Çocuğunuza Noel Baba gerçeğini büyüyü söndürmeden nasıl söylersiniz?

Çocuğa Noel Baba gerçeği ne zaman söylenmeli?

Araştırmaların belirlediği sabit bir yaş yok. Son çalışmalarda inancın sona erdiği ortalama yaş 8 civarında, ama farklar büyük. Dallas'taki Teksas Üniversitesi'nden psikolog Candice Mills, çocuk şüpheciliğin başladığı bu yaşa yaklaştığında ebeveynlere önceden bir tarih belirlemek yerine “çocuğu takip etmelerini” öneriyor.

Ebeveynlerin kendi görüşleri de bölünmüş durumda. Karl Rosengren'in ekibinin 2012'de görüştüğü 39 ebeveynden yüzde 46'sı çocuğun gerçeği kendi başına keşfetmesi gerektiğini, yüzde 39'u bunu ebeveynlerin söylemesi gerektiğini, yüzde 13'ü ise ikisinin birlikte yapılması gerektiğini düşünüyordu. Efsaneyi sürdürmeyi bırakmak için bir yaş belirlemiş olan on ebeveyn ortalama 7,3 yaşını söylüyordu; aralık 5 ile 10 yaş arasındaydı.

Mills ile Goldstein'ın Developmental Psychology dergisinde yayımlanan çalışmasına göre en önemlisi üç durumdan kaçınmak. Keşfe dair yalnızca olumsuz anıları olan yetişkinler gerçeği diğerlerinden daha geç, sert bir biçimde ve kendileri değil başkası aracılığıyla öğrenmişti. Ortalamaya yakın bir yaşta, sizden ya da çocuğun kendi akıl yürütmesinden gelen kademeli bir açıklama tüm doğru kutucukları işaretliyor.

Çocuğunuz “Noel Baba gerçek mi?” diye sorduğunda ne demeli?

İlk yanıtınız bir soru olabilir. Araştırmacıların en tutarlı tavsiyesi bu: çocuğa ne düşündüğünü sormak ya da “bazı insanların” neye inandığından söz etmek. Böylece onun güvence mi aradığını yoksa gerçeği mi istediğini anlarsınız ve kendi sonuçlarını çıkarması için ona zaman tanırsınız.

Bu ikilem birçok aile için gerçek. Exeter Üniversitesi'nin 2018'de yayımlanan anketinde ebeveynlerin yüzde 31'i, çocukları doğrudan sorduğunda Noel Baba'nın var olmadığını inkâr ettiğini söylüyordu; yüzde 40'ı ise bunu yapmamıştı. Mills önce hedefinizin ne olduğunu kendinize sormanızı öneriyor: Ne pahasına olursa olsun mümkün olduğunca uzun süre inanmasını mı istiyorsunuz?

• “Sen ne düşünüyorsun?” çocuğun kendi akıl yürütmesini anlatmasına fırsat verir.
• “Bunu sana sordurtan ne oldu?” okulda bir şey duyup duymadığını ortaya çıkarır.
• “Bazı insanlar şöyle düşünüyor… bazıları da böyle…” kapıyı itmeden aralar.
• “Gerçekten bilmek istiyor musun?” zamanlama konusunda son sözü çocuğa bırakır.

Yanıt “evet, bilmek istiyorum” ise bunu dolambaçsız ve uzun bir konuşma yapmadan, sade bir şekilde söyleyin. Gözlerinizin içine bakarak aynı doğrudan soruyu iki kez soran bir çocuk çoğu zaman zaten anlamıştır. Asıl kontrol ettiği şey, size doğruyu söylemeniz için güvenip güvenemeyeceğidir.

Çocuğunuzun yaşına göre ne söylemeli?

Aşağıdaki cümleler bir araştırmadan alınmadı: araştırmanın ölçütlerine (çocuğu takip etmek, sertlikten kaçınmak, akıl yürütmesini takdir etmek) dayanan, uyarlanacak örnekler. Mills bazı çocukların kandırılmış olma duygusunu daha çok içselleştirdiğini hatırlatıyor. Kendi çocuğunuzu herkesten iyi siz tanırsınız.

6 ya da 7 yaş civarı: kesin bir yanıt vermeden cevaplamak

Bu yaşta birçok çocuk soruyu gerçekten kesin bir yanıt istemeden sorar. Şöyle diyebilirsiniz: “Bu çok güzel bir soru. Sen neye inanıyorsun?” Ardından: “Sınıfındaki bazı çocuklar inanmıyor, bazıları inanıyor. Noel Baba, birçok ailenin anlatmayı sevdiği bir hikâye.” Çocuğunuz rahatlamış olarak başka bir şeye geçerse yanıtını size vermiş demektir.

8 ya da 9 yaş civarı: dedektifi tebrik etmek

Bu, hesapların ve ipuçlarının yaşıdır. Çabasını takdir edin: “Etiketteki yazının benimkine benzediğini fark ettin mi? Gerçek bir dedektif gibi düşünüyorsun.” Israr ederse: “Evet, hediyeleri anne babalar koyar. Noel Baba, Noel'in ruhudur ve büyükler onu küçükler için yaşatır.” Mills'in çalışmasında bazı çocuklar gerçeği kendi başlarına bulmaktan gurur duyduklarını söylüyordu. Bu gururu ona yaşatın.

10 yaş ve üstü: eşit biri gibi konuşmak

Daha büyük bir çocuğun, bildiğinin ve belki de uzun süredir bildiğinin kabul edilmesine ihtiyacı vardır. Şöyle diyebilirsiniz: “Sanırım bir süredir anlamıştın. Oyunu sürdürdüğün için teşekkürler, bu çok cömertçeydi.” Neden yaptığınızı da açıklayın: “Senin yaşındayken bizim yaşadığımız büyüyü senin de yaşamanı istedik.” Mills ile Goldstein'ın görüştüğü yetişkinlerden gerçeği geç ve sert biçimde öğrenenler en kötü anıları taşıyordu: nedenleriniz konusunda dürüst olmak bu riski ortadan kaldırır.

Büyüyü korumak: çocuğunuzu Noel Baba'nın ekibine katmak

Birçok aile bu açıklamayı bir terfiye dönüştürüyor. Çocuk yalnızca Noel Baba'nın bacadan inmediğini öğrenmiyor: artık diğer tarafa, büyüyü yaratanların tarafına geçtiğini öğreniyor. Etnolog Claude Lévi-Strauss 1952'de “İşkence Gören Noel Baba” (Le Père Noël supplicié) adlı denemesinde, yetişkinlerin Noel Baba'ya inanmadığını ama çocukları inanmaya teşvik ettiğini zaten gözlemlemişti. Bu rolde yetişkinlere katılmanın bir geçiş töreni havası var.

Bu fikrin tutmasının basit bir nedeni var: çoğu insan gerçeği öğrendikten sonra da geleneğe bağlı kalıyor. Mills ile Goldstein'ın çalışmasında yetişkinlerin yüzde 87 ile 95'i Noel Baba'yı kendi çocuklarıyla kutlamak istiyor ya da zaten kutluyordu. Çocuğunuz Noel'i kaybetmiyor, Noel'deki yeri değişiyor.

• Onunla birlikte aileden birine ya da bir oyuncak bağış kampanyasına, kendisinden geldiğini asla söylemeden isimsiz bir hediye seçmek.
• Ona bir “cüce” görevi vermek: çorapları doldurmak, hediyeleri saklamak, ren geyikleri için bırakılan havuçtan bir ısırık almak.
• Küçük bir kuzen için Noel Baba'dan bir yanıt yazmasına yardım etmek ya da daha küçük birine Noel Baba'ya mektup sayfamızda eşlik etmesini sağlamak.
• Kulisleri ona göstermek: cüceler ve Noel Baba Takipçisi sayfalarımız, başkaları için kullandığı araçlara dönüşür.

Küçük kardeşler varsa ne yapmalı?

Ebeveynlerin asıl kaygısı çoğu zaman budur: büyüğün sırrı küçüğe açması. Veriler çocukların sır tutma becerisi konusunda oldukça güven verici. Exeter anketinde katılımcıların yüzde 65'i gerçeği bildikleri hâlde oyunu sürdürdüklerini anlatıyor. Kendisi için susmayı bilen bir ağabey ya da abla bunu bir başkası için de yapabilir.

En etkili yol, büyüğe basit bir yasak yerine açık bir rol vermektir. “Artık ekiptensin ve kardeşin sana güveniyor” cümlesi “Sakın bir şey söyleme”den daha iyi işler. Küçük ona soru sorarsa söyleyeceği cümleleri onunla birlikte hazırlayın: “Annemle babama sor” kimseye ihanet etmeyen dürüst bir çıkış yoludur.

Çocuk gerçeği bildiğinde raftaki cüceyi (Elf on the Shelf) ne yapmalı?

Raftaki cüce, Carol Aebersold ile kızı Chanda Bell'in 2005'te kendi imkânlarıyla yayımladığı Amerikan resimli kitabı “The Elf on the Shelf”ten geliyor. İlkesi şu: Noel Baba'nın gönderdiği bir cüce Advent döneminde çocukları izler, her gece rapor vermek için Kuzey Kutbu'na uçar ve büyüsünü kaybetmemesi için ona asla dokunulmamalıdır. Noel arifesinde geri döner.

Bu fikrin eleştirmenleri de var. 2014'te akademisyen Laura Pinto, cücenin çocukları izlenmenin normal olduğu fikrine alıştırdığını öne sürmüştü. Psikolog Judith Tellerman gibi başkaları ise onu uslu durmak için basit bir görsel hatırlatıcı olarak görüyor. Çocuğunuz Noel Baba gerçeğini öğrendiğinde soru hemen akla gelir: Cüceyi her gece kim yerinden oynatıyordu?

• Cüceyi büyüğe emanet etmek: artık küçük için onu her akşam o taşır; bu, Noel Baba'nın ekibindeki ilk görevidir.
• Onu gözetleyici rolü olmadan, aralık boyunca aynı yerde duran bir aile süsü olarak saklamak.
• Ona bir “emeklilik” hazırlamak: çocuğa teşekkür eden ve Kuzey Kutbu'na temelli döndüğünü bildiren son bir cüce mektubu.

Cüce daha çok uslu davranış sağlamak için kullanılıyorsa, bu açıklama yöntemi değiştirmek için bir fırsattır. Çocuğunuzdan ne beklediğinizi aracı olmadan doğrudan onunla konuşun. Uslu çocuk dedektörümüz bir denetim aracı değil, birlikte oynanacak bir oyun olarak kalıyor.

Peki çocuğunuz üzgün ya da kızgınsa?

Bu olasılığa korkmadan hazırlanın. Mills ile Goldstein'ın görüştüğü çocukların yaklaşık üçte biri ve yetişkinlerin yarısı, keşif anında en az bir olumsuz duygu yaşadığını hatırlıyordu. Exeter anketinde katılımcıların yüzde 15'i ebeveynleri tarafından ihanete uğramış hissetmiş, yüzde 10'u ise öfkelenmişti.

Bu duygular çoğu zaman çabuk geçer. Mills ile Goldstein'ın katılımcılarının üçte birinden azı iki haftadan uzun süren bir sıkıntı anlatıyordu ve çalışma ebeveynlere karşı “büyük bir güven kaybı” saptamıyor. 1994'te Anderson ile Prentice'in görüştüğü Teksaslı 52 çocuk, ebeveynleri üzgünken, oldukça olumlu tepkiler bile anlatıyordu. Bu anı çocuğunuzdan daha zor yaşamanız mümkün.

• Duyguyu düzeltmeye çalışmadan karşılamak: “Hayal kırıklığına uğradın, anlıyorum. Ben de öğrendiğimde üzülmüştüm.”
• Niyeti açıklamak: “Seni kandırmak istemedik, sana neşeli bir şey sunmak istedik.”
• Gelecek konusunda güven vermek: hediyeler, çoraplar, yemek ve gelenekler yerinde kalıyor.
• Zaman tanımak: çocuk sindirdikten sonra, bir iki gün sonra konuya geri dönmek.