης, η *La Correspondencia de España*, το αναφέρει την 1η Ιανουαρίου 1896. Διαδίδεται πραγματικά τον Δεκέμβριο του 1909, όταν οι αμπελουργοί της περιοχής του Alicante, μετά από μια εξαιρετική σοδειά, ενθαρρύνουν τον κόσμο να φάει το πλεόνασμά τους τα μεσάνυχτα.

Η αντίστροφη μέτρηση παρακολουθείται ζωντανά στο ρολόι της Real Casa de Correos, στην Puerta del Sol της Μαδρίτης, όπου μια μπάλα κατεβαίνει πριν από τους δώδεκα χτύπους. Η δημόσια τηλεόραση τη μεταδίδει από το 1962, και οικογένειες σε όλη τη χώρα καταπίνουν τα σταφύλια τους μπροστά στην οθόνη, στον ρυθμό αυτού του ρολογιού.

Γιατί τα παιδιά στην Ισπανία περιμένουν την 6η Ιανουαρίου;

Στην Ισπανία, τα μεγάλα δώρα τα φέρνουν οι Reyes Magos, οι Τρεις Μάγοι, που περνούν τη νύχτα από τις 5 προς τις 6 Ιανουαρίου, μέρα των Θεοφανίων. Τα παιδιά τους γράφουν ένα γράμμα τις προηγούμενες μέρες. Στο Alcoy, η γιορτή αρχίζει μάλιστα από την προηγούμενη Κυριακή, με τη μικρή παρέλαση των *Pastoretes*, παιδιών ντυμένων βοσκοί που φέρνουν μαζί με τα κοπάδια τους ένα δώρο στο Θείο Βρέφος. Στις 4 Ιανουαρίου φτάνει εκεί ένας βασιλικός απεσταλμένος με τα *burretes*, μικρά γαϊδουράκια που κουβαλούν τα γραμματοκιβώτια όπου τα παιδιά ρίχνουν το αίτημά τους.

Το βράδυ της 5ης Ιανουαρίου, οι cabalgatas παρελαύνουν σε όλες τις πόλεις: άρματα, ακόλουθοι, οι τρεις Μάγοι στους θρόνους τους, και μια βροχή από καραμέλες που πετιούνται στο πλήθος. Η παλαιότερη καταγεγραμμένη είναι του Alcoy, από το 1885, όπου οι ακόλουθοι ανεβαίνουν στα μπαλκόνια με μακριές σκάλες. Στη Γρανάδα, το 1912, οργανώνουν μία για να μαζέψουν παιχνίδια για τα φτωχά παιδιά· η Σεβίλλη έχει τη δική της από το 1918, και η δημόσια τηλεόραση μεταδίδει της Μαδρίτης από το 1964. Στην πρωτεύουσα, η παρέλαση απορρόφησε μια παλαιότερη γιορτή, τη *fiesta de la escalera* των αρχών του 19ου αιώνα, όπου ζητούσαν κρασί τη νύχτα της 5ης Ιανουαρίου. Την επομένη μοιράζονται το *roscón de Reyes*, το γλυκό ψωμί σε σχήμα στεφανιού με το κρυμμένο φλουρί, που το διηγούμαστε μαζί με την παρέλαση του Alcoy στο άρθρο μας για τους χριστουγεννιάτικους επισκέπτες.

Δύο περιοχές έχουν επιπλέον τον δικό τους επισκέπτη της 24ης Δεκεμβρίου. Στην Καταλονία, τα παιδιά χτυπούν με ραβδί το Tió de Nadal, ένα κούτσουρο που το ταΐζουν από τις 8 Δεκεμβρίου, για να «κάνει» καραμέλες και turrón κάτω από την κουβέρτα του. Στη Χώρα των Βάσκων, ο Olentzero, ο καρβουνιάρης που κατεβαίνει από το βουνό, φέρνει τα δώρα. Ο Άγιος Βασίλης, που εδώ τον λένε *Papá Noel*, έχει βρει τη θέση του, αλλά οι Μάγοι μένουν οι μεγάλοι δωρητές. Τα παιδιά που θέλουν να του γράψουν παρ' όλα αυτά μπορούν να μπουν στη σελίδα μας για το γράμμα.

1. 8 Δεκ.Τα παιδιά στην Καταλονία αρχίζουν να ταΐζουν το Tió.
2. 22 Δεκ.Η μεγάλη χριστουγεννιάτικη κλήρωση της Lotería στο Teatro Real.
3. 24 Δεκ.Nochebuena, μήνυμα του βασιλιά και Misa del Gallo· Tió και Olentzero.
4. 28 Δεκ.Día de los Santos Inocentes, η μέρα των φαρσών.
5. 31 Δεκ.Nochevieja και δώδεκα σταφύλια στην Puerta del Sol.
6. 5 Ιαν.Παρελάσεις των Τριών Μάγων σε όλη τη χώρα.
7. 6 Ιαν.Τα δώρα των Μάγων και το roscón de Reyes.