Cách nói với con sự thật về Ông già Noel mà không dập tắt phép màu

Khi nào nên nói với con sự thật về Ông già Noel?

Nghiên cứu không ấn định một độ tuổi nào. Trong các nghiên cứu gần đây, độ tuổi trung bình trẻ ngừng tin vào khoảng 8 tuổi, với chênh lệch lớn. Candice Mills, nhà tâm lý học tại Đại học Texas ở Dallas, khuyên cha mẹ “đi theo con” khi trẻ đến gần độ tuổi bắt đầu hoài nghi, thay vì định trước một ngày cụ thể.

Chính các bậc cha mẹ cũng có ý kiến khác nhau. Trong số 39 phụ huynh được nhóm của Karl Rosengren phỏng vấn năm 2012, 46% cho rằng trẻ nên tự khám phá sự thật, 39% cho rằng cha mẹ nên nói, và 13% cho rằng nên kết hợp cả hai. Mười phụ huynh đã định sẵn độ tuổi ngừng duy trì câu chuyện nêu trung bình 7,3 tuổi, trong khoảng từ 5 đến 10 tuổi.

Theo nghiên cứu của Mills và Goldstein đăng trên tạp chí Developmental Psychology, điều quan trọng nhất là tránh ba hoàn cảnh. Những người lớn chỉ giữ ký ức tiêu cực về lần khám phá đã biết sự thật muộn hơn người khác, một cách đột ngột, và qua người thứ ba thay vì tự mình nhận ra. Một sự hé lộ dần dần, ở độ tuổi gần mức trung bình, đến từ bạn hoặc từ chính suy luận của con, đáp ứng mọi tiêu chí tốt.

Trả lời thế nào khi con hỏi: “Ông già Noel có thật không?”

Câu trả lời đầu tiên của bạn có thể là một câu hỏi. Đây là lời khuyên nhất quán nhất của các nhà nghiên cứu: hỏi xem con nghĩ gì, hoặc nhắc đến điều mà “một số người” tin. Nhờ vậy bạn biết con đang tìm sự trấn an hay muốn biết sự thật, và bạn cho con thời gian tự rút ra kết luận.

Với nhiều gia đình, đây là một tình thế khó xử thật sự. Trong khảo sát của Đại học Exeter công bố năm 2018, 31% phụ huynh nói rằng họ đã phủ nhận việc Ông già Noel không có thật khi con hỏi thẳng, và 40% thì không. Mills gợi ý bạn hãy tự hỏi mục tiêu của mình trước: bạn có muốn con tin lâu nhất có thể, bằng mọi giá không?

• “Con nghĩ sao?” để trẻ trình bày suy luận của mình.
• “Điều gì khiến con hỏi vậy?” cho biết con có nghe được gì ở trường không.
• “Có người nghĩ rằng… có người lại nghĩ rằng…” mở cửa mà không đẩy cửa.
• “Con thật sự muốn biết không?” để trẻ có tiếng nói cuối cùng về thời điểm.

Nếu câu trả lời là “có, con muốn biết”, hãy nói đơn giản, không vòng vo hay giảng giải dài dòng. Một đứa trẻ hỏi cùng một câu thẳng thắn hai lần trong khi nhìn vào mắt bạn thường đã hiểu rồi. Con chủ yếu muốn chắc rằng có thể tin bạn sẽ nói thật.

Nói gì tùy theo độ tuổi của con

Những câu dưới đây không lấy từ một nghiên cứu nào: đó là các ví dụ để bạn điều chỉnh, dựa trên những mốc của nghiên cứu (đi theo con, tránh sự đột ngột, trân trọng suy luận của con). Mills nhắc rằng có những đứa trẻ để tâm nhiều hơn đến cảm giác bị lừa. Bạn hiểu con mình hơn ai hết.

Khoảng 6 hoặc 7 tuổi: trả lời mà không khẳng định

Ở tuổi này, nhiều trẻ đặt câu hỏi nhưng không thật sự muốn một câu trả lời dứt khoát. Bạn có thể nói: “Câu hỏi hay lắm. Thế con tin thế nào?” Rồi: “Có bạn trong lớp con không tin, có bạn lại tin. Ông già Noel là câu chuyện mà rất nhiều gia đình thích kể.” Nếu con yên tâm và chuyển sang chuyện khác, con đã cho bạn câu trả lời.

Khoảng 8 hoặc 9 tuổi: khen ngợi chàng thám tử

Đây là tuổi của những phép tính và manh mối. Hãy trân trọng cách con suy luận: “Con để ý thấy chữ trên thẻ quà giống chữ của mẹ à? Con đúng là có đầu óc của một thám tử thực thụ.” Rồi, nếu con vẫn hỏi tiếp: “Đúng, chính bố mẹ đặt quà. Ông già Noel là tinh thần Giáng sinh, và người lớn giữ cho tinh thần ấy sống mãi vì các em nhỏ.” Trong nghiên cứu của Mills, một số trẻ nói rằng tự hào vì đã tự mình tìm ra. Hãy để con có niềm tự hào ấy.

Từ 10 tuổi trở lên: nói chuyện ngang hàng

Một đứa trẻ lớn hơn cần được thừa nhận rằng con đã biết, có khi từ lâu rồi. Bạn có thể nói: “Mẹ nghĩ con đã hiểu từ lâu. Cảm ơn con đã chơi cùng, con thật hào phóng.” Hãy giải thích cả lý do bạn làm vậy: “Bố mẹ muốn con được sống trong phép màu như bố mẹ hồi bằng tuổi con.” Những người lớn được Mills và Goldstein phỏng vấn, từng biết sự thật muộn và đột ngột, giữ ký ức tệ nhất: thành thật về lý do của bạn sẽ hóa giải rủi ro này.

Cách giữ phép màu: đưa con vào đội của Ông già Noel

Nhiều gia đình biến sự hé lộ thành một lần “thăng chức”. Đứa trẻ không chỉ biết rằng Ông già Noel không chui xuống ống khói: con biết rằng từ nay mình sang phía bên kia, phía của những người tạo nên phép màu. Năm 1952, trong tiểu luận “Ông già Noel bị hành hình”, nhà dân tộc học Claude Lévi-Strauss đã nhận xét rằng người lớn không tin vào Ông già Noel nhưng khuyến khích trẻ em tin. Cùng người lớn đảm nhận vai trò ấy giống như một nghi thức trưởng thành.

Ý tưởng này đứng vững vì một lý do đơn giản: phần lớn mọi người vẫn trân trọng truyền thống khi đã biết sự thật. Theo Mills và Goldstein, từ 87% đến 95% người lớn muốn đón Ông già Noel cùng con của chính họ, hoặc đã làm như vậy. Con bạn không mất đi Giáng sinh, con chỉ đổi chỗ đứng.

• Cùng con chọn một món quà giấu tên cho một người trong gia đình, hoặc cho một đợt quyên góp đồ chơi, và không bao giờ nói là quà của con.
• Giao cho con một nhiệm vụ “chú lùn”: nhét quà vào tất, giấu quà, cắn củ cà rốt để lại cho tuần lộc.
• Giúp con viết một lá thư hồi âm của Ông già Noel cho một em họ nhỏ, hoặc cùng một em nhỏ hơn vào trang thư gửi Ông già Noel của chúng tôi.
• Cho con khám phá hậu trường: các trang về chú lùn và Santa Tracker của chúng tôi trở thành công cụ con dùng cho người khác.

Làm thế nào với các em nhỏ hơn?

Đây thường là nỗi lo thật sự của cha mẹ: đứa lớn lỡ miệng nói với đứa nhỏ. Số liệu khá đáng yên tâm về khả năng giữ bí mật của trẻ. Trong khảo sát của Exeter, 65% người trả lời kể rằng họ vẫn tiếp tục chơi cùng dù đã biết sự thật. Một đứa anh chị biết giữ im lặng cho chính mình thì cũng có thể làm vậy cho người khác.

Cách hiệu quả nhất là giao cho đứa lớn một vai trò rõ ràng thay vì chỉ cấm đoán. “Giờ con là thành viên của đội rồi, em trai con trông cậy vào con” hiệu quả hơn “Nhớ đừng nói gì nhé”. Hãy cùng con chuẩn bị câu trả lời nếu em hỏi: “Em hỏi bố mẹ đi” là một lối thoát trung thực, không phản bội ai.

Làm gì với chú lùn trên kệ (Elf on the Shelf) khi con đã biết?

Chú lùn trên kệ bắt nguồn từ một cuốn sách tranh Mỹ do Carol Aebersold và con gái Chanda Bell tự xuất bản năm 2005, “The Elf on the Shelf”. Nguyên tắc: một chú lùn do Ông già Noel phái đến quan sát trẻ trong Mùa Vọng, mỗi đêm bay về Bắc Cực để báo cáo, và không bao giờ được chạm vào, nếu không sẽ mất phép màu. Đêm Giáng sinh, chú lại ra đi.

Ý tưởng này cũng có người phê bình. Năm 2014, học giả Laura Pinto cho rằng nó khiến trẻ quen với ý nghĩ bị giám sát là bình thường. Những người khác, như nhà tâm lý học Judith Tellerman, ngược lại chỉ xem đó là một lời nhắc trực quan để ngoan ngoãn. Khi con khám phá sự thật về Ông già Noel, câu hỏi lập tức xuất hiện: ai đã di chuyển chú lùn mỗi đêm?

• Giao chú cho đứa lớn: từ nay chính con sẽ di chuyển chú mỗi tối cho em nhỏ, nhiệm vụ đầu tiên trong đội của Ông già Noel.
• Giữ chú như một món đồ trang trí của gia đình, không còn vai trò giám sát, đặt cố định một chỗ suốt tháng Mười Hai.
• Cho chú “nghỉ hưu”: một lá thư cuối cùng của chú lùn cảm ơn đứa trẻ và báo rằng chú trở về Bắc Cực luôn.

Nếu chú lùn chủ yếu dùng để con ngoan, sự hé lộ là dịp để thay đổi cách làm. Hãy nói thẳng với con điều bạn mong đợi ở con, không qua trung gian. Máy dò trẻ ngoan của chúng tôi vẫn là một trò chơi để cùng chơi, không phải công cụ kiểm soát.

Nếu con buồn hoặc giận thì sao?

Hãy chuẩn bị cho khả năng này mà không cần quá lo. Khoảng một phần ba số trẻ em và một nửa số người lớn được Mills và Goldstein phỏng vấn nhớ ít nhất một cảm xúc tiêu cực vào lúc khám phá. Trong khảo sát của Exeter, 15% người trả lời cảm thấy bị cha mẹ phản bội và 10% đã tức giận.

Những cảm xúc này thường qua nhanh. Chưa đến một phần ba người tham gia nghiên cứu của Mills và Goldstein mô tả cảm giác khó chịu kéo dài hơn hai tuần, và nghiên cứu không ghi nhận “sự sụt giảm nghiêm trọng lòng tin” vào cha mẹ. Năm 1994, 52 trẻ em bang Texas trong nghiên cứu của Anderson và Prentice thậm chí mô tả những phản ứng khá tích cực, trong khi cha mẹ các em lại buồn. Rất có thể bạn trải qua khoảnh khắc này khó khăn hơn con.

• Đón nhận cảm xúc mà không sửa: “Con thất vọng, mẹ hiểu mà. Hồi biết chuyện mẹ cũng buồn lắm.”
• Giải thích ý định: “Bố mẹ không muốn lừa con, bố mẹ muốn tặng con một điều vui vẻ.”
• Trấn an về những gì tiếp theo: quà, những chiếc tất, bữa tiệc và các truyền thống vẫn còn đó.
• Cho con thời gian: quay lại chủ đề này một hai ngày sau, khi con đã nguôi ngoai.