Si ta ndiqni Babagjyshin e Krishtlindjeve natën e Krishtlindjes? NORAD, Google dhe ora e gjumit

Si nisi NORAD-i ta ndjekë Babagjyshin?

Gjithçka nis nga një reklamë. Në dhjetor 1955, dyqani i madh Sears boton në *The Gazette*, gazetën e Colorado Springs-it, një njoftim që i fton fëmijët të telefonojnë Babagjyshin në numrin ME 2-6681. Sipas enciklopedisë Wikipedia, ky numër ndryshonte vetëm me një shifër nga ai i Continental Air Defense Command (CONAD), komandës së mbrojtjes ajrore me seli në atë qytet, e cila atëherë vëzhgonte qiellin nga frika e një sulmi sovjetik.

Atë mbrëmje, koloneli Harry Shoup, që ishte në detyrë, ngre një linjë të rezervuar. Në anën tjetër, një fëmijë kërkon Babagjyshin. Shoup e luan lojën. I intervistuar nga Associated Press në vitin 1999, ai tregonte se ishte përgjigjur: “Ho, ho, ho, unë jam Babagjyshi.” Ai pranon gjithashtu se ekipi i tij e shikonte “sikur t’i kishte ikur mendja”.

Telefonatat shtohen. Shoup i kërkon ekipit të tij ta ndjekë sajën dhe t’u përgjigjet fëmijëve. Fëmijët e tij do të kujtonin më vonë një tabelë të madhe xhami ku ndiqeshin avionët mbi Shtetet e Bashkuara dhe Kanada, mbi të cilën dikush kishte vizatuar një sajë të tërhequr nga tetë renë. Qysh më 23 dhjetor të atij viti të parë, Associated Press njofton se CONAD-i po e ndjek Babagjyshin. Stacionet e radios fillojnë ta telefonojnë Shoup-in çdo vit për të pyetur ku ka arritur udhëtimi.

Në vitin 1958, NORAD, komanda e përbashkët e Shteteve të Bashkuara dhe Kanadasë, e merr përsipër traditën. Që atëherë ajo nuk është ndërprerë kurrë, as në vitin 2018, kur më shumë se 1 500 vullnetarë iu përgjigjën telefonave pavarësisht mbylljes së administratave federale amerikane. Historiani Gerry Bowler, nga Universiteti i Manitobës, e sheh si një nga shtesat e rralla moderne në historinë e Babagjyshit që kanë zënë vërtet rrënjë.

Si ta ndiqni Babagjyshin me NORAD-in?

Ndjekja zyrtare e NORAD-it bëhet në faqen noradsanta.org, në internet që nga viti 1997. Ajo është e disponueshme në nëntë gjuhë: anglisht, frëngjisht, spanjisht, gjermanisht, italisht, japonisht, portugalisht, kinezisht dhe koreanisht. Përditësimet publikohen edhe në llogaritë e NORAD-it në Facebook, X, Instagram dhe YouTube. Ndjekja nis më 24 dhjetor herët në mëngjes, sipas orës amerikane, mbi vijën ndërkombëtare të ndërrimit të datës, në Paqësor.

• Me telefon: numri amerikan 1-877-HI-NORAD (1-877-446-6723) përgjigjet më 24 dhjetor nga ora 4 deri në mesnatë, sipas orës së Maleve Shkëmbore, pra nga mesdita deri në orën 8 të mëngjesit të 25-ës sipas orës së Parisit.
• Nga faqja: që nga viti 2025, mund të telefononi drejtpërdrejt nga noradsanta.org, gjë që e lehtëson punën jashtë Amerikës së Veriut.
• Në hartë: saja përparon nga qyteti në qytet, nga Paqësori drejt perëndimit, duke ndjekur natën.

Pas ekraneve ka vullnetarë të vërtetë. Sipas Associated Press, më shumë se një mijë njerëz, amerikanë dhe kanadezë, ndërrohen më 24 dhjetor në një hangar të zbukuruar në bazën Peterson, në Colorado Springs, selia e NORAD-it. Ata morën rreth 380 000 telefonata natën e Krishtlindjes të vitit 2024. Një vullnetare, ish-ushtarake e Marinsave, tregon se i shpjegoi një fëmije që Babagjyshi udhëton “më shpejt se drita e yjeve”.

Programi ka edhe një mënyrë të veçantë financimi. Ai mbështetet te kompani partnere dhe nuk financohet as nga taksapaguesit amerikanë, as nga ata kanadezë. Google ishte partneri i tij teknik nga viti 2007. Që nga viti 2012, harta mbështetet në platformën Cesium të Analytical Graphics, dhe në vitin 2013 NORAD-i nënshkroi me Bing Maps, duke i dhënë fund një kontrate pesëvjeçare me Google.

Si funksionon Santa Tracker i Google?

Google e ndjek Babagjyshin prej më shumë kohësh nga ç’mendohet. Më 1 dhjetor 2004, kompania Keyhole, që Google sapo e kishte blerë, lançon një “Keyhole Santa Radar” në programin e saj të globit virtual, i cili më vonë do të bëhej Google Earth. Ai tërheq 25 000 kureshtarë vitin e parë dhe 250 000 vitin pasardhës. Në vitin 2007, Google dhe NORAD-i e zyrtarizojnë bashkëpunimin e tyre për pesë vjet.

Që kur mbaroi ky partneritet, Google e bën ndjekjen e vet në santatracker.google.com. Më 24 dhjetor, ndjekja nis rreth mesnatës në brezin orar më lindor. Numëruesit tregojnë distancën e përshkuar nga Babagjyshi dhe kohën që i mbetet para se të arrijë në qytetin tuaj. Që nga viti 2018, faqja ofron edhe lojëra dhe aktivitete për të mësuar bazat e programimit dhe për të njohur traditat e Krishtlindjes, dhe që nga viti 2015 kodi i saj është publik.

Të dyja ndjekjet janë të pavarura nga njëra-tjetra, dhe pozicionet e shfaqura mund të ndryshojnë nga një faqe te tjetra në të njëjtin çast. Për një të vogël, kjo nuk ndryshon asgjë. Por nëse fëmija juaj më i madh krahason dy skeda, zgjidhni njërën për mbrëmjen dhe qëndroni te ajo.

Ndiqni Babagjyshin në faqen e fshatit

Santa Tracker ynë e ndjek sajën gjatë gjithë udhëtimit të madh të 24 dhjetorit. Harta tregon pozicionin e Babagjyshit, tuajin, qytetet dhe zonat e shpërndarjes. Mund të shkruani adresën tuaj për të marrë distancën që ju ndan nga saja dhe një vlerësim të mbërritjes së saj; kjo adresë mbetet në shfletuesin tuaj dhe nuk dërgohet kurrë në serverët tanë.

Faqja shfaq edhe një numërim mbrapsht deri në kalimin e Babagjyshit në shtëpinë tuaj, lajme nga fshati dhe nga elfët, si dhe një galeri “momentesh magjike” nga udhëtimi. Këshilla e saj për fëmijët është e thjeshtë: të flenë para orës 21:30. Babagjyshi e ndjek natën rreth Tokës, nga lindja në perëndim, dhe kalon vetëm kur fëmijët flenë.

Në çfarë ore kalon Babagjyshi te ne?

NORAD-i jep një përgjigje të kujdesshme. Babagjyshi kalon zakonisht midis orës 21 dhe mesnatës, sipas orës vendore, dhe historia tregon se ai vjen vetëm kur fëmijët flenë. Është një rregull i përshtatshëm: nuk jep një orë të saktë dhe e bën gjumin kusht për kalimin e tij.

Brezat orarë punojnë në favorin tuaj. Ndjekja nis mbi Paqësor, aty ku 25 dhjetori arrin i pari. Kështu Babagjyshi fluturon mbi Azi dhe Oqeani gjatë pasdites sipas orës së Francës, pastaj mbi Lindjen e Mesme dhe Afrikën Lindore, dhe arrin në Evropë në mbrëmje. Fëmijët e Amerikës së Veriut, nga ana e tyre, e presin ende për orë të tëra. Hollësitë e kësaj gare kundër natës tregohen te si i shpërndan Babagjyshi të gjitha dhuratat brenda një nate.

Si ta përdorni ndjekjen për t’i vënë fëmijët në gjumë natën e 24-ës?

Nata e Krishtlindjes mbledh gjithçka që e pengon një fëmijë të flejë: një darkë e vonë, familja, ëmbëlsirat dhe një emocion i madh. Ndjekja mund ta kthejë këtë energji në një numërim mbrapsht. Ideja është të caktoni, para darkës, orën kur do ta shikoni hartën për herë të fundit, dhe ta bëni këtë moment sinjalin e gjumit.

Për ta caktuar orën, mbani parasysh nevojat për gjumë. Akademia Amerikane e Mjekësisë së Gjumit (American Academy of Sleep Medicine) rekomandon 10 deri në 13 orë në 24 orë, përfshirë gjumin e ditës, për moshën 3 deri në 5 vjeç, dhe 9 deri në 12 orë për moshën 6 deri në 12 vjeç. Një fëmijë katërvjeçar që zgjohet në orën 7 më 25 dhjetor, dhe do të zgjohet herët, duhet pra të flejë rreth orës 20.

Një plan sipas moshës

• 3 deri në 5 vjeç: një vështrim në hartë pas zemrës së pasdites, një tjetër në kohën e banjës, një i fundit me pizhame. Në shtrat rreth orës 20, me premtimin se ai “po afrohet”.
• 6 deri në 8 vjeç: lërini të shënojnë në një fletore tre qytete mbi të cilat ka fluturuar dhe orën. Shikimi i fundit pas ëmbëlsirës, në shtrat rreth orës 21, para orës 21:30 që këshillon ndjekësi ynë.
• 9 vjeç e lart: ata mund ta drejtojnë ndjekjen për më të vegjlit, ta telefonojnë NORAD-in nga faqja ose ta krahasojnë me Google. Shpesh kjo është mosha kur bëhen bashkëpunëtorë më shumë se besimtarë, dhe ky rol u pëlqen.

A duhet t’u thoni fëmijëve se NORAD-i e “sheh” vërtet Babagjyshin?

NORAD-i e paraqet ndjekjen e tij si të realizuar falë radarëve dhe teknologjive të tjera. Enciklopedia Wikipedia e përmbledh më thjesht: faqja e simulon ndjekjen e Babagjyshit. Të rriturit e dinë, ushtarakët gjithashtu, dhe pikërisht kjo e bën tradita kaq të këndshme: një institucion shumë serioz që pranon, një natë në vit, të luajë me fëmijët.

Për një fëmijë të vogël, harta është edhe një provë më shumë, njësoj si letra ose gota bosh e qumështit. Për një fëmijë që dyshon, ajo shpesh bëhet pyetje: “Po si mund ta shohë një radar një sajë?” Nuk jeni të detyruar ta zgjidhni çështjen atë mbrëmje. Ktheni pyetjen tek ai dhe lëreni bisedën për një moment të qetë. Këshillat tona për atë moment i gjeni te si t’ia thoni fëmijës të vërtetën për Babagjyshin.

Më të mëdhenjtë, nga ana e tyre, shpesh e çmojnë të dinë se NORAD-i nisi nga një numër i gabuar në vitin 1955, dhe se mijëra të rritur e falin mbrëmjen e 24-ës për t’iu përgjigjur telefonit. Është një mënyrë e bukur për t’u treguar se magjia e Krishtlindjes janë edhe njerëzit që zgjedhin ta mbajnë gjallë.