Hoe heet de Kerstman in de wereld? Zijn namen, land per land

Waarom heeft de Kerstman zoveel namen?

Bijna alle namen van de Kerstman passen in vier families. De eerste is die van de heilige: Sinterklaas in Nederland, Święty Mikołaj in Polen, Άγιος Βασίλης in Griekenland. De tweede maakt van hem een “vader” of een “man” van Kerstmis: Père Noël, Father Christmas, Babbo Natale, Weihnachtsmann, Kerstman. De derde verbindt hem met de winter, zoals Дед Мороз, de Russische “grootvader Vorst”, of Télapó, de Hongaarse “vader Winter”. De vierde komt uit oude Noordse geloofsvoorstellingen: een bok in Finland, een boerderijgeest in Noorwegen en Zweden.

De Engelse naam zelf komt uit de eerste familie. Santa Claus is een verbastering van Sinterklaas, de Nederlandse naam van Sint-Nicolaas, bisschop van Myra in de vierde eeuw. Een van de vormen, “St. A Claus”, duikt al in 1773 op in de New Yorkse pers, en een Nederlands gedicht dat John Pintard in 1810 in New York uitgaf, schrijft nog “Sancte Claus”. Het hele verhaal van die verandering lees je in het ware verhaal van de Kerstman.

De naam verraadt vaak ook de datum. Een heilige komt op zijn feestdag: 6 december voor Nicolaas, 1 januari voor Basilius. Een “kerstman” komt op de avond van de 24e. Grootvader Vorst hoort bij Nieuwjaar. Wie weet hoe een land de Kerstman noemt, weet bijna altijd wanneer de kinderen er hun pakjes openmaken.

Père Noël, Babbo Natale, Papá Noel: de namen van de “vader” van Kerstmis

In Frankrijk, Franstalig België, Franstalig Zwitserland en Quebec zegt men Père Noël. De naam heeft zelfs een officieel adres: sinds 1962 beantwoordt de Franse post de brieven van kinderen. De dienst ontstaat onder minister van Posterijen Jacques Marette, met hulp van zijn zus, de kinderarts en psychoanalytica Françoise Dolto. Het Secrétariat du Père Noël zit in Libourne, in de Gironde, en krijgt nu meer dan een miljoen brieven per jaar. Wil je zelf schrijven, ga dan naar onze briefpagina.

Engeland heeft zijn eigen figuur, ouder dan Santa Claus: Father Christmas. In 1616 laat Ben Jonson hem in zijn stuk *Christmas, His Masque* spreken als een ouderwetse oude man die herhaalt: “I am old Gregorie Christmas still”. In de victoriaanse tijd wordt hij het symbool van goed eten, en daarna smelt hij geleidelijk samen met de Amerikaanse Santa Claus. Britse kinderen gebruiken nu beide namen zonder onderscheid.

Het Italiaans zegt Babbo Natale. Het woordenboek Treccani legt uit dat *babbo* een vertrouwelijk en liefkozend woord voor “papa” is, vooral gangbaar in Toscane, en beschrijft Babbo Natale als een bebaarde oude man in rode, wit afgezette kleren die kinderen cadeaus brengt. Het Portugees zegt Pai Natal, het Spaans van Spanje en Argentinië Papá Noel, het Catalaans Pare Noel. In Brazilië schrijft men Papai Noel, ook Bom Velhinho genoemd, het “goede oude mannetje”.

• Wales: Siôn Corn, letterlijk “Jan van de schoorsteen”
• Ierland (in het Iers): Daidí na Nollag, de “kerstpapa”
• Denemarken: Julemanden, “de kerstman”
• Kroatië: Djed Božićnjak, “grootvader Kerstmis”
• Chili: Viejito Pascuero, letterlijk het “oude mannetje van Pasen”
• China: 圣诞老人 (Shèngdàn Lǎorén), de “oude man van Kerstmis”
• Japan: サンタクロース (Santa Kurōsu), door kinderen vaak サンタさん (Santa-san) genoemd

In Japan heeft men de Engelse naam bijna ongewijzigd gehouden, geschreven in katakana, het schrift voor buitenlandse woorden. Het achtervoegsel *-san*, dat je achter de naam van een gerespecteerde volwassene zet, maakt de bezoeker meteen vertrouwd.

Hoe zeg je Kerstman in het Duits en wie is Sinterklaas?

In het Duits heet de Kerstman der Weihnachtsmann, “de kerstman”. Hij is vooral aanwezig in het noorden, het midden en het oosten van Duitsland. Het lied *Morgen kommt der Weihnachtsmann* van August Heinrich Hoffmann von Fallersleben, geschreven tussen ongeveer 1835 en 1840, maakte hem populair. In 1848 publiceert schilder Moritz von Schwind in de *Münchener Bilderbogen* een “Herr Winter”, een strenge figuur die mensen op afstand houden, vaak genoemd als een van de voorouders van het personage.

In de katholieke streken van het Duitse taalgebied, Zuid-Duitsland, Oostenrijk en een deel van Zwitserland, brengt niet hij de cadeaus, maar het Christkind, het Kindje Jezus. In Oostenrijk verzamelt het postkantoor van Christkindl, een wijk van Steyr, sinds 1950 de brieven aan het Kindje Jezus. De Amerikanen maakten van het verkleinwoord *Christkindl* Kris Kringle, dat vanaf 1845 in sommige streken van de Verenigde Staten een andere gangbare naam voor Santa Claus werd.

In Nederland en Vlaanderen maakt de taal onderscheid tussen twee figuren. De Kerstman is de Kerstman op zijn Amerikaans. Sinterklaas is Sint-Nicolaas, en hij is de grote gever: de avond van de cadeaus, *pakjesavond*, valt op 5 december. Hij komt half november met de stoomboot aan, op de eerste zaterdag na 11 november, in een haven die elk jaar wisselt. Zijn witte paard Amerigo ging in 2019 met pensioen en werd vervangen door Ozosnel.

Het boek dat het beeld van Sinterklaas vastlegde, is een kinderboek uit 1850, *Sint-Nicolaas en zijn knecht*, geschreven door onderwijzer Jan Schenkman; het heeft er waarschijnlijk toe bijgedragen dat Sinterklaas een kinderfeest werd. De knecht, Zwarte Piet, staat sinds de jaren 2010 ter discussie, en veel media tonen hem nu met alleen wat roetvegen: dan heet hij *roetveegpiet*.

Joulupukki, Julenissen, Jultomten: waarom een bok en een huisgeest?

De Finse naam verrast altijd: Joulupukki betekent “kerstbok” of “joelbok”. Hij komt van een volksgebruik, de *nuuttipukki*: een man, vaak op leeftijd, verkleed als bok, ging van huis tot huis en kreeg de restjes van het kerstmaal. De figuur verloor uiteindelijk zijn hoorns en kreeg een witte baard, maar de naam bleef. Men geeft hem een echtgenote, Joulumuori, het “oude kerstvrouwtje”, over wie de traditie weinig zegt.

Het was de radio die hem een adres gaf. In 1927 kondigt presentator Markus Rautio van de Finse omroep Yle aan dat Joulupukki op de Korvatunturi woont, een berg in Lapland waarvan de naam “Oorberg” betekent. De Korvatunturi ligt nu op de grens tussen Finland en Rusland. Voor het vervolg van die geografie, van Rovaniemi tot de Noordpool, zie waar woont de Kerstman.

In Noorwegen wacht men op Julenissen, in Zweden op Jultomten. Beide namen komen van de *nisse* of de *tomte*, de kleine geest die over de boerderij waakte: *tomte* betekent ongeveer “de man van het erf”. Aanvankelijk vroeg men hem niets, men gaf hem te eten: een kom pap met een klontje boter erop, in Noorwegen vervangen door rijstepap. In Denemarken maken kunstenaars als Lorenz Frølich en Johan Thomas Lundbye er in de jaren 1840 *julenisser* van, cadeaubrengers.

Het gezicht van de Zweedse tomte komt van een illustratrice. In 1881 tekent Jenny Nyström de *Tomten* van dichter Viktor Rydberg met een witte baard en een rode muts, geïnspireerd op haar eigen vader. Zweden kende vóór hem trouwens een andere gever: de julbock, de kerstbok, die tot in de negentiende eeuw de cadeaubrenger bleef.

Hoe heet de Kerstman in Rusland en Oost-Europa?

In Rusland heet hij Дед Мороз (Ded Moroz), letterlijk “grootvader Vorst”. Hij komt niet met Kerstmis, maar met Nieuwjaar, en reist met zijn kleindochter Снегурочка (Snegoerotsjka), het Sneeuwmeisje, in een lange zilverblauwe jurk. De figuur kende een bewogen leven: in 1928 verklaart het Sovjetregime hem tot “bondgenoot van de priester en de koelak”. Op 28 december 1935 zet een brief van Pavel Postysjev in de *Pravda* de deur weer open voor nieuwjaarsfeesten, en Ded Moroz keert terug.

Hij heeft nu een adres: in 1998 riep de burgemeester van Moskou, Joeri Loezjkov, de stad Veliki Oestjoeg in de oblast Vologda uit tot officiële residentie van de Russische Ded Moroz. Wit-Rusland gaf hem een ander huis, in het nationaal park Białowieża (Belavezjskaja Poesjtsja).

De naam volgde de politieke kaart van de twintigste eeuw. Na 1948 voert communistisch Roemenië Moș Gerilă in, een directe bewerking van Ded Moroz, naast de traditionele Moș Crăciun, de “oude man van Kerstmis”. In Bulgarije staat de uit Rusland ingevoerde Дядо Мраз (Djado Mraz) naast Дядо Коледа (Djado Koleda), de traditionele grootvader Kerstmis.

• Oekraïne: Дід Мороз (Did Moroz)
• Wit-Rusland: Дзед Мароз (Dzied Maroz)
• Polen: Dziadek Mróz, naast Święty Mikołaj (Sint-Nicolaas) en de Gwiazdor
• Tsjechië: Děda Mráz, maar het zijn Ježíšek, het Kindje Jezus, en Svatý Mikuláš die de cadeaus brengen
• Kroatië: Djed Mraz; Servië: Деда Мраз (Deda Mraz); Bosnië: Djeda Mraz; Slovenië: Dedek Mraz
• Hongarije: Télapó, de “vader Winter”, en Mikulás, Sint-Nicolaas, begin december

Waarom heet de Griekse Kerstman Basilius?

In Griekenland heet de cadeaubrenger Άγιος Βασίλης (Agios Vasilis), de gangbare vorm van Άγιος Βασίλειος ο Μέγας, Basilius de Grote. Basilius was bisschop van Caesarea in Cappadocië en stierf daar rond 1 of 2 januari 379. Zijn feestdag valt op 1 januari: op die dag, en niet op 25 december, gaven Grieken elkaar dus lange tijd hun cadeaus.

De nieuwjaarstaart draagt zijn naam: de vasilopita. Volgens de legende hadden belastinginners de inwoners van Caesarea hun sieraden afgenomen. Basilius dwingt hen het goud terug te geven, maar niemand weet nog wat van wie is. Hij bakt dan een grote taart met het goud erin en deelt de stukken uit: iedereen vindt zijn eigendom terug. Nog altijd stopt men vóór het bakken een munt in het deeg. De vasilopita wordt op de avond van 31 december of op 1 januari aangesneden, een stuk voor elk gezinslid, vaak ook een voor Christus en een voor Basilius, en wie de munt vindt, heeft het hele jaar geluk.

Hoe noemen Mexicanen en Canadezen de Kerstman?

In Mexico zegt men gewoon Santa Claus, met de Engelse naam. Maar hij is niet alleen: kinderen wachten ook op El Niño Dios, het Goddelijk Kind, en vooral op los Tres Reyes Magos, de Drie Koningen, die in de nacht van 5 op 6 januari langskomen. Die avond zetten veel kinderen een schoen bij de deur. Sommigen stoppen een brief in een heliumballon en laten die de lucht in gaan. Een academicus die door de UNAM werd geïnterviewd, zegt het eenvoudig: in Mexico “hebben we ook de Angelsaksische traditie van Santa Claus”, maar het Driekoningenfeest sluit nog altijd het seizoen af.

De Mexicaanse post speelt aan beide kanten mee. Elke december wordt het Palacio Postal in Mexico-Stad, in de Calle Tacuba, het “Palacio de los Deseos” en worden er kerstbrievenbussen geplaatst in 337 postkantoren in het land. Santa Claus heeft een adres met postcode, Calle Regalo nr. 5, Colonia Nieve, Alcaldía Polo Norte, C.P. 00695, en de Drie Koningen hebben een ander adres. Correos de México ontvangt gemiddeld 22 000 brieven per jaar, en in 2019 werden 19 365 antwoorden verstuurd.

In Canada hangt de naam af van de taal: Santa Claus in het Engels, Père Noël in het Frans. Beide figuren delen hetzelfde adres, waarschijnlijk het beroemdste ter wereld: Santa Claus, North Pole, H0H 0H0, Canada. Canada Post beantwoordt al meer dan veertig jaar de brieven van kinderen, in de taal van hun brief. Het programma krijgt meer dan een miljoen brieven per jaar en draait op vrijwilligers, medewerkers en gepensioneerden van de post; in 2012 had het in dertig jaar al meer dan 20 miljoen brieven beantwoord.

Canada ging verder dan de anderen: op 23 december 2008 kende de federale regering de Kerstman het Canadese staatsburgerschap toe. In de Verenigde Staten, tot slot, zegt men Santa Claus, Santa of Saint Nick, en de oude Kris Kringle leeft voort in films en liedjes. In het Hawaïaans wordt hij Kanakaloka.