Waarom draagt de Kerstman een rood pak? De geschiedenis van een kledingstuk dat van kleur veranderde

Was Sint-Nicolaas al in het rood gekleed?

Het verre voorbeeld van de Kerstman is Nicolaas, bisschop van Myra in Lycië in de vierde eeuw, wiens leven we vertellen in het verhaal van de Kerstman. Iconenschilders hebben hem meer dan duizend jaar lang volgens één vast type afgebeeld: een oude man met een kalend hoofd en een ronde baard, gekleed in het gewaad van een bisschop.

Een icoon die aan het begin van de zestiende eeuw op Kreta werd geschilderd en die wordt bewaard in het Icon Museum and Study Center in Clinton (Massachusetts), toont hem zo in een roze kazuifel, met een wit omophorion vol grote zwarte kruisen, de sjaal die bisschoppen in het Oosten dragen. Het Griekse opschrift met zijn naam is in rood geschreven, net als de lijst. Het rood is er dus wel, maar het omlijst de heilige meer dan dat het hem kleedt.

Het Children's Museum in Indianapolis wijst erop dat de overlevering de heilige een rood met wit gewaad toeschrijft, maar merkt ook op dat sommige historici denken dat hij andere kleuren droeg. De voorzichtigste versie past in één zin: het liturgische gewaad verschilde per tijdperk en per kerk, en het bisschoppelijke rood is maar één van de sporen die naar het moderne kostuum leiden.

In Lotharingen, waar Sint-Nicolaas de beschermheilige van de Lotharingers is, toont de optocht van Nancy hem elk jaar begin december “stralend in zijn mooiste kostuum”, met zijn “zilveren baard”, vermeldt de officiële Franse toerismesite. Hij loopt er altijd als bisschop, nooit als Kerstman.

Waarom was de Engelse Father Christmas groen?

In Engeland bestond er al lang voor de Amerikaanse Santa Claus een andere figuur: Father Christmas, eerder een personificatie van het feest dan een cadeaubrenger. Stephen Winick, folklorist bij de Library of Congress, volgde zijn garderobe over drie eeuwen. In 1616 draagt “Old Christmas” in een toneelstuk van Ben Jonson een pofbroek, lange kousen, een nauwsluitend wambuis en een hoge hoed met een broche.

In het victoriaanse tijdperk overheerst niet één kleur. Father Christmas verschijnt in het groen, goud, bruin, paars of blauw, waarbij groen misschien het vaakst voorkomt, vaak met een kap die bekroond is met hulst of taxus. De York Museums Trust bewaart een wenskaart van tussen 1870 en 1895 waarop hij een groene vilten jas draagt, een metalen kerstboomversiering (1870-1910) waarop zijn gewaad geel is, en een kaart uit de jaren 1890 waarop hij helemaal in het wit door een sneeuwstorm loopt, met een houtblok op zijn schouder.

1. 1616Ben Jonson kleedt “Old Christmas” in ouderwetse kleding: wambuis, pofbroek, hoed met broche.
2. 1658Een pamflet van Josiah King toont hem in een gewaad en muts met een bontrand.
3. 1836Robert Seymour tekent hem met een bochel, een lange baard, een lang gewaad en een krans van hulst.
4. 1864In de roman Carl Krinken van Susan Warner draagt hij een lang bruin gewaad met witte spikkels.
5. 1870-1895Een wenskaart die in York wordt bewaard, toont hem in een groene vilten jas.
6. 1920In zijn Father Christmas-brieven aan zijn kinderen tekent Tolkien hem in een rode jas met een witte bontrand.

De omslag komt met de Amerikaanse Santa Claus. Volgens de Library of Congress bereikt de mythologie van de slee en de rendieren Groot-Brittannië in de jaren 1860, beginnen de twee figuren in de jaren 1870 met elkaar te versmelten, en neemt Father Christmas dan het uit Amerika geïmporteerde rode kostuum met witte bontrand over.

Hoe was de Kerstman uit het gedicht van 1823 gekleed?

Op 23 december 1823 publiceert de Sentinel, een krant uit Troy in de staat New York, zonder naam van de auteur “A Visit from St. Nicholas”, dat Clement Clarke Moore in 1844 in zijn bundel Poems zou opnemen. De tekst zegt niet één woord over kleur. Hij spreekt van bont, en van roet.

De figuur uit het gedicht is een “right jolly old elf”, een vrolijke oude elf, klein genoeg voor een miniatuurslee. Zijn kleren zijn bevuild met de as uit de schoorsteen: niets wat op een feestkostuum lijkt. Schrijver Derek McCormack merkt in het textieltijdschrift Selvedge op dat het gedicht nergens zegt om welk bont het gaat.

De eerste illustratoren improviseren. Een schilderij uit 1837 dat McCormack beschrijft, toont een kleine en nogal angstaanjagende Santa met een bontcape, een bruine broek en een marineblauw gestreept jasje. Mental Floss wijst er ook op dat het beeld geïnspireerd is door Pelznickel, een cadeaubrenger uit de Duitstalige streken, wiens naam zelf al naar bont verwijst (Pelz) en die er helemaal mee bedekt was. Het Amerika van 1830 stelt zich dus eerder een woudloper voor dan een heer in rood fluweel.

Heeft Thomas Nast de Kerstman rood gemaakt?

Tekenaar Thomas Nast publiceert zijn eerste Santa Claus op 3 januari 1863 in Harper's Weekly, midden in de Amerikaanse Burgeroorlog. Hij kleedt hem in een jas met sterren en een gestreepte broek, in de kleuren van de Unie, en laat hem cadeaus uitdelen aan de soldaten in een kamp van het Noorden. Volgens de American Battlefield Trust levert hij het blad van 1863 tot 1886 33 kerstafbeeldingen.

Die afbeeldingen komen in zwart-wit van de pers. Na de oorlog kleedt Nast zijn figuur in nauwsluitende bontpakken, bruin, zwart of groen, met een muts met pompon en takjes hulst. In 1866 zet hij hem voor het eerst neer in een ijspaleis op de Noordpool, het onderwerp van ons artikel over het huis van de Kerstman. Zijn beroemdste portret, “Merry Old Santa Claus”, verschijnt paginagroot op 1 januari 1881.

Over de kleur zijn de bronnen het niet eens. The Coca-Cola Company schrijft dat Nast de Kerstman dertig jaar lang tekende en zijn jas daarbij van beige naar rood liet gaan. De American Battlefield Trust meent daarentegen dat Nast niets met het rode pak te maken heeft, en schrijft de verspreiding ervan toe aan de kaarten van de Bostonse drukker Louis Prang in de jaren 1870. Mental Floss meldt dat een bundel uit 1890, Thomas Nast's Christmas Drawings for the Human Race, een bebaarde man in het rood bevat, met een pijp en speelgoed in zijn handen.

Wanneer won het rood definitief?

Het zichtbare keerpunt valt aan het begin van de twintigste eeuw. Puck, het eerste succesvolle geïllustreerde humoristische tijdschrift van Amerika, toont op een omslag uit 1901 een Santa die speelgoed aanreikt aan kinderen die meer geïnteresseerd zijn in Montaigne en Tolstoj, en in 1902 een Santa die door het raam van twee victoriaanse dames stapt. Beide keren draagt hij een rood pak en een rode muts met witte rand.

De York Museums Trust schat dat de Kerstman in de jaren twintig al vooral met rood wordt geassocieerd. Tolkien schildert hem zo vanaf zijn eerste brief aan zijn kinderen, in 1920. Historica Karal Ann Marling, geciteerd door Selvedge, ziet in dat rode pak een soort “rijkelijk versierd zakenkostuum”, dat van een baas die een speelgoedfabriek leidt.

Dan komt de reclame. De Santa van illustrator Haddon Sundblom maakt in 1931 zijn debuut in de advertenties van Coca-Cola in de Saturday Evening Post. Sundblom neemt een vriend als model, Lou Prentiss, een gepensioneerde verkoper, en schildert de figuur voor het merk tot 1964. The Coca-Cola Company erkent zelf dat de Kerstman al vóór Sundblom een rode jas droeg. Het hele verhaal van deze hardnekkige mythe staat in Heeft Coca-Cola de Kerstman uitgevonden?.

Wat Sundblom toevoegt, is herhaling. Van 1931 tot 1964 keert dezelfde ronde man met rode wangen en een rood met witte jas elke winter terug in de advertenties van het merk. Selvedge merkt op dat die internationale campagne een standaardmodel vastlegde, terwijl warenhuizen hun kerstmannen tot dan toe kleedden in de kostuums die ze toevallig in voorraad hadden.

Waarvan is het pak van de Kerstman gemaakt?

Het materiaal is net zo sterk geëvolueerd als de kleur. In het begin is het bont: dat van het gedicht van 1823, dat van Pelznickel, dat van de pakken die Nast tekende, en Mental Floss noemt zelfs kleding die op hertenleer lijkt. De voorloper van het moderne pak is een winterjas, geen feestkleding.

In Canada moest er aan het einde van de negentiende eeuw geïmproviseerd worden door mannen die voor Kerstman speelden zonder een scharlakenrood kostuum te bezitten, vertelt Derek McCormack: toga's, rood vilt of mousseline die om het middel werd geknoopt, laarzen van zwart wasdoek dat om de schenen werd gewikkeld, en soms gewoon een rode badjas. In 1894 schreef een Blackfoot-jongen aan de Calgary Herald dat de Kerstman “een jurk aanhad zoals een oude vrouw”.

• De jas: met een witte rand sinds de omslagen van Puck in 1901 en 1902, met een zwarte riem in de tekeningen van de Engelse mummers uit de jaren dertig die de Library of Congress noemt.
• De muts: een kap bij Tolkien in 1920, een muts in zijn latere tekeningen.
• De laarzen: geërfd van Nast, die zijn figuur soms ook gelakte pelgrimsschoenen aantrekt.
• De prijs: volgens Mental Floss bezitten professionele Amerikaanse kerstmannen meerdere kostuums die tussen 500 en 5.000 dollar per stuk kosten.

Hoe kwam de Kerstman aan zijn witte baard?

De baard is ouder dan het rood. Op iconen is Sint-Nicolaas al een oude man met een ronde baard, zoals op de Kretenzische icoon uit de zestiende eeuw die we hierboven noemden. In Engeland tekent Robert Seymour in 1836 een Father Christmas met een lange baard, en de roman van Susan Warner geeft hem in 1864 wit haar en een witte baard.

Het gedicht van 1823 legt de kleur voorgoed vast: de baard op zijn kin is “zo wit als sneeuw”. Nast maakt er een volle baard van, Sundblom een verzorgde baard op een gerimpeld gezicht. Nog altijd eisen sommige Amerikaanse bureaus “naturally bearded gentlemen”, heren met een eigen baard, om de rol in winkelcentra te spelen.

Kinderen die het willen controleren, kunnen de vraag altijd rechtstreeks stellen in een brief aan de Kerstman of in een gesprek met hem. Het officiële antwoord van het dorp is kort: de baard is echt, en hij wordt nooit voor Kerstmis geknipt.