Wie zijn de elfjes van de Kerstman? Hun geschiedenis, hun vak en de beroemdste onder hen

Wie zijn de elfjes van de Kerstman?

Het zijn de helpers van de Kerstman. Volgens de traditie maken ze het speelgoed in de werkplaats op de Noordpool en zorgen ze voor zijn rendieren. Ze worden afgebeeld als kleine figuurtjes in het groen of rood, met puntoren en een puntmuts. De verhalen geven ze een lang leven: honderden jaren, soms duizenden.

Hun familie is oud. Het Engelse woord “elf” komt van het Oudnoorse *álfar*, wezens uit de Germaanse mythologie die veel ouder zijn dan Kerstmis. Het Franse woord *lutin* stamt volgens de Trésor de la langue française af van het Latijnse *Neptunus*, en duidde in de middeleeuwen een klein nachtelijk duiveltje aan, eerder ondeugend dan kwaadaardig. In Scandinavië hebben de kersthelpers een andere naam: *nisse* in Denemarken en Noorwegen, *tomte* in Zweden. Over die boerderijgeesten, voor wie op kerstavond een kom pap wordt klaargezet, lees je meer in is de Kerstman een elf.

Hun kostuum hebben ze vooral aan de televisie te danken. In 1964 kleedt de film “Rudolph, het rendier met de rode neus”, geproduceerd door Rankin/Bass, de elfjes in kleurrijke pakjes met kegelvormige hoeden. De film “Elf” neemt dat kostuum in 2003 precies over, met acteurs die met geforceerd perspectief zijn gefilmd om kleiner te lijken.

Niet alle elfjes zijn werkplaatsarbeiders. In IJsland komen in de dertien dagen voor Kerstmis dertien bezoekers één voor één de berg af, en kinderen zetten een schoen op de vensterbank om een lekkernij te krijgen. We stellen ze voor in cadeaubrengers over de hele wereld.

Sinds wanneer heeft de Kerstman elfjes?

Het gedicht van 1823, “A Visit from St. Nicholas”, noemt de Kerstman zelf “a right jolly old elf”, een vrolijke oude elf, maar geeft hem geen enkele helper. De werkende elfjes komen een generatie later. Het oudste verhaal dat we hebben teruggevonden, verschijnt in het kerstnummer van Harper's Weekly van 1857, onder de titel “The Wonders of Santa Claus”. De lokale geschiedenissite Morristown Green, die steunt op de collecties van het North Jersey History & Genealogy Center, ziet er het eerste uitgebreide verslag in van het dagelijkse leven van Sint-Nicolaas.

In die tekst woont de heilige boven op een heuvel, in een huis waar elfjes “taarten, suikerbonen en speelgoed om de kousen te vullen” maken: karretjes en poppen, fluitjes, vogels en olifanten. Een bordje bij de ingang waarschuwt: niemand komt hier binnen als hij te lang in bed blijft liggen. En als kinderen de werkplaats komen bespieden, houden de elfjes meteen op en lossen ze op “in een ijzige nevel”. Een opvallend detail: in 1857 woont hij nog niet op de Noordpool, en het verhaal laat hem in Duitsland geboren worden.

1. 1812De gebroeders Grimm publiceren “De kabouters en de schoenmaker”, over twee mannetjes die vlak voor Kerstmis ’s nachts werken.
2. rond 1855Louisa May Alcott schrijft een bundel, “Christmas Elves”, die nooit werd gepubliceerd en nu verloren is.
3. 1857Harper's Weekly beschrijft elfjes die speelgoed en snoep maken in het huis van de heilige.
4. 1866Thomas Nast tekent de werkplaats van de Kerstman in “Santa Claus and His Works”.
5. 1873De kerstomslag van Godey's Lady's Book toont de Kerstman omringd door speelgoed en elfjes.
6. 1902L. Frank Baum geeft de Kerstman vier magische helpers.
7. 1932Walt Disney brengt de korte film “Santa's Workshop” uit.

Het verhaal van Alcott en dat van de omslag van 1873 staan uitgebreid in is de Kerstman een elf. Wat hier telt, is de datum: rond 1860 is in New York het idee van een team helpers ingeburgerd.

Wat doen de elfjes van de Kerstman?

Het eerste vak is de werkplaats. Op 29 december 1866 publiceert Thomas Nast in Harper's Weekly een dubbele pagina, “Santa Claus and His Works”. Als zijn tekeningen in 1890 in een boek worden gebundeld, worden de onderschriften overgenomen: je leest er “Work-shop”, de werkplaats, maar ook “Santa Claus stable”, de stal, en “Account book, record of behaviour”, het gedragsregister. De drie afdelingen van de moderne werkplaats zijn er dus al: maken, de dieren verzorgen, de boeken bijhouden.

Zeven jaar later toont de omslag van Godey's Lady's Book van december 1873 de werkplaats in volle bedrijvigheid, met dit onderschrift: “Here we have an idea of the preparations that are made to supply the young folks with toys at Christmas time.” De elfjes zijn daar gespecialiseerde arbeiders. De films van de twintigste eeuw voegen er andere functies aan toe, van elektronisch speelgoed tot escortepiloten.

De grote werkplaatsen van het dorp

• De fabriek: hobbelpaarden, poppen, treinen en spellen, volgens de lijst die samen met de kinderen is opgesteld. Onze speelgoedlijst geeft er een idee van.
• De stal: de rendieren voeren, het tuig controleren, de slee klaarmaken voor de nacht van de 24e.
• De post: elke brief aan de Kerstman openen, sorteren en archiveren.
• Het register: de goede daden van het jaar noteren, met hulp van de detector voor brave kinderen.
• Het inpakken: papier, linten en labels, de laatste post voor het vertrek.

Je kunt de werkplaatsen langsgaan op de kaart van het dorp, en daarna het team gedag zeggen op de pagina over de elfjes.

Hoe heten de helpers van de Kerstman in het sprookje van Baum?

In 1902 publiceert L. Frank Baum, de auteur van De tovenaar van Oz, “The Life and Adventures of Santa Claus”, geïllustreerd door Mary Cowles Clark. In dat sprookje is Claus een vondeling, opgevoed door de nimf Necile in het woud van Burzee. Voor zijn eerste speelgoed doet het hele magische volk mee: de Ryls leveren zijn kleuren, de Knooks kiezen zacht hout voor hem uit, en de Feeën brengen hem zagen, beitels en ander gereedschap.

Aan het einde van het boek krijgt de Kerstman vier vaste helpers, één van elk volk. Baum noemt ze geen elfjes, maar ze zijn wel degelijk de voorouders van het team van vandaag, met nu al een taakverdeling.

• Kilter, de pixie, geschonken door Ak, de Meester-Woudwachter van de wereld. Baum noemt hem “stil en snel”, en hij is degene die de brieven van de kinderen ophaalt.
• Peter, een Knook, gestuurd door de prins van de Knooks, de hoeders van de wilde dieren.
• Nuter, een Ryl, gestuurd door de prins van de Ryls, de hoeders van de bloemen.
• Wisk, een fee, gestuurd door de koningin van de Feeën. Zij stelt voor om door de muren van huizen zonder schoorsteen te gaan.

Het sprookje bewaart zelfs het spoor van een speelgoedidee van een magisch wezen: het is Necile die voorstelt dat poppen “papa” en “mama” zeggen. De andere talenten die Baum de Kerstman toeschrijft, staan bij elkaar in welke krachten heeft de Kerstman.

Bestaan de elfjes van de Kerstman in het echt?

Sommige hebben zelfs een loonstrook. In Frankrijk opent La Poste elk najaar weer het Secrétariat du Père Noël in Libourne, in de Gironde. In 2025 gingen de Kerstman en zijn 60 elfjes volgens het persbericht van 18 november op 19 november weer aan de slag, om de honderdduizenden brieven te beantwoorden die van over de hele wereld waren binnengekomen. Kinderen hadden tot 20 december om te schrijven. De elfjes antwoorden ook in het Engels.

In Canada is het team veel groter. In 2013 meldde Canada Post 9.000 postelfjes, medewerkers en gepensioneerde vrijwilligers die al meer dan 226.000 uur aan het programma hadden gegeven. Sinds 1982 hadden ze meer dan 21,8 miljoen brieven ontvangen, en ze kunnen antwoorden in meer dan 30 talen, braille inbegrepen.

In de Verenigde Staten heeft het stadje Santa Claus in Indiana sinds 1856 een eigen postkantoor. Vrijwilligers die “Santa's Elves” heten, beantwoorden er de brief van elk kind dat schrijft, een traditie die teruggaat tot minstens 1914. Het hele verhaal van die post lees je in de geschiedenis van brieven aan de Kerstman.

Wie zijn de beroemdste elfjes?

De innemendste is misschien Hermey. In “Rudolph, het rendier met de rode neus”, de stop-motionfilm die op 6 december 1964 voor het eerst op NBC werd uitgezonden in het programma General Electric Fantasy Hour, verlaat dit elfje de werkplaats omdat hij tandarts wil worden. In de scripts staat echt “Hermey”, ook al noemen sommige boeken hem “Herbie”.

In de bioscoop heet het hoofdelfje Bernard in “The Santa Clause”, uit 1994. Hij wordt gespeeld door David Krumholtz, toen zestien jaar oud, want de filmreeks geeft de rollen van elfjes aan kinderen en tieners. In 2003 vertelt de film “Elf” het verhaal van Buddy, een mens die tussen de elfjes is opgegroeid. Zijn verhaal staat in is de Kerstman een elf.

De nieuwste woont in de huizen. Het ondeugende plankelfje, in de Verenigde Staten “Elf on the Shelf”, ontstaat in 2005: dat jaar publiceert Carol Aebersold een boek dat met een poppetje wordt verkocht, waarin een elfje de kinderen in de gaten houdt en verslag uitbrengt aan de Kerstman. Futura merkt op dat in hetzelfde jaar in Quebec een grootvader sporen in de sneeuw tekende om zijn kleinkinderen te laten geloven dat er een elfje was langsgekomen. Ouders vinden regels en ideeën in onze gids over het plankelfje.