Hoe heten de rendieren van de Kerstman? De negen namen en hun verhaal

Wat zijn de namen van de rendieren van de Kerstman?

Het officiële span telt acht rendieren, plus één. De acht komen uit het gedicht “A Visit from St. Nicholas”, dat in 1823 zonder handtekening in de Troy Sentinel verscheen en later door Clement Clarke Moore werd opgeëist. De verteller hoort de bezoeker fluiten, roepen en zijn dieren twee aan twee bij hun naam noemen, voordat ze naar het dak opvliegen.

• Dasher, in het dorp Orkaan (Fougueux in een Franse vertaling van het gedicht).
• Dancer, in het dorp Danser.
• Prancer, in het dorp Dartel.
• Vixen, Furie of Rusé in de Franse vertalingen; in het dorp is zijn box voor Blizzard.
• Comet, in het dorp Komeet.
• Cupid, in het dorp Cupido.
• Donder, later Donner, in het dorp Donder (Élégant in een Franse vertaling van het gedicht).
• Blitzen, in het dorp Bliksem.
• Rudolph, in 1939 toegevoegd, houdt in het dorp zijn Engelse naam (Rudolphe in sommige Franse boeken).

De negende staat niet in het gedicht. Rudolph, het rendier met de rode neus, wordt in 1939 geboren in een boekje dat Robert L. May schreef voor warenhuisketen Montgomery Ward in Chicago. Zijn hele verhaal, van het bureau van May tot het lied en de film van 1964, lees je in Waar komen de rendieren van de Kerstman vandaan?.

Wat betekenen de namen van de rendieren?

De namen van 1823 zijn niet willekeurig gekozen. Ze beschrijven een gang, een karakter of een hemelverschijnsel, en ze gaan vaak in paren. Het gedicht roept ze trouwens zoals een koetsier zijn paarden roept: per koppel, met een startvolgorde.

• Dasher: wie voortsnelt, een snelle loper, van het Engelse werkwoord to dash, zich haasten.
• Dancer: de danser, zonder geheimen.
• Prancer: wie steigert. To prance zegt men van een paard dat vooruitspringt terwijl het op zijn achterbenen gaat staan.
• Vixen: de vos (het vrouwtje). Sinds het einde van de zestiende eeuw betekent het woord ook een vrouw met een opvliegend karakter, vandaar de Franse vertaling “Furie”.
• Comet: de komeet, een hemellichaam dat door de lucht trekt.
• Cupid: Cupido, de Romeinse god van de liefde.
• Donder: de donder, in het Nederlands.
• Blitzen: de bliksem, naar het Duitse Blitz.

De laatste twee vormen een vloek. “Donder en bliksem” is in het Nederlands een uitroep: het was een echo van het Hollandse verleden van New York, het vroegere Nieuw-Amsterdam. Het span verenigt dus drie looppassen, een vos, een komeet, een gevleugelde god en een onweer.

Rendier of kariboe?

Ook het woord voor het dier verschilt per land. Volgens het Alaska Department of Fish and Game zijn rendier en kariboe één en dezelfde soort. In Europa spreekt men van rendieren. In Alaska en Canada reserveert men dat woord voor de half-gedomesticeerde dieren, die je inspant en fokt, en noemt men de wilde kuddes kariboes. Het is ook het enige lid van de hertenfamilie waarbij mannetjes en vrouwtjes een gewei dragen. De rendieren van de Kerstman, die zich sinds 1821 laten inspannen, verdienen hun naam dus ten volle.

Donder, Donner of Dunder: wat is de juiste spelling?

Alle drie hebben bestaan. In de versie die in 1823 in Troy verscheen, heten de laatste twee rendieren Dunder en Blixem, uit het Nederlands. Als Moore het gedicht in 1844 opneemt in zijn bundel Poems, schrijft hij Donder en Blitzen, voor de tweede naam een vorm die dichter bij het Duits ligt. De bloemlezing van Edmund Clarence Stedman, An American Anthology, die de Amerikaanse poëzie van 1787 tot 1900 bestrijkt, houdt daarna dezelfde vormen aan, Donder en Blitzen.

De vorm Donner, nu de gangbaarste, is ook Duits. Volgens het Wikipedia-artikel over de rendieren van de Kerstman komen voorbeelden van “Donner and Blitzen” voor in teksten van 1843 tot 1900, maar wordt die spelling pas begin twintigste eeuw gangbaar, lang na de dood van Moore. Je komt zelfs “Donner and Blixen” tegen in 1850, 1857 en tot in 1899.

In het dorp accepteren we alle drie. Er bestaan trouwens vier handgeschreven kopieën van het gedicht door Moore, waarvan drie in musea, onder meer in de bibliotheek van de New-York Historical Society; de vierde, in 1860 ondertekend voor een vriend, werd in december 2006 voor 280 000 dollar verkocht. De details van die ontwikkeling, met de bloemlezingen die haar vastlegden, staan in Het verhaal van “’Twas the Night Before Christmas”.

Hoe heten de rendieren van de Kerstman in het Nederlands en het Frans?

In het dorp noemen de fiches op de pagina van de rendieren ze Rudolph, Orkaan, Komeet, Cupido, Danser, Dartel, Bliksem, Donder en Blizzard. Voor het gedicht zelf bestaat in het Frans geen officiële vertaling, en daar circuleren twee reeksen. De meest verspreide, die je onder meer in de meertalige tabel van Wikipedia vindt, geeft: Tornade, Danseur, Fringant, Furie, Comète, Cupidon, Tonnerre en Éclair. Rudolph wordt er Rudolphe.

De tweede komt uit een Franse vertaling van het gedicht op de site Lexilogos, zonder naam van een vertaler. De rendierregel wordt daar: Fougueux, Danseur, Fringant, Rusé, Comète, Cupidon, Élégant en Éclair. De “miniatuurslee” is er “un tout petit traîneau”, getrokken door “huit rennes minuscules”.

De twee Franse reeksen zijn het eens over vijf namen: Danseur, Fringant, Comète, Cupidon en Éclair. Ze verschillen over drie: Dasher is Tornade of Fougueux, Vixen is Furie of Rusé, Donder is Tonnerre of Élégant. De eerste volgt de betekenis van de Engelse en Nederlandse woorden op de voet, de tweede wijkt voor Donder duidelijk af. Kies de namen die je kinderen het leukst vinden: de rendieren luisteren naar allemaal.

En in andere talen?

• In het Duits houdt het span vaak zijn Engelse namen, waardoor Donner en Blitzen bijna vertrouwde woorden zijn.
• In het Italiaans: Fulmine, Ballerina, Saltarellino, Freccia, Cometa, Cupido, Tuono en Lampo.
• In het Fins: Juoksija, Tanssija, Siro, Leikkisä, Komeetta, Amor, Ukkonen en Salama.
• In Finland heet Rudolph Petteri Punakuono.

Waarom heet Rudolph Rudolph, en zijn er nog andere rendieren?

Rudolph had bijna anders geheten. Volgens Mental Floss liet Robert L. May Rollo vallen, te vrolijk bevonden, en Reginald, dat te Brits klonk. Romeo en Rodney stonden ook op de lijst. Hij hield Rudolph aan, en koos een rode neus in plaats van grote lichtgevende ogen: hij dacht dat kinderen eerder om een neus zouden lachen. Het boekje van 1939 werd al in het eerste jaar in 2,4 miljoen exemplaren verspreid, en Rudolph verschijnt voor het eerst op het scherm in 1948, in een tekenfilm van de Fleischer-studio’s.

Andere auteurs gaven andere namen. In 1897 publiceert John C. Fleming “A Costly Christmas” met Slasher en Crasher naast Donner en Blitzen. In 1902 spant L. Frank Baum in The Life and Adventures of Santa Claus tien rendieren in, aangevoerd door Flossie en Glossie; hun volledige lijst staat in Welke krachten heeft de Kerstman?. Op het scherm houdt de animatiefilm Prep & Landing (2009) Dasher en Dancer aan, maar voegt Thrasher toe, chef van het team dat het terrein voorbereidt, en heeft geen plek voor Rudolph.

Ook kinderen bedenken rendieren. In de e-mails aan de Kerstman die psychologen Andrew Shtulman en Rachel Yoo bestudeerden, gepubliceerd in 2015, staat een vraag tussen de voorbeelden van feitelijke vragen: “Heb je een nieuw rendier dat Olive heet?”. In het dorp blijft het officiële antwoord voorzichtig. We weten alleen dat de stal elk voorjaar een paar kalfjes verwelkomt, en dat hun namen na lange discussies worden gekozen.

Hoe onthoud je de namen van de rendieren van de Kerstman?

Het eenvoudigst is het gedicht te volgen: de namen gaan in paren, en elk paar heeft zijn logica. De eerste twee rennen en dansen, de twee daarna steigeren en zijn sluw, de twee volgende komen uit de hemel en van de liefde, de laatste twee maken onweer. Rudolph loopt voorop.

Het gedicht geeft zelf een ezelsbruggetje. Vlak nadat hij zijn acht rendieren heeft geroepen, roept de bezoeker hun toe: “Now dash away! dash away! dash away all!”, een directe echo van de naam Dasher, de eerste op de lijst. In het Nederlands kan dat ook met Orkaan: zij ontketent de orkaan van de nacht. In het dorp, waar Blizzard de box van Vixen heeft, worden de paren zo opgezegd:

• Orkaan en Danser: de snelle.
• Dartel en Blizzard: de sprong en de strenge kou.
• Komeet en Cupido: de hemelse.
• Donder en Bliksem: het onweer.
• Rudolph: de lantaarn.

Een vraag die vaak samen met de namen komt: zijn die rendieren meisjes? Volgens het Alaska Department of Fish and Game verliezen de grootste mannetjes hun gewei al eind oktober, terwijl drachtige vrouwtjes het hunne tot het voorjaar houden. Rendieren die op 24 december nog hun gewei dragen, zijn dus waarschijnlijk vrouwtjes. Het onderwerp wordt uitgewerkt in Waar komen de rendieren van de Kerstman vandaan?.

Wil je ze van dichterbij zien, dan heeft elk rendier een fiche op de pagina van de rendieren, en de stal staat op de kaart van het dorp. Op de avond van de 24e zijn ze allemaal ingespannen: je kunt ze volgen met de Santa Tracker.