Je kind de waarheid over de Kerstman vertellen, zonder de magie te doven

Wanneer vertel je je kind de waarheid over de Kerstman?

Onderzoek legt geen vaste leeftijd vast. De gemiddelde leeftijd waarop het geloof eindigt, ligt in recente studies rond de 8 jaar, met grote verschillen. Candice Mills, psycholoog aan de University of Texas at Dallas, raadt ouders aan om “het kind te volgen” wanneer het de leeftijd nadert waarop de twijfel begint, in plaats van vooraf een datum te kiezen.

Ouders zijn het er zelf ook niet over eens. Van de 39 ouders die het team van Karl Rosengren in 2012 ondervroeg, vond 46 % dat het kind de waarheid zelf moest ontdekken, 39 % dat de ouders het moesten vertellen, en 13 % dat beide samen moesten gaan. De tien ouders die een leeftijd hadden gepland om met de mythe te stoppen, noemden gemiddeld 7,3 jaar, met een spreiding van 5 tot 10 jaar.

Wat volgens de studie van Mills en Goldstein in Developmental Psychology het meest telt, is drie omstandigheden vermijden. Volwassenen met alleen een negatieve herinnering aan de ontdekking hadden de waarheid later dan anderen gehoord, op een harde manier, en via iemand anders in plaats van zelf. Een geleidelijke ontdekking, op een leeftijd dicht bij het gemiddelde, via jou of via de eigen redenering van het kind, vinkt alle goede vakjes aan.

Wat zeg je als je kind vraagt: “Bestaat de Kerstman?”

Je eerste antwoord mag een vraag zijn. Dat is het meest gehoorde advies van onderzoekers: vraag het kind wat het er zelf van denkt, of noem wat “sommige mensen” geloven. Zo ontdek je of het gerustgesteld wil worden of de waarheid wil horen, en geef je het de tijd om zelf conclusies te trekken.

Voor veel gezinnen is het dilemma reëel. In de enquête van de Universiteit van Exeter uit 2018 zei 31 % van de ouders dat ze hadden ontkend dat de Kerstman niet bestond toen hun kind het rechtstreeks vroeg, en 40 % had dat niet gedaan. Mills stelt voor dat je jezelf eerst afvraagt wat je doel is: wil je dat je kind er zo lang mogelijk in gelooft, koste wat het kost?

• “Wat denk jij er zelf van?” laat het kind zijn redenering uitleggen.
• “Waarom vraag je dat?” laat zien of het iets op school heeft gehoord.
• “Sommige mensen denken dat… anderen denken dat…” zet de deur op een kier zonder hem open te duwen.
• “Wil je het echt weten?” geeft het kind het laatste woord over het moment.

Is het antwoord “ja, ik wil het weten”, zeg het dan eenvoudig, zonder omwegen of lange uitleg. Een kind dat twee keer dezelfde directe vraag stelt en je daarbij aankijkt, heeft het vaak al begrepen. Het wil vooral weten of het erop kan rekenen dat jij de waarheid zegt.

Wat je zegt, afhankelijk van de leeftijd van je kind

De zinnen hieronder komen niet uit een studie: het zijn voorbeelden om aan te passen, geïnspireerd op de houvasten uit het onderzoek (het kind volgen, hardheid vermijden, zijn redenering waarderen). Mills wijst erop dat sommige kinderen het gevoel bedrogen te zijn meer ter harte nemen. Jij kent het jouwe beter dan wie ook.

Rond 6 of 7 jaar: antwoorden zonder te beslissen

Op die leeftijd stellen veel kinderen de vraag zonder echt een definitief antwoord te willen. Je kunt zeggen: “Dat is een heel goede vraag. Wat denk jij?” En daarna: “Sommige kinderen in je klas geloven er niet in, andere wel. De Kerstman is een verhaal dat veel gezinnen graag vertellen.” Gaat je kind gerustgesteld verder met iets anders, dan heeft het je zijn antwoord gegeven.

Rond 8 of 9 jaar: de speurneus prijzen

Dit is de leeftijd van rekensommen en aanwijzingen. Waardeer de aanpak: “Heb je gezien dat het handschrift op het kaartje op het mijne lijkt? Jij bent een echte detective.” En als het aandringt: “Ja, het zijn de ouders die de cadeaus neerleggen. De Kerstman is de geest van Kerstmis, en de groten houden hem levend voor de kleintjes.” In de studie van Mills zeiden sommige kinderen dat ze trots waren het zelf te hebben ontdekt. Gun je kind die trots.

Vanaf 10 jaar: praten als gelijken

Een ouder kind wil horen dat je erkent dat het het weet, soms al lang. Je kunt zeggen: “Ik denk dat je het al een tijdje doorhebt. Bedankt dat je het spel hebt meegespeeld, dat was gul van je.” Leg ook uit waarom je het deed: “We wilden dat jij dezelfde magie beleefde als wij op jouw leeftijd.” De volwassenen die Mills en Goldstein ondervroegen en die het laat en hard hadden gehoord, hadden er de slechtste herinnering aan: eerlijk zijn over je redenen neemt dat risico weg.

De magie bewaren: je kind opnemen in het team van de Kerstman

Veel gezinnen maken van de onthulling een promotie. Het kind leert niet alleen dat de Kerstman niet door de schoorsteen komt: het leert dat het voortaan aan de andere kant staat, bij wie de magie creëert. In 1952 merkte de etnoloog Claude Lévi-Strauss in zijn essay “Le Père Noël supplicié” al op dat volwassenen niet in de Kerstman geloven, maar kinderen wel aanmoedigen erin te geloven. Je bij de volwassenen voegen in die rol heeft iets van een overgangsritueel.

Dat idee klopt om een eenvoudige reden: de meeste mensen houden van de traditie, ook als ze het weten. Bij Mills en Goldstein wilde tussen 87 % en 95 % van de volwassenen de Kerstman vieren met hun eigen kinderen, of deed dat al. Je kind verliest Kerstmis niet, het krijgt er een andere plek in.

• Samen een anoniem cadeau kiezen voor iemand in de familie, of voor een speelgoedinzameling, zonder ooit te zeggen dat het van hem komt.
• Een “elfenopdracht” geven: de kousen vullen, de cadeaus verstoppen, een hap nemen uit de wortel die voor de rendieren is klaargelegd.
• Helpen om voor een klein neefje of nichtje een antwoord van de Kerstman te schrijven, of een jonger kind te begeleiden op onze pagina brief aan de Kerstman.
• Een kijkje achter de schermen geven: onze pagina's over de elfjes en de Santa Tracker worden hulpmiddelen die het voor anderen gebruikt.

Hoe pak je het aan met jongere broertjes en zusjes?

Dat is vaak de echte zorg van ouders: dat de oudste het verklapt aan de jongste. De gegevens zijn vrij geruststellend over het vermogen van kinderen om een geheim te bewaren. In de enquête van Exeter vertelde 65 % van de deelnemers dat ze het spel bleven meespelen terwijl ze de waarheid al kenden. Een oudste die voor zichzelf kan zwijgen, kan dat ook voor een ander.

Het is het meest efficiënt om de oudste een duidelijke rol te geven in plaats van alleen een verbod. “Je hoort nu bij het team, en je broertje rekent op je” werkt beter dan “Zeg vooral niks”. Bereid samen de zinnen voor die het kan zeggen als de jongste ernaar vraagt: “Vraag het maar aan papa en mama” is een eerlijke uitweg die niemand verraadt.

Wat doe je met de Elf on the Shelf als je kind het weet?

De Elf on the Shelf komt uit een Amerikaans prentenboek dat Carol Aebersold en haar dochter Chanda Bell in 2005 in eigen beheer uitgaven, “The Elf on the Shelf”. Het idee: een elf die door de Kerstman is gestuurd, houdt de kinderen in de adventstijd in de gaten, vliegt elke nacht naar de Noordpool om verslag uit te brengen, en mag nooit worden aangeraakt, anders verliest hij zijn magie. Op kerstavond vertrekt hij weer.

Het concept heeft zijn critici. In 2014 vond de wetenschapper Laura Pinto dat het kinderen eraan went dat in de gaten gehouden worden normaal is. Anderen, zoals psycholoog Judith Tellerman, zien er juist een eenvoudige visuele herinnering in om je goed te gedragen. Ontdekt je kind de waarheid over de Kerstman, dan rijst meteen de vraag: wie verplaatste de elf elke nacht?

• Hem aan de oudste toevertrouwen: die verplaatst hem voortaan elke avond voor de jongste, een eerste opdracht in het team van de Kerstman.
• Hem houden als familiedecoratie, zonder de rol van toezichthouder, de hele maand december op dezelfde plek.
• Hem met “pensioen” sturen: een laatste brief van de elf die het kind bedankt en aankondigt dat hij voorgoed naar de Noordpool teruggaat.

Diende de elf vooral om braaf gedrag af te dwingen, dan is de onthulling een kans om het anders aan te pakken. Praat rechtstreeks met je kind over wat je van hem verwacht, zonder tussenpersoon. Onze detector voor brave kinderen blijft een spel om samen te spelen, geen controlemiddel.

En als je kind verdrietig of boos is?

Bereid je op die mogelijkheid voor zonder er bang voor te zijn. Ongeveer een derde van de kinderen en de helft van de volwassenen die Mills en Goldstein ondervroegen, herinnerde zich minstens één negatieve emotie bij de ontdekking. In de enquête van Exeter had 15 % zich verraden gevoeld door de ouders en was 10 % boos geweest.

Die emoties gaan meestal snel voorbij. Minder dan een derde van de deelnemers van Mills en Goldstein beschreef een onbehagen dat langer dan twee weken duurde, en de studie vindt geen “drastisch verlies van vertrouwen” in de ouders. In 1994 beschreven de 52 Texaanse kinderen van Anderson en Prentice zelfs eerder positieve reacties, terwijl hun ouders verdrietig waren. Het kan dus zijn dat jij dit moment moeilijker vindt dan je kind.

• De emotie toelaten zonder haar te corrigeren: “Je bent teleurgesteld, dat begrijp ik. Ik was ook verdrietig toen ik het hoorde.”
• De bedoeling uitleggen: “We wilden je niet bedriegen, we wilden je iets vrolijks geven.”
• Geruststellen over wat blijft: de cadeaus, de kousen, het kerstdiner en de tradities gaan door.
• Tijd geven: er één of twee dagen later op terugkomen, als het kind het heeft verwerkt.