Πώς γιορτάζουν τα Χριστούγεννα στο Μεξικό; Posadas, piñatas, Nochebuena και Τρεις Μάγοι

Πότε αρχίζουν και πότε τελειώνουν τα Χριστούγεννα στο Μεξικό;

Η περίοδος ανοίγει με τη γιορτή της Παναγίας της Guadalupe, στις 12 Δεκεμβρίου, που την προηγείται μια εννεαήμερη σειρά προσευχών αρχίζοντας στις 3. Συχνά εκείνη τη μέρα οι οικογένειες στήνουν το nacimiento, τη φάτνη, που θα μείνει στη θέση της ως τις 2 Φεβρουαρίου. Οι μεξικάνικες φάτνες προσθέτουν ευχαρίστως τοπικές λεπτομέρειες: κάκτους nopal, γαλοπούλες, μια γυναίκα που φτιάχνει tortillas.

1. 12 Δεκ.Γιορτή της Παναγίας της Guadalupe, στήσιμο της φάτνης.
2. 16-24 Δεκ.Τα εννέα βράδια των posadas, με τραγούδια, ponche και piñatas.
3. 23 Δεκ.Noche de Rábanos στην Oaxaca, ο διαγωνισμός με τα σκαλιστά ραπανάκια.
4. 24 Δεκ.Nochebuena: Misa de Gallo, αργό δείπνο, το Θείο Βρέφος τοποθετείται στη φάτνη.
5. 28 Δεκ.Día de los Santos Inocentes, η μεξικάνικη πρωταπριλιά.
6. 6 Ιαν.Día de Reyes: τα δώρα των Τριών Μάγων και η rosca.
7. 2 Φεβρ.Día de la Candelaria: ευλογία του Θείου Βρέφους και tamales.

Αυτό το ημερολόγιο αλλάζει τα πάντα για τα παιδιά. Ένα μικρό Μεξικανάκι μπορεί να πάρει ένα δώρο το βράδυ της 24ης, άλλο ένα στις 6 Ιανουαρίου, και να μοιραστεί tamales στις 2 Φεβρουαρίου με όλη την οικογένεια.

Τι είναι οι Las Posadas στο Μεξικό;

*Posada* σημαίνει «πανδοχείο» ή «κατάλυμα». Οι posadas αναπαριστούν την αναζήτηση της Μαρίας και του Ιωσήφ στη Βηθλεέμ, που χτυπούν από πόρτα σε πόρτα χωρίς να βρίσκουν πού να κοιμηθούν. Γίνονται κάθε βράδυ από τις 16 ως τις 24 Δεκεμβρίου, δηλαδή εννέα βράδια: το καθένα, κατά την παράδοση, αντιστοιχεί σε έναν μήνα της εγκυμοσύνης της Μαρίας.

Η καταγωγή τους είναι συγκεκριμένη. Οι πηγές την τοποθετούν στο αυγουστινιανό μοναστήρι του San Agustín de Acolman, κοντά στην Πόλη του Μεξικού. Το 1586 ή το 1587, ανάλογα με τον συγγραφέα, ο ηγούμενός του, ο fray Diego de Soria, παίρνει από τον πάπα Σίξτο Ε΄ την άδεια να τελεί *misas de aguinaldo*, «λειτουργίες των δώρων», από τις 16 ως τις 24 Δεκεμβρίου. Με τον καιρό, η γιορτή βγήκε από τα όρια της εκκλησίας και πέρασε από σπίτι σε σπίτι, στους δρόμους και στις αυλές.

Πώς γίνεται μια posada;

• Δύο άνθρωποι, συχνά παιδιά, παριστάνουν τη Μαρία και τον Ιωσήφ· η Μαρία καμιά φορά ανεβαίνει σε αληθινό γαϊδουράκι. Άλλες πομπές κρατούν απλώς αγαλματάκια.
• Ο επικεφαλής κρατά ένα κερί προστατευμένο με χάρτινο αμπαζούρ, και όλοι ακολουθούν με το δικό τους φως.
• Η ομάδα χωρίζεται: οι μισοί τραγουδούν απ' έξω για να κάνουν pedir posada, να ζητήσουν φιλοξενία, και οι άλλοι απαντούν από μέσα και αρνούνται.
• Στην τελευταία πόρτα, οι «πανδοχείς» αναγνωρίζουν τους προσκυνητές και ανοίγουν. Προσεύχονται μπροστά στη φάτνη, συχνά λένε το ροδάριο.
• Ύστερα έρχεται η γιορτή: villancicos, tamales, atole, buñuelos, ponche, και η piñata.

Οι καλεσμένοι φεύγουν συχνά με ένα aguinaldo, ένα σακουλάκι με γλυκά. Το έθιμο ταξίδεψε: στο San Antonio του Τέξας, μια μεγάλη posada ακολουθεί κάθε χρόνο από το 1966 το River Walk ως τον καθεδρικό ναό San Fernando, και οι Φιλιππίνες έφτιαξαν από αυτό τη δική τους παράσταση, το *Panunulúyan*.

Γιατί η χριστουγεννιάτικη piñata έχει επτά ακτίνες;

Η χριστουγεννιάτικη piñata δεν είναι γαϊδουράκι ούτε ήρωας κινουμένων σχεδίων: είναι ένα αστέρι με επτά ακτίνες, παραδοσιακά στερεωμένο πάνω σε ένα πήλινο δοχείο. Κάθε ακτίνα αντιπροσωπεύει ένα από τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα. Σπάζοντάς την, «καταστρέφεις» συμβολικά τις αμαρτίες, και τα φρούτα και οι καραμέλες που πέφτουν μοιράζονται σε όλους.

Είναι μέρος κάθε βραδιάς posada, και είναι η στιγμή που τα παιδιά περιμένουν όλο το βράδυ. Οι ακτίνες ντύνονται με χρωματιστό χαρτί και μακριά κρόσσια που πετούν σε κάθε χτύπημα.

Σήμερα, η piñata σε σχήμα αστεριού στέκεται δίπλα σε piñatas σε σχήμα ηρώων, και πολλές είναι από χαρτόνι αντί για πηλό. Η δομή, πάντως, παραμένει μια κοινή δοκιμασία: κάθε παιδί χτυπά με τη σειρά του, ενώ οι μεγάλοι τραγουδούν και τραβούν το σχοινί για να ανεβοκατεβαίνει το αστέρι.

Πώς περνά η Nochebuena, το βράδυ της 24ης Δεκεμβρίου;

Η 24η Δεκεμβρίου λέγεται Nochebuena, η «καλή νύχτα». Οι οικογένειες πηγαίνουν στη Misa de Gallo, τη «λειτουργία του πετεινού», που τελείται αργά το βράδυ, και ύστερα μαζεύονται για ένα μεγάλο δείπνο. Εκείνο το βράδυ προστίθεται επιτέλους το ειδώλιο του Θείου Βρέφους, του Niño Dios, στη φάτνη, που το περίμενε άδεια από τις 12 Δεκεμβρίου.

Στο τραπέζι υπάρχει bacalao, αλατισμένος μπακαλιάρος μαγειρεμένος σε ραγού, τα romeritos, ένα φυτό με σαρκώδη φύλλα που βράζεται και σερβίρεται μέσα σε mole, συχνά με κροκέτες γαρίδας, και μια γαλοπούλα ή ένα ζαμπόν. Τα παιδιά παίζουν με πυροτεχνικά βεγγαλικά, τα *luces de Belén*, τα «φώτα της Βηθλεέμ». Σύμφωνα με την El Universal, αυτοί οι βλαστοί τρώγονταν ήδη πριν από την κατάκτηση, και επειδή το φαγητό δεν έχει κρέας, καθιερώθηκε στα γεύματα της παραμονής των γιορτών, και η 24η Δεκεμβρίου ήταν μία από αυτές. Τα δώρα ανοίγουν συχνά τα μεσάνυχτα, και η ίδια η μέρα των Χριστουγέννων είναι μάλλον ήσυχη.

Το λουλούδι της Nochebuena

Το φυτό που ο υπόλοιπος κόσμος λέει αλεξανδρινό ή poinsettia έχει στο Μεξικό το όνομα της γιορτής: flor de Nochebuena. Πριν από την κατάκτηση λεγόταν *cuetlaxochitl* στα ναουάτλ, κάτι που η Gaceta UNAM μεταφράζει «λουλούδι που μαραίνεται». Χρησιμοποιούνταν στις τελετές, και οι ηγεμόνες το καλλιεργούσαν στους κήπους τους.

Το αγγλικό του όνομα προέρχεται από τον Joel R. Poinsett, που διορίστηκε πρώτος απεσταλμένος των Ηνωμένων Πολιτειών στο Μεξικό το 1825. Φεύγει από τη χώρα το 1828, και ο κήπος Bartram της Φιλαδέλφειας παρουσιάζει την «Poinsettia» στα τέλη του 1829. Το 2018, σύμφωνα με τη Gaceta UNAM, η Ευρώπη παρήγαγε περίπου 110 εκατομμύρια φυτά, οι Ηνωμένες Πολιτείες 50 εκατομμύρια και το Μεξικό 19 εκατομμύρια.

Τι είναι η Noche de Rábanos της Oaxaca;

Κάθε 23 Δεκεμβρίου, η κεντρική πλατεία της Oaxaca, στον νότο της χώρας, γεμίζει σκαλιστά ραπανάκια. Φάτνες, χορευτές, εκκλησίες, ζώα: πάνω από εκατό συμμετέχοντες σκαλίζουν ολόκληρες σκηνές σε γιγάντια ραπανάκια. Η πόλη διοργανώνει αυτόν τον διαγωνισμό από το 1897.

Σύμφωνα με το Mexico News Daily, όλα τα ραπανάκια προέρχονται από το ίδιο χωράφι στο Santa Cruz Xoxocotlán. Σπέρνονται σε τρεις δόσεις για να βγουν σε διαφορετικά μεγέθη, με τεχνικές που τα κάνουν ακατάλληλα για φάγωμα, και μαζεύονται στις 19 Δεκεμβρίου. Το θέαμα κρατά μόνο λίγες ώρες: μόλις σκαλιστούν, τα ραπανάκια μαραίνονται και χάνουν το σχήμα τους. Άλλες κατηγορίες χρησιμοποιούν αποξηραμένα λουλούδια και φύλλα καλαμποκιού.

Ένας θρύλος λέει ότι τον 18ο αιώνα κάποιοι μοναχοί βρήκαν ξεχασμένα ραπανάκια τον Δεκέμβριο και τα έφεραν στην αγορά ως αξιοπερίεργα. Το σίγουρο είναι ότι πριν από τον διαγωνισμό οι μανάβηδες σκάλιζαν ήδη τα πολύ μεγάλα ραπανάκια για να τραβήξουν τους πελάτες της χριστουγεννιάτικης αγοράς.

Pastorelas και η γιορτή των Αγίων Νηπίων

Σε όλη τη χώρα, η περίοδος είναι και η εποχή των pastorelas, βοσκικών παραστάσεων με τον Αρχάγγελο Μιχαήλ, τον διάβολο Luzbel και έναν κωμικό ερημίτη στον δρόμο για τη Βηθλεέμ. Στις 28 Δεκεμβρίου, τη μέρα των Santos Inocentes, κάνουν φάρσες ο ένας στον άλλο, όπως στη Γαλλία την 1η Απριλίου: η πιο κλασική είναι να δανειστείς κάτι με ψεύτικη πρόφαση.

Ποιος φέρνει τα δώρα στο Μεξικό: ο Santa Claus, ο Niño Dios ή οι Τρεις Μάγοι;

Και οι τρεις, ανάλογα με την οικογένεια. Στο Μεξικό λένε απλώς Santa Claus, κρατώντας το αγγλικό όνομα, και περνά το βράδυ της 24ης. Σε πολλά σπίτια, τα χριστουγεννιάτικα δώρα τα φέρνει ο Niño Dios, το Θείο Βρέφος. Και στις 6 Ιανουαρίου έρχονται οι Reyes Magos, οι Τρεις Μάγοι, που συχνά φέρνουν και τα περισσότερα δώρα. Τα ονόματά τους εξηγούνται αναλυτικά στο τα ονόματα του Άγιου Βασίλη σε όλο τον κόσμο.

Αυτές οι συνήθειες είναι λιγότερο παλιές απ' ό,τι φανταζόμαστε. Ένα άρθρο του UNAM Global, του μέσου ενημέρωσης του Εθνικού Αυτόνομου Πανεπιστημίου του Μεξικού, θυμίζει ότι τα δώρα στα παιδιά τη μέρα των Μάγων δεν είναι παράδοση της αποικιοκρατίας: καθιερώθηκαν τον 19ο αιώνα. Ένας πανεπιστημιακός χαρακτηρίζει εκεί τον Santa Claus «αγγλοσαξονική παράδοση».

Τη νύχτα της 5ης Ιανουαρίου, τα παιδιά αφήνουν ένα παπούτσι κοντά στην πόρτα και καμιά φορά εμπιστεύονται το γράμμα τους για τους Μάγους σε ένα μπαλόνι με ήλιο. Στις 6 μοιράζονται τη rosca de Reyes, ένα γλυκό ψωμί σε σχήμα στεφανιού που κρύβει ένα μικρό ειδώλιο του Θείου Βρέφους. Όποιος το βρει κερνά τα tamales της 2ας Φεβρουαρίου, της Candelaria, μέρας που πηγαίνουν το Θείο Βρέφος της φάτνης στην εκκλησία για ευλογία, συχνά ντυμένο για την περίσταση. Λεπτομέρειες για τους Τρεις Μάγους θα βρείτε στο ποιος φέρνει τα δώρα σε όλο τον κόσμο.

Το δέντρο, πάλι, ήρθε αργότερα, πρώτα στα σπίτια των ξένων που ζούσαν στο Μεξικό, πριν φτάσει στις μεξικάνικες οικογένειες. Κατέληξε μάλιστα να σπάει ρεκόρ: το 2009, η Πόλη του Μεξικού έστησε ένα δέντρο 110,35 μέτρων, που το Guinness αναγνώρισε ως το ψηλότερο στον κόσμο εκείνη την εποχή. Για να γράψετε στον Άγιο Βασίλη πριν από το πέρασμά του στις 24, μπείτε στη σελίδα μας για το γράμμα.