सान्ता क्लजलाई लेखिने पत्रको इतिहास: चिम्नीदेखि लिबुर्नको सचिवालयसम्म

हुलाकअघि सान्ता क्लजलाई पत्र कसरी पठाइन्थ्यो?

चिम्नीबाट। अमेरिकी हुलाक सेवा (USPS) की इतिहासकारले यसलाई यसरी संक्षेपमा भन्छिन्: पत्र पठाउने पहिलो तरिकामध्ये एक त्यसलाई चुलोमा राख्नु थियो, किनभने धुवाँले इच्छाहरू उत्तरी ध्रुवसम्म पुर्‍याउँछ भन्ने विश्वास थियो। त्यसलाई जलाइन्थ्यो, वा पाहुनाले बाटोमै भेटून् भनेर नलीमा अड्काइन्थ्यो। Mental Floss पत्रिकाका अनुसार स्कटल्यान्डमा केही बच्चाहरू चिम्नीमा टाउको घुसाएर आफ्ना इच्छा आकाशतिर चिच्याउँथे।

तर्क सरल छ: सान्ता क्लज चिम्नीबाट भित्र आउँछन् भने हुलाक त्यहीँ छोड्नुपर्छ। यो प्रवेशद्वार कहाँबाट आयो भन्ने कुरा हामी सान्ता क्लज किन चिम्नीबाट आउँछन्? मा सुनाउँछौँ। “A or H Howard” हस्ताक्षर भएको डब्लिनका साना हावर्डहरूको पत्र ठ्याक्कै त्यहीँ भेटियो जहाँ लेख्नेहरूले राखेका थिए: सान्ता क्लजले देखून् भनेर सुत्ने कोठाको नलीमा। सन् १९११ को जनगणनाले त्यस ठेगानामा तीन बच्चा देखाउँछ, जसमा १० वर्षकी हान्ना र ७ वर्षका फ्रेड थिए।

शताब्दीको मोडतिर चिम्नीले हार्न थाल्छ। डिसेम्बर १९०१ मा Chicago Daily Tribune ले बच्चाहरूले अब आफ्ना पत्र हुलाकलाई सुम्पिन थालेको देख्छ। कोही निकै स्पष्ट ठेगाना लेख्छन्: “Mr. Santa Claus, Frost Mansion, In the Land of Snow, North Pole”, अर्थात् “तुसारो महल, हिउँको देश, उत्तरी ध्रुव”।

सान्ता क्लजका पहिला जवाफ कसले लेख्थ्यो?

हुलाककर्मीभन्दा धेरै अघि, अभिभावकले। म्यासाचुसेट्सको क्याम्ब्रिजमा कवि हेनरी वाड्सवर्थ लङफेलोकी पत्नी फ्यानी एप्लटन लङफेलोले धेरै वर्षसम्म आफ्ना बच्चाहरू र सान्ता क्लजबीच पत्राचार चलाइन्। National Park Service ले जोगाएको घरको अभिलेखमा उनका छोरा चार्ल्स र अर्नेस्टले “SANTI CLAUS” लाई लेखेका पत्र, र चार्ल्स, अर्नेस्ट र एलिसलाई लेखिएका जवाफ सुरक्षित छन्। ती जवाफको अक्षर फ्यानीको अक्षरसँग निकै मिल्छ।

अर्नेस्ट छदेखि दस वर्षको हुँदा, १८५० को दशकको सुरुमा लेखिएको उनको पत्रमा सिपाहीको टोपी, चाँदीको चीलले सजिएको कारतुसको पेटी, सिकर्मीका औजारको बाकस र अनिश्चित हिज्जेको दूरबिन “SPIE GLRS” मागिएको छ। हरेक उपहार शब्दको छेउमा कोरिएको छ, साथै ब्र्याटल स्ट्रिटको पारिवारिक घर र पानाको कुनामा एउटा सानो स्लेज पनि।

“सान्ता” का जवाफले बच्चाहरूलाई उनीहरूका असल कामका लागि बधाई दिन्छन् र नराम्रा बानीबारे बिस्तारै सच्याउँछन्। सन् १८५१ को क्रिसमस साँझ चार्लीलाई आफ्नो सानो भाइसँग पर्याप्त दयालु नभएकोमा गुनासो गरिन्छ।

इङ्ल्यान्डमा सबैभन्दा प्रसिद्ध उदाहरण अक्सफोर्डबाट आउँछ। सन् १९२० देखि १९४३ सम्म जे. आर. आर. टोल्किनले हरेक वर्ष क्रिसमस इभमा आफ्ना बच्चाहरूलाई फादर क्रिसमसको तर्फबाट एउटा पत्र लेखे। सबै कुरा तीन वर्षका जेठा छोरा जोनले फादर क्रिसमस को हुन् र कहाँ बस्छन् भनेर सोधेपछि सुरु भयो। अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका अनुसार केही पत्र टोल्किनले गोप्य कुरा बताएका हुलाकीमार्फत आउँथे, केही चुलोनजिक देखा पर्थे, उत्तरी ध्रुवका टिकट टाँसेर, जसको दर “२ चुम्बन” थियो।

पत्रपत्रिकाले बच्चाहरूलाई कसरी पत्र लेख्न लगाए?

डिसेम्बर ३०, १८७१ मा Harper’s Weekly को आवरणमा सान्ता क्लज आफ्नो डेस्कमा बसेर हुलाकमा डुबेका देखिन्छन्। चित्र थोमस नास्टको हो, जसले सन् १८६३ देखि यो पत्रिकाका लागि यो पात्रको चित्र बनाउँदै आएका थिए। त्यसमा सान्ता क्लजले आफ्ना पत्र दुई थुप्रोमा छुट्याउँछन्: असल बच्चाहरूको र बदमासहरूको। Mental Floss ले चित्र प्रकाशित भएको अर्को वर्ष हुलाक कार्यालयहरूमा सान्ता क्लजलाई लेखिएका पत्रको उल्लेख बढेको देखाउँछ।

स्थानीय पत्रपत्रिकाले यो काम अघि बढाए। सन् १९०१ मा मिसौरीको Monroe City Democrat ले सान्ता क्लजलाई लेखिएको सबैभन्दा राम्रो पत्रलाई “दुई पुरस्कार” दिने वाचा गर्‍यो। सन् १९२२ मा ओक्लाहोमाको Daily Ardmoreite ले सबैभन्दा राम्रा तीनलाई पुरस्कृत गर्‍यो। विजेता पत्र पत्रिकामा छापिन्थे, प्रायः बच्चाको ठेगानासहित, जुन चलनले आज जिउ सिरिङ्ग बनाउँछ।

पत्रपत्रिकाले खेलौना नमाग्ने पत्र पनि पाउँथे। सन् १८९७ मा आठ वर्षकी भर्जिनिया ओह्यानलनले सान्ता क्लज छन् कि छैनन् भनेर जान्न न्युयोर्कको Sun लाई लेखिन्, किनभने उनका बुबाले भनेका थिए: “Sun मा छ भने त्यो सत्य हो।” सम्पादकीय लेखक फ्रान्सिस पी. चर्चले उनलाई जवाफ दिए। उनको पत्र अझै उनको परिवारले जोगाएर राखेको छ। यो जवाफ र यसले अभिभावकलाई के सिकाउन सक्छ भन्ने कुरा हामी बच्चालाई सान्ता क्लजबारे सत्य कसरी बताउने मा सुनाउँछौँ।

अमेरिकी हुलाकले कहिलेदेखि सान्ता क्लजका पत्रको जवाफ दिन थाल्यो?

सुरुमा त कुनै जवाफ दिँदैनथ्यो। नियमले “काल्पनिक” ठेगाना भएका पत्रलाई वितरण गर्न नसकिने भनेर वर्गीकरण गर्थ्यो। सम्भव भए ती पठाउनेलाई फिर्ता गरिन्थे, नत्र वासिङ्टनको Dead Letter Office, अर्थात् मृत पत्र सेवामा पठाइन्थे, जसले तिनलाई खोल्थ्यो, बच्चालाई खोज्ने प्रयास गर्थ्यो र अनि नष्ट गर्थ्यो। अर्काको हुलाक खोल्नु अपराध हो, हुलाककर्मीका लागि पनि।

केही कर्मचारीले आदेश मानेनन्। १८९० को दशकको मध्यतिर Dead Letter Office का कारिन्दाहरूले बच्चाहरूका इच्छा पूरा गर्न एक “धनी बूढा मान्छे” लाई वर्षमा बीस वा तीस पत्र लैजान दिन्थे। सन् १८९४ मा कनेक्टिकटको वेस्ट हेभनका हुलाक प्रमुख ह्यारिस इम्सले “Sandy Clous” लाई लेखिएको सात वर्षकी सानी फ्यानीको पत्र खोले। उनी परिवारलाई चिन्थे, उनले सहरका पसलेहरूलाई खबर गरे, र दुई दिनपछि, क्रिसमसको अघिल्लो दिन, ढोकाअगाडि उपहारको थुप्रो पर्खिरहेको थियो।

1. १९०७डिसेम्बर १३ मा हुलाक मन्त्री जर्ज भन एल. मेयरले सान्ता क्लजका पत्र परोपकारी संस्थाहरूलाई दिने अनुमति दिए।
2. १९०८अनुमति फिर्ता: न्युयोर्कमा पत्रको सङ्ख्या तेह्र गुणाभन्दा बढी भयो र संस्थाहरूसँग मागहरू जाँच्ने समय भएन।
3. १९११नोभेम्बर १ मा मन्त्री फ्र्याङ्क एच. हिचककले अनुमति फेरि बहाल गरे।
4. १९१२हिचककले अनुमति नवीकरण गरे। USPS ले आफ्नो Letters to Santa कार्यक्रम यही वर्षबाट सुरु भएको मान्छ, र सन् २०१२ मा यसको शताब्दी मनायो।
5. १९१३यो नियम हुलाक नियमावलीमा समावेश भयो, जहाँ यो अझै छ।

१९५० को दशकको सुरुमा केही संस्थाले आफ्नो उपहार सङ्कलनलाई “Operation Santa Claus” नाम दिए। यो नाम न्युयोर्कको हुलाक कार्यालयको कार्यक्रमसँग जोडियो, जहाँ जनता ८ औँ एभिन्युको James A. Farley Building मा एउटा पत्र “धर्मपुत्र” बनाउन आउँछन्। एक्लै यो सहरले हरेक सिजनमा पाँच लाखभन्दा बढी पत्र पाउँछ।

बच्चाहरूको सुरक्षाका लागि नियम कडा बनाइए। सन् २००६ मा USPS ले राष्ट्रिय निर्देशन तोक्यो र पत्र लिनेहरूसँग परिचयपत्र माग्यो। सन् २००९ देखि बच्चाको ठेगाना लुकाएर एउटा नम्बर राखिन्छ: दाताले आफ्नो पार्सल हुलाक कार्यालयमा ल्याउँछन्, जसले ठेगाना कहिल्यै नदेखाई त्यसलाई पठाउँछ। सन् २०१७ मा पहिलो परीक्षणले न्युयोर्कबासीलाई अनलाइन पत्र लिन दियो। सन् २०२० मा डिजिटल रूपमा पत्र लिने सुविधा सारा देशका लागि खुल्यो: दस लाखभन्दा बढी आगन्तुक र २१,००० भन्दा बढी पार्सल पठाइए।

La Poste ले बच्चाहरूलाई जवाफ दिन कसरी सुरु गर्‍यो?

फ्रान्समा समस्या उही थियो र कानुन झनै कडा। थाहा भएको प्रापक नभएको पत्र पेरिसको मुख्य हुलाक कार्यालय, ५२ रु दु लुभ्रमा रहेको Dépôt central des rebuts, अर्थात् फालिएका पत्रको केन्द्रीय डिपोमा जान्थ्यो। सन् १७७१ को एउटा शाही आदेशले व्यवस्थित गरेको यो सेवा प्रापक खोज्न पत्राचारको गोपनीयता तोड्न अनुमति पाएको एक्लो सेवा हो। सान्ता क्लजको ठेगाना नभएकाले बच्चाहरूका पत्र त्यहाँ नष्ट गरिन्थे।

जनवरी १९५८ मा PTT को सूचना बुलेटिनले पहिलो पटक “सान्ता क्लजको प्रशस्त हुलाक” को कुरा गर्‍यो। पत्र सारा फ्रान्सबाट मात्र होइन, उत्तर अफ्रिका, गिनी र मडागास्करबाट पनि आउँथे, र उत्तरी भागमा खाममा सान्ता क्लजको ठाउँमा प्रायः सेन्ट निकोलस हुन्थे। डिसेम्बर १९५९ मा उही पत्रिकाले एउटा सङ्ख्या दियो: वर्षमा करिब ४,००० पत्र फालिएका पत्रको डिपोमा पुग्छन्।

लुकेर जवाफ दिने हुलाक प्रमुख महिलाहरू

गाउँघरमा केही हुलाककर्मी महिलाले कानुन तोडे। सन् १९४८ देखि १९५६ सम्म मेन-ए-लोआरको न्युइ-सुर-लेयोनकी हुलाक प्रमुख ओडेट मेनाजेले एक धेरै बूढा मान्छेको जस्तो “काँपेको अक्षर” मा सान्ता क्लजको नामबाट बच्चाहरूलाई जवाफ दिइन्, र आफ्ना जवाफ टिकटबिना पठाइन्। सन् १९७७ मा उनको मृत्यु नहुँदासम्म उनले यो गोप्य राखिन्।

सेन-मारिटिमको भ्योल-ले-रोजमा मग्डलिन होमोले १९५० को दशकको सुरुमा त्यस्तै गरिन्। उनी “Le Père Noël” भनेर हस्ताक्षर गर्थिन्, पुराना टिकट टाँस्थिन् र झन् साँचो देखाउन “हवाई डाक” थप्थिन्। सबै परिवार चिन्ने उनकी हुलाकी जुलिएट लेबुशेले सल्लाहलाई व्यक्तिगत बनाउन उनलाई मद्दत गर्थिन्। सन् १९५८ तिर उनले आधिकारिक अनुमति मागिन् र केन्द्रीय प्रशासनबाट, अनि भनिन्छ, मन्त्री आफैँबाट पनि पाइन्। केही वर्षपछि कामले थिचिएपछि उनले छोड्नुपर्‍यो।

प्रशासनले सन् १९६२ मा यो विचार अपनायो। अप्रिल १९६२ देखि अप्रिल १९६७ सम्म PTT मन्त्री रहेका ज्याक मारेटले राष्ट्रिय स्तरमा “सान्ता क्लजको हुलाक सेवा” व्यवस्थित गरे। पहिलो जवाफी कार्ड शाग भनिने रेने श्याञ्यारले बनाएका थिए: त्यसमा टोपी लगाएका एक हुलाकीले चिम्नीको टुप्पोमा सान्ता क्लजलाई हुलाक दिइरहेको देखिन्छ। पाठ मन्त्रीकी दिदी फ्रान्सोआज डोल्तोले लेखेकी थिइन्, जो त्यसबेला आम जनतामाझ अझै अपरिचित थिइन्। बाल्यकालमा, पाँच वर्षको उमेरमा, उनले आफैँ सान्ता क्लजलाई हुलाकीको सानो बाकस माग्दै पत्र लेखेकी थिइन्।

त्यस वर्ष २,००० कार्ड पठाइए। सन् १९६३ मा सेवाले १८,३०० पत्र पायो तर करिब ५,००० मात्र प्रक्रियामा ल्यायो: २८ प्रतिशतमा मात्र पछाडि बच्चाको ठेगाना थियो, जुन बानी परिवारहरूले अझै बसालेका थिएनन्।

सान्ता क्लजका पत्र किन लिबुर्न पुग्छन्?

किनभने फालिएका पत्रको सेवा त्यहाँ सर्‍यो। पेरिसको डिपोमा ठाउँ अपुग थियो, र जर्ज पोम्पिदुको सरकार सार्वजनिक सेवाहरूको विकेन्द्रीकरण गर्न चाहन्थ्यो। नोभेम्बर २६, १९६५ मा लिबुर्नका मेयर रोबर्ट बुलाँले नगर परिषद्मा डिपो भित्र्याउने प्रस्ताव राखे। मार्च २०, १९६७ मा यो लेग्राँशाँ भन्ने ठाउँमा अङ्गुरबारीका बीचमा Centre de recherche du courrier, अर्थात् हुलाक खोज केन्द्रको नाममा स्थापित भयो।

त्यसपछिका वर्ष उथलपुथलपूर्ण रहे। सन् १९६८ मा मे महिनाका हडतालपछि हुलाक छ महिना पछि पर्‍यो, सेवा रद्द गरियो र ९६,००० पत्र जवाफविना रहे। सन् १९६९ मा यो फेरि सुरु भयो। जनवरी १९७० मा Postes et Télécommunications पत्रिकाले पहिलो पटक यसलाई “सान्ता क्लजको सचिवालय” नामले चिनायो। यस कामका लागि भर्ना गरिएकी पहिलो सचिव मरिभोन लार्ज १८ जना महिला कर्मचारीसँग काम गर्थिन्। डिसेम्बरमा उनीहरूले “एक मिनेटमा एउटा जवाफ” को गति कायम राख्नुपर्थ्यो।

सन् १९७२ मा कार्डको जिम्मा लिने सेवाले आफ्नो एउटा बडापत्र बनायो। पाठ हरेक वर्ष बदलिनुपर्छ तर चिनिने गरी रहनुपर्छ, किनभने धेरै बच्चाहरू लगातार चार वा पाँच वर्ष लेख्छन्। यो शिशु कक्षादेखि नै पढ्न सकिने हुनुपर्छ। यसले सान्ता क्लजको अस्तित्व कहिल्यै दाबी गर्नु हुँदैन, केवल अनुमान गर्न दिनुपर्छ। अनि यसले सबै कुरा जुटाउन नसक्ने सान्ता क्लजको कामको बोझबारे सङ्केतमा कुरा गर्छ। तेल सङ्कट र सन् १९७४ का हडतालले फेरि ७२,००० पत्र जवाफविना छोडे।

सचिवालय अझै लिबुर्नमै छ। सन् २०२५ मा यो नोभेम्बर १९ मा ६० बौना र एक अतिथि कलम, लेखक तथा निर्देशक निकोला भानियेसहित फेरि खुल्यो, अघिल्लो वर्ष मिशेल बुसी र ओलिभिया रुइजपछि। La Poste ले हरेक वर्ष दस लाखभन्दा बढी बच्चालाई साथ दिने बताउँछ, २,३०० भन्दा बढी कार्यालयमा विशेष बाकस राख्छ र अङ्ग्रेजीमा पनि जवाफ दिन्छ। डिसेम्बर २० अघि खाममा “Père Noël” र पछाडि आफ्नो ठेगाना लेखे पुग्छ। तपाईं हाम्रो सान्ता क्लजलाई पत्र पेजबाट पनि पठाउन सक्नुहुन्छ।

कुन कुन देशले सान्ता क्लजका पत्रको जवाफ दिन्छन्?

धेरै राष्ट्रिय हुलाकले यसलाई पछ्याए। ठ्याक्कै ठेगाना र खाम लेख्ने तरिका सान्ता क्लज कहाँ बस्छन्? मा विस्तारमा छन्। महत्त्वपूर्ण मितिहरू यस्ता छन्।

• अस्ट्रिया, १९५०: स्टेयरनजिकैको क्रिस्टकिन्डल हुलाक कार्यालय त्यस वर्ष खुल्यो। यसले बालक येशूलाई लेखिएका पत्रको जवाफ दिन्छ र हरेक सिजनमा आफ्नो क्रिसमस टिकट र छापसहित करिब १५ लाख डाक पठाउँछ।
• क्यानडा, १९८२: क्यानडा पोस्टले हुलाक कोड H0H 0H0 को सान्ता क्लजलाई लेखिएका पत्र गन्न थाल्यो। सन् २०१३ मा कुल सङ्ख्या २ करोड १८ लाख नाघ्यो, ब्रेलसहित ३० भन्दा बढी भाषामा जवाफ दिइयो।
• फिनल्यान्ड, १९८५: रोभानिएमीनजिक ध्रुवीय वृत्तमा रहेको सान्ता क्लजको मुख्य हुलाक कार्यालयले यस मितिदेखि १९८ देशबाट १ करोड ५० लाखभन्दा बढी पत्र पाएको छ, र आज वर्षमा करिब पाँच लाख। हरेक डाकमा ध्रुवीय वृत्तको छाप लाग्छ।
• संयुक्त राज्य अमेरिका, २०२०: अनलाइन पत्र लिने सुविधा सारा देशका लागि खुल्यो।

फ्यानी लङफेलोको समयदेखि सिद्धान्त बदलिएको छैन: एक जना वयस्कले पत्र ध्यान दिएर पढ्छन् र जवाफ दिन समय निकाल्छन्। तपाईंको बच्चाले आफ्नो पत्र तयार गर्दै छ भने सान्ता क्लजलाई पत्र पेजले उसलाई पाइलापाइलामा साथ दिन्छ, र अगाडिका लागि थप आइडिया तपाईं क्रिसमसको जादु कसरी जोगाउने मा भेट्टाउनुहुनेछ।