जादु ननिभाई आफ्नो बच्चालाई सान्ता क्लजबारे सत्य कसरी भन्ने

आफ्नो बच्चालाई सान्ता क्लजबारे सत्य कहिले भन्नुपर्छ?

अनुसन्धानले कुनै निश्चित उमेर तोकेको छैन। हालका अध्ययनहरूमा विश्वास अन्त्य हुने औसत उमेर करिब ८ वर्ष छ, तर फरक धेरै ठूलो छ। टेक्सास विश्वविद्यालय, डालासकी मनोवैज्ञानिक क्यान्डिस मिल्स अभिभावकलाई पहिल्यै मिति तोक्नुको सट्टा, शङ्का देखा पर्ने उमेर नजिकिँदा “बच्चालाई पछ्याउन” सल्लाह दिन्छिन्।

अभिभावकहरू आफैँ पनि विभाजित छन्। सन् २०१२ मा कार्ल रोजेनग्रेनको टोलीले सोधेका ३९ जना अभिभावकमध्ये ४६ प्रतिशतले बच्चाले आफैँ सत्य पत्ता लगाउनुपर्छ भन्ने ठाने, ३९ प्रतिशतले अभिभावकले भन्नुपर्छ भन्ने, र १३ प्रतिशतले दुवै सँगै हुनुपर्छ भन्ने। यो कथालाई निरन्तरता दिन छोड्ने उमेर तय गरेका दस जना अभिभावकले औसतमा ७.३ वर्ष भने, जुन ५ देखि १० वर्षसम्म थियो।

Developmental Psychology मा प्रकाशित मिल्स र गोल्डस्टिनको अध्ययनअनुसार सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा तीन अवस्थाबाट बच्नु हो। सत्य थाहा पाएको क्षणको नराम्रो सम्झना मात्र भएका वयस्कहरूले अरूभन्दा ढिलो, अचानक, र आफैँ बुझ्नुको सट्टा अरू कसैबाट सत्य थाहा पाएका थिए। औसत उमेर नजिक, बिस्तारै, तपाईंबाट वा उसको आफ्नै तर्कबाट आएको खुलासाले सबै सही सर्तहरू पूरा गर्छ।

तपाईंको बच्चाले “सान्ता क्लज साँच्चै छन्?” भनेर सोध्दा के जवाफ दिने

तपाईंको पहिलो जवाफ एउटा प्रश्न हुन सक्छ। अनुसन्धानकर्ताहरूको सबैभन्दा स्थिर सल्लाह यही हो: बच्चालाई ऊ के सोच्छ भनेर सोध्नु, वा “केही मानिसहरू” के विश्वास गर्छन् भनेर कुरा उठाउनु। यसरी तपाईं थाहा पाउनुहुन्छ कि ऊ ढाडस खोज्दै छ वा सत्य चाहन्छ, र उसलाई आफ्नै निष्कर्ष निकाल्ने समय दिनुहुन्छ।

धेरै परिवारका लागि यो दुविधा वास्तविक हो। सन् २०१८ मा प्रकाशित एक्सेटर विश्वविद्यालयको सर्वेक्षणमा ३१ प्रतिशत अभिभावकले बच्चाले सिधै सोध्दा सान्ता क्लज छैनन् भन्ने कुरा अस्वीकार गरेको बताए, र ४० प्रतिशतले त्यसो गरेनन्। मिल्स सुझाव दिन्छिन् कि पहिले आफैँलाई आफ्नो उद्देश्य के हो भनेर सोध्नुहोस्: के तपाईं जेसुकै होस्, ऊ सकेसम्म लामो समय विश्वास गरोस् भन्ने चाहनुहुन्छ?

• “तिमी आफैँ के सोच्छौ?” भन्दा बच्चालाई आफ्नो तर्क राख्ने मौका मिल्छ।
• “तिमीलाई यो प्रश्न किन सोध्न मन लाग्यो?” भन्दा उसले विद्यालयमा केही सुनेको छ कि भन्ने थाहा हुन्छ।
• “केही मानिसहरू सोच्छन् कि… अरू सोच्छन् कि…” भन्दा ढोका धकेल्नुको सट्टा खुला मात्र हुन्छ।
• “के तिमी साँच्चै जान्न चाहन्छौ?” भन्दा त्यो क्षणको अन्तिम निर्णय बच्चालाई नै हुन्छ।

जवाफ “हो, म जान्न चाहन्छु” भए घुमाउरो कुरा वा लामो भाषणबिना सरल रूपमा भन्नुहोस्। तपाईंको अनुहारमा हेर्दै एउटै सिधा प्रश्न दुई पटक सोध्ने बच्चाले प्रायः पहिल्यै बुझिसकेको हुन्छ। ऊ मुख्यतः तपाईंले उसलाई सत्य भन्नुहुन्छ भनेर भरोसा गर्न सकिन्छ कि भनेर जाँच्दै हुन्छ।

आफ्नो बच्चाको उमेरअनुसार के भन्ने

तलका वाक्यहरू कुनै अध्ययनबाट लिइएका होइनन्: यिनीहरू अनुसन्धानका मार्गदर्शन (बच्चालाई पछ्याउने, अचानकपनबाट बच्ने, उसको तर्कको कदर गर्ने) मा आधारित, आफ्नो अनुकूल मिलाउन सकिने उदाहरण हुन्। मिल्स सम्झाउँछिन् कि केही बालबालिकालाई ठगिएको अनुभूति अरूलाई भन्दा बढी गहिरो लाग्छ। तपाईं आफ्नो बच्चालाई अरू कसैभन्दा राम्ररी चिन्नुहुन्छ।

६ वा ७ वर्षतिर: फैसला नगरी जवाफ दिने

यो उमेरमा धेरै बालबालिका निश्चित जवाफ नचाहिकनै प्रश्न सोध्छन्। तपाईं भन्न सक्नुहुन्छ: “यो त धेरै राम्रो प्रश्न हो। तिमी आफैँ के विश्वास गर्छौ?” त्यसपछि: “तिम्रो कक्षाका केही साथीहरू विश्वास गर्दैनन्, केही गर्छन्। सान्ता क्लज धेरै परिवारले सुनाउन मन पराउने कथा हो।” तपाईंको बच्चा ढुक्क भएर अर्कै कुरातिर लाग्यो भने उसले आफ्नो जवाफ दिइसकेको हुन्छ।

८ वा ९ वर्षतिर: जासुसको प्रशंसा गर्ने

यो हिसाब र सुराकहरूको उमेर हो। उसको प्रयासको कदर गर्नुहोस्: “तिमीले लेबलमा भएको लेखाइ मेरोजस्तै छ भनेर याद गर्‍यौ? तिम्रो दिमाग त साँच्चैको जासुसको जस्तो छ।” अनि उसले जिद्दी गरे: “हो, उपहार अभिभावकले राख्छन्। सान्ता क्लज क्रिसमसको भावना हुन्, र ठूलाहरूले सानाका लागि त्यसलाई जीवित राख्छन्।” मिल्सको अध्ययनमा केही बालबालिकाले आफैँ पत्ता लगाएकोमा गर्व गरेको बताए। उसलाई त्यो गर्व दिनुहोस्।

१० वर्ष र माथि: बराबरीमा कुरा गर्ने

ठूलो बच्चालाई ऊ जान्दछ, र कहिलेकाहीँ धेरै पहिलेदेखि जान्दछ भन्ने कुरा स्वीकारिनु आवश्यक हुन्छ। तपाईं भन्न सक्नुहुन्छ: “मलाई लाग्छ तिमीले केही समयअघि नै बुझिसकेका थियौ। खेलमा साथ दिएकोमा धन्यवाद, त्यो उदारता थियो।” तपाईंले किन त्यसो गर्नुभयो भन्ने पनि बताउनुहोस्: “हामी चाहन्थ्यौँ कि तिमीले पनि हामीले तिम्रो उमेरमा अनुभव गरेको जादु अनुभव गर।” मिल्स र गोल्डस्टिनले सोधेका वयस्कमध्ये ढिलो र अचानक थाहा पाउनेहरूको सम्झना सबैभन्दा नराम्रो थियो: आफ्ना कारणबारे इमानदार हुँदा यो जोखिम कम हुन्छ।

जादु कसरी जोगाउने: आफ्नो बच्चालाई सान्ता क्लजको टोलीमा सामेल गर्नुहोस्

धेरै परिवारले यो खुलासालाई बढुवामा बदल्छन्। बच्चाले सान्ता क्लज चिम्नीबाट झर्दैनन् भन्ने मात्र सिक्दैन: ऊ अब अर्कोपट्टि, जादु बनाउनेहरूको पक्षमा पुग्छ भन्ने पनि सिक्छ। सन् १९५२ मा आफ्नो निबन्ध “Le Père Noël supplicié” (यातना पाएका सान्ता क्लज) मा मानवशास्त्री क्लोद लेभी-स्ट्रसले नै देखेका थिए कि वयस्कहरू सान्ता क्लजमा विश्वास गर्दैनन् तर बालबालिकालाई विश्वास गर्न प्रोत्साहित गर्छन्। यो भूमिकामा वयस्कहरूसँग सामेल हुनु एक किसिमको संस्कारजस्तै हो।

यो विचार एउटा सरल कारणले टिक्छ: धेरैजसो मानिसले सत्य थाहा पाएपछि पनि परम्परालाई माया गर्छन्। मिल्स र गोल्डस्टिनको अध्ययनमा ८७ देखि ९५ प्रतिशत वयस्कहरू आफ्नै बच्चासँग सान्ता क्लज मनाउन चाहन्थे, वा पहिल्यै मनाइरहेका थिए। तपाईंको बच्चाले क्रिसमस गुमाउँदैन, ऊ त्यसभित्र आफ्नो ठाउँ मात्र बदल्छ।

• उसँगै परिवारको कसैका लागि वा खेलौना सङ्कलन अभियानका लागि गुमनाम उपहार छान्नुहोस्, र त्यो उसैबाट आएको हो भनेर कहिल्यै नभन्नुहोस्।
• उसलाई “बौना” को काम दिनुहोस्: मोजाहरू भर्ने, उपहार लुकाउने, रेनडियरका लागि छोडिएको गाजर टोक्ने।
• उसलाई सानो भाइबहिनी वा काकाको छोराछोरीका लागि सान्ता क्लजको जवाफ लेख्न, वा कुनै सानो बच्चालाई हाम्रो सान्ता क्लजलाई पत्र पृष्ठमा साथ दिन मद्दत गर्नुहोस्।
• उसलाई पर्दापछाडिको संसार देखाउनुहोस्: बौनाहरू र Santa Tracker सम्बन्धी हाम्रा पृष्ठहरू उसले अरूका लागि प्रयोग गर्ने साधन बन्छन्।

साना भाइबहिनीको हकमा के गर्ने?

अभिभावकको वास्तविक चिन्ता प्रायः यही हुन्छ: ठूलोले सानोलाई कुरा खोलिदेला। बालबालिकाको गोप्यता राख्ने क्षमताबारे तथ्याङ्क बरु ढुक्क पार्ने खालका छन्। एक्सेटरको सर्वेक्षणमा ६५ प्रतिशत उत्तरदाताले सत्य थाहा भइसक्दा पनि खेलमा साथ दिइरहेको बताए। आफ्नै लागि चुप लाग्न जान्ने जेठो बच्चाले अरूका लागि पनि त्यसो गर्न सक्छ।

सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय ठूलोलाई केवल निषेध गर्नुको सट्टा स्पष्ट भूमिका दिनु हो। “तिमी अब टोलीको सदस्य हौ, र तिम्रो सानो भाइ तिमीमाथि भर पर्छ” भन्ने कुरा “केही पनि नभन्नू है” भन्दा राम्रो काम गर्छ। सानोले सोधे के भन्ने भनेर उसँगै वाक्यहरू तयार गर्नुहोस्: “बुवाआमालाई सोध” भन्नु कसैलाई धोका नदिने इमानदार बाटो हो।

बच्चाले थाहा पाएपछि एल्फ अन द सेल्फ (Elf on the Shelf) को के गर्ने?

एल्फ अन द सेल्फ सन् २००५ मा क्यारोल एबरसोल्ड र उनकी छोरी चान्डा बेलले आफैँ प्रकाशित गरेको अमेरिकी चित्रपुस्तक “The Elf on the Shelf” बाट आएको हो। यसको नियम: सान्ता क्लजले पठाएको एउटा बौनाले एड्भेन्टको समयमा बालबालिकालाई हेर्छ, हरेक रात रिपोर्ट दिन उत्तरी ध्रुव उड्छ, र उसलाई कहिल्यै छुनुहुँदैन, नत्र उसको जादु हराउँछ। क्रिसमसको अघिल्लो दिन ऊ फर्किन्छ।

यो अवधारणाका आलोचक पनि छन्। सन् २०१४ मा प्राज्ञ लौरा पिन्टोले यसले बालबालिकालाई निगरानीमा रहनु सामान्य हो भन्ने कुरामा बानी पार्छ भन्ने ठानिन्। अरूहरू, जस्तै मनोवैज्ञानिक जुडिथ टेलरम्यान, यसको विपरीत यसलाई राम्रो व्यवहार गर्न सम्झाउने साधारण दृश्य संकेत मात्र ठान्छन्। तपाईंको बच्चाले सान्ता क्लजबारे सत्य थाहा पाउनेबित्तिकै प्रश्न उठ्छ: हरेक रात बौनालाई कसले सार्थ्यो?

• उसलाई जेठोलाई सुम्पनुहोस्: अब सानोका लागि हरेक साँझ उसैले बौना सार्छ, सान्ता क्लजको टोलीमा उसको पहिलो काम।
• निगरानी गर्ने भूमिका बिना, डिसेम्बरभरि एउटै ठाउँमा राखिएको पारिवारिक सजावटका रूपमा राख्नुहोस्।
• उसलाई “अवकाश” दिनुहोस्: बच्चालाई धन्यवाद दिँदै ऊ सधैँका लागि उत्तरी ध्रुव फर्किँदैछ भन्ने बौनाको अन्तिम पत्र।

बौना मुख्यतः राम्रो व्यवहार गराउन प्रयोग हुन्थ्यो भने यो खुलासा अर्को उपाय अपनाउने अवसर हो। आफ्नो बच्चासँग, कुनै माध्यमबिना, तपाईं उसबाट के अपेक्षा गर्नुहुन्छ भनेर सिधै कुरा गर्नुहोस्। हाम्रो असल बालबालिका डिटेक्टर सँगै खेल्ने खेल हो, नियन्त्रण गर्ने साधन होइन।

तपाईंको बच्चा दुःखी वा रिसाएको छ भने?

यो सम्भावनाका लागि नडराई तयार रहनुहोस्। मिल्स र गोल्डस्टिनले सोधेकामध्ये करिब एक तिहाइ बालबालिका र आधा वयस्कले सत्य थाहा पाएको क्षणमा कम्तीमा एउटा नकारात्मक भावना सम्झेका थिए। एक्सेटरको सर्वेक्षणमा १५ प्रतिशत उत्तरदाताले आफ्ना अभिभावकबाट धोका पाएको महसुस गरेका थिए र १० प्रतिशत रिसाएका थिए।

यी भावनाहरू प्रायः छिट्टै बित्छन्। मिल्स र गोल्डस्टिनका सहभागीमध्ये एक तिहाइभन्दा कमले दुई हप्ताभन्दा लामो असहजता वर्णन गरे, र अध्ययनले अभिभावकप्रति “भरोसामा ठूलो गिरावट” पाएन। सन् १९९४ मा एन्डरसन र प्रेन्टिसले अध्ययन गरेका टेक्सासका ५२ बालबालिकाले त बरु सकारात्मक प्रतिक्रिया नै वर्णन गरे, जबकि उनीहरूका अभिभावक दुःखी थिए। सम्भव छ कि यो क्षण तपाईंका लागि तपाईंको बच्चाका लागिभन्दा गाह्रो होस्।

• भावनालाई सच्याउन नखोजी स्वीकार्नुहोस्: “तिमी निराश छौ, म बुझ्छु। मलाई पनि थाहा पाउँदा दुःख लागेको थियो।”
• आफ्नो उद्देश्य बुझाउनुहोस्: “हामी तिमीलाई ठग्न चाहँदैनथ्यौँ, तिमीलाई केही खुसीको कुरा दिन चाहन्थ्यौँ।”
• अगाडिको बारेमा ढुक्क पार्नुहोस्: उपहार, मोजा, भोज र परम्पराहरू रहिरहन्छन्।
• समय दिनुहोस्: बच्चाले कुरा पचाएपछि, एक दुई दिनपछि फेरि यो विषयमा कुरा गर्नुहोस्।